Fototdocument / Moderne helden

Wijsheid is niet het eerste woord dat opborrelt als je deejays in het wild ziet. Op maandag- of dinsdagavond kom je ze wel eens tegen in een hip café, waar ze in elkaars oren schreeuwen. ‘Wat zeg je?’, ‘Wie komt net binnen?’, ‘Ken ik die?’ Als je niet beter zou weten, zou je het verschil niet horen met gesprekken in het bejaardentehuis. Het is dat deejays woorden gebruiken als ‘vet’, ‘diep’ en ‘vibe’.

Deejays zijn het gewend dat niemand ze kan verstaan en praten daarom niet veel. Daarom lijken ze minder slim dan ze zijn. Toch zijn met name de oudere doorgewinterde deejays zonder uitzondering wijze mensen. Mannen of vrouwen die al decennia meedraaien en veel hoogte- en dieptepunten hebben gekend. Die huilend onder een stapel jassen in de garderobe gelegen hebben, in wanhoop een platenkoffer in de gracht kieperden en trots door de stad paradeerden omdat overal in de stad posters met hun naam hingen. Na jaren draaien weten deejays veel over muziek, mensen, groepsdynamica, afkicken, de betrekkelijkheid van succes en het omgaan met vermoeidheid en tegenslag.

Visioenen en nachtmerries

Een andere reden dat deejays vaak onderschat worden, is het feit dat je ze maar voor de helft ziet. Om de andere helft ook te ontdekken, zou je met ze mee moeten lopen naar de platenzaak, mee moeten vliegen naar verre nachtclubs en vooral hun muziekcollecties moeten bekijken.

Iedereen zou eigenlijk eens een rondleiding moeten krijgen in de platenkelder van een doorgewinterde deejay. Een heilige kamer met tienduizenden platen die in grote kasten staan, zoals de potjes met kinderdromen verzameld door de Grote Vriendelijke Reus van Roald Dahl. Mooie visioenen en nachtmerries, gerangschikt zonder een duidelijk systeem. Herinneringen aan deejays die niet meer draaien, clubs die niet meer bestaan, jongens- en meisjesgezichten die verschijnen en verdwijnen in ronddraaiende lichtbundels. Een ruimte vol muzikale toverlantaarns, vlinders, Japanse kevers, dodo-eieren en goudklompjes. Een echte deejay rangschikt zijn muziek niet op alfabet, op tijdperk of genre, maar volgens een organische structuur die alleen hij begrijpt.

Als de muziekverzameling van een ‘gewone muziekliefhebber’ een vijver is, is de platenverzameling van de ervaren deejay een oceaan. Voor iemand die alleen in een sloot gevist heeft, is het moeilijk voor te stellen welke wonderlijke vissen en schelpen in de oceaan leven. Deejays kennen de grootsheid van de muziekoceaan. En ze weten als geen ander waar ze hun netten uit moeten gooien.

Ze zorgen ervoor dat er geen goede dansplaat onopgemerkt blijft. Er bestaat geen danskraker die niet door deejays ontdekt is. Het is onmogelijk om een floorfiller te maken zonder dat een deejay hem oppikt. Zelfs al pers je maar tien exemplaren en begraaf je ze in het bos, vroeg of laten komen die tien platen terecht in tien koffers van tien deejays. Vraag niet hoe dat gebeurt, het gebeurt. Als er een mooie break staat op een oude plaat van Nana Mouskouri, dan staat die plaat in de kast bij verschillende deejays. Deejays zorgen ervoor dat er geen goed muziekfragment verloren gaat en zijn daarom een grote positieve kracht in de muziekwereld. Het is voor een producer fijn om te weten dat als hij iets goeds maakt, het misschien door de pers en het grote publiek genegeerd wordt, maar niet door de deejays. De deejays zijn het vangnet van de muziek. Ze hebben lak aan namen en reputaties. Ze weten vaak de namen niet eens van de artiesten die een perfecte dansplaat gemaakt hebben. Het is nummertje twee van kant één. Het gaat om de muziek. Platenverzamelingen van deejays zijn daarom veel rijker dan een verzameling van een verzamelaar. Een verzameling zonder verzamelaar blijft dezelfde verzameling. Bij de platenverzameling van een deejay is dat anders.

Zoals een lichaam uit elkaar valt als de ziel eruit verdwenen is, zo is de verzameling van een deejay onbegrijpelijk zonder de deejay. Als een deejay dood gaat, gaat ook een muzikale structuur verloren. De verzameling verstoft en verliest zijn samenhang, zoals een lichaam zonder ziel. Een zwerm spreeuwen die ooit als één organisme rondvloog, valt in een wolk individuen uit elkaar.

Uitslover

Andersom is een deejay zonder zijn platenverzameling als een ziel zonder lichaam. En een ziel zonder lichaam gedraagt zich een beetje zonderling. Hij zet een gekke bril op, trekt een rare muts over zijn schedel en steekt zijn duim omhoog. Voor een grote zaal met een enthousiast publiek staat hij raar te springen en steekt hij zijn wijsvingers in de lucht. De uitslover.

Het meest komt de ervaren deejay tot zijn recht als hij in een kleine club draait en ‘diep’ gaat, zoals deejays dat zelf noemen. Dat betekent zoiets als dat hij ‘een beetje emotioneel’ wordt, platen draait die iets onduidelijks voor hem betekenen terwijl hij ontroerd naar een lege dansvloer staat te turen.

Krijn van Noordwijk, ‘DJ. A Collection of DJ Portraits’, 99 Publishers, 12 inch, 168 pagina’s, 1,5 kilo, € 50,–

www.djthebook.com