De boevenauto: pronkstuk, werkplek, schuilplaats

Het moet aan het begin van de avond zijn geweest dat Stanley Hillis honger kreeg. Hij had in zijn Spaanse woonplaats La Nucia flink zitten borrelen met een groepje Nederlandse kennissen. ‘Stan had zeker al twee flessen witte wijn en vier temesta (slaappillen, red.) op,’ zegt een vrouw die daarbij aanwezig was. ‘Toen wilde hij uit eten en ben ik bij hem in de auto gestapt.’ Daar kreeg ze spijt van. De Amsterdamse crimineel trapte het gas in van zijn Ferrari F40 en de teller stond binnen enkele seconden op 200 kilometer per uur. Een kwartier later parkeerde Hillis, bijgenaamd De Ouwe, zijn sportwagen grinnikend voor het restaurant. Zijn passagiere stapte lijkbleek en tollend uit na de levensgevaarlijke rit: ‘Ik had bij elke bocht en rotonde snel tegen hem moeten zeggen of we links of rechts moesten.’ Dat de sportwagen ongeschonden het ritje had doorstaan, was een wonder. Hillis, gefortuneerd drugshandelaar, kon het niets schelen. Eerder al had hij bij de importeur een splinternieuwe Ferrari tegen een muur gereden; zijn slipper was aan het pedaal blijven hangen. Misschien was de mix van doodsverachting, nonchalance en branie slechts gespeeld, maar daar kwam je bij Hillis niet achter.

Een rode, een witte en een blauwe

In ‘het milieu’ zijn dit soort autoanekdotes nooit ver weg. Soms worden ze door de crimineel zelf met enige graagte opgedist. De in de Verenigde Staten gedetineerde drugshandelaar Henk Rommy, ook bekend als De Zwarte Cobra, verraste zijn vrouw ooit met een groene Porsche, verpakt in roze papier met roze lint. Nog diezelfde dag werd mevrouw Rommy aangehouden door de politie. Of zij wist wat het AA02-kenteken van haar auto betekende? De sportwagen bleek gestolen van Prins Bernhard. ‘Tja,’ reageerde De Zwarte Cobra, ‘mijn vrouw is mijn prinses.’ Dat apocriefe en ongetwijfeld aangedikte verhaal tekende advocaat Mark Teurlings op uit de mond van zijn cliënt en gebruikte het voor zijn eigen boek Taal uit de Zaal.

Alleen een luxe wagen is voor sommigen niet genoeg om de aanwezigheid kenbaar te maken. Ze hebben meer nodig om hun territorium af te bakenen: ook de kleur moet buitenproportioneel zijn. Neem voormalig drugshandelaar Ron de Jong. Toen hij in de jaren negentig in Spanje woonde, bracht ‘Rooie’ Ron naar eigen zeggen zijn kinderen ’s ochtends in een gele Ferrari F40 naar school, om ze aan het einde van de dag op te halen in een rood exemplaar. In Marbella was hij onderdeel van de plaatselijke jetset, woonde op luxe jachten (die tevens dienst deden als smokkelboten) en leende zijn exclusieve wagenpark uit aan een popicoon als George Michael, onder meer drie Rolls Royces: ‘Een rode, een witte en een blauwe. De Hollandse driekleur.’

Krasjes en deukies

Het zijn paradijsvogels van de ruwe soort, bij wie de balans tussen omgeving en voertuig er niet toe doet. Zo kon de Guardia Civil in augustus 2006 Fred Ros ongetwijfeld vrij gemakkelijk traceren op een camping in het Spaanse L’Estartit. De Nederlandse liquidatieverdachte en latere kroongetuige was op vakantie gegaan met een gele Hummer. Eén groot blok reflecterende lompheid, dat was Ros’ idee van upward mobility. Liefhebbers van de Netflix-serie Better Call Saul zullen meteen denken aan de scène waarin de nerdy drugsproducent Daniel zich volstrekt ongeloofwaardig maakt bij zijn afnemers, door in een monstervariant Hummer – ook geel – te verschijnen bij een drugsdeal. Fictie en non-fictie als wederzijdse imitatie, zonder het van elkaar te weten.

Hummer-adept Ros toonde zich ook genereus jegens zijn geliefden. ‘Eerst kreeg ik een Fiat Tipo van hem, zo’n klein, zwart autootje. Later werd het een BMW A1 en daarna een BMW X5,’ vertelde ex-vriendin Patricia nog niet zo lang geleden tijdens een openbaar verhoor in het liquidatieproces. ‘Fred zat toen al vast en hij zei: je krijgt die X5 om me te bezoeken. Dat ding bleek alleen niet verzekerd.’

De RS-lijn van Audi staat voor “Renn Sport” maar is in het onderwerelddialect verworden tot “racen, schieten”.

Snelheid erotiseert, wist ook consigliere Evert Hingst. Hij was bij leven gehecht aan pk’s, maar taalde niet om het bezit. De in 2005 vermoorde ‘onderwereldadvocaat’ kreeg een jaar voor zijn dood een sms’je van ene Iris. ‘Als ik je zwarte Ferrari vrijdag wil lenen, wat zijn dan de kosten of moet er in natura worden betaald?’ Hingst antwoordde: ‘Haha! Sorry but I’ve sold all the horses and I’ve returned to the star on the hood. Kortom, ik hecht niet aan spullen, goed bod ’n weg was ’t weer.’ Hingst deed nooit moeilijk, wisten zijn cliënten. Als ze krap zaten en hem niet konden betalen, zei de raadsman: ‘Laat de auto maar staan.’ Hij reed een Mercedes Jeep die op naam stond van vastgoedhandelaar, vriend en witwasverdachte Marco P., dus wat zou het als daar een krasje op kwam? In een telefoongesprek met zijn kennis Roderick, een KLM-piloot, doet de advocaat nonchalant stoer over een gevalletje blikschade. Evert: ‘Ik heb het niet gezien. Hein (de veroorzaker van de schade, red.) zegt: “Ik geef je mijn Porsche Turbo cadeau, hier zijn de sleutels, als je het maar vergeet.” Lache toch?’
Roderick: ‘Nee! Schade of wat?’
Evert: ‘Ik? Ja, maar dat maakt niet uit. Ik zeg: “Hé, moet je luisteren, die auto is een cadeautje geweest dus het maakt me helemaal niet uit. Ik vind het goed met je. Bel me morgen maar.” Wat maakt dat nou uit. Wat krasjes en wat deukies. Ziet er alleen maar stoer uit, toch?’

Kickboksgala

Zo gemakkelijk denkt de gemiddelde crimineel er echt niet over. Dat weten ze ook bij politie en justitie. Bij tijd en wijle plukken agenten dure sportauto’s van straat, vooral als de bestuurder door zijn leeftijd of uiterlijk detoneert met de waarde van het voertuig. Wie niet kan aantonen dat de wagen met legaal vermogen is verkregen, moet ter plekke afscheid nemen van zijn rijdende pronkstuk. Die patseraanpak is inmiddels standaardprocedure om de gewaande onaantastbaarheid van criminelen te ondermijnen. Bij het kickboksgala van United Glory, dat in oktober 2010 in de Amsterdamse Passagiers Terminal werd gehouden, lichtte de politie de per auto arriverende bezoekers een voor een door. Het Parool keek mee toen ‘twaalf opgewonden Turken’ uit hun sportwagens werden gehaald. Een agent telde tienduizend euro cash in het tasje van een Maserati-rijder. ‘Waarmee hij al dat geld zoal verdient? Een jongere broer opperde grijnzend allerhande opties. Tuinbenodigdheden, metaalbewerking, restaurants.’ Vervolgens raakte een groepje Belgen zijn zwarte Audi A5 kwijt (als gestolen opgegeven in Griekenland) en werden de bestuurders van Hummers, Dodges en Mercedessen allen op hun antecedenten gecontroleerd. Wie een slap verhaal had, kon z’n voertuig laten staan.

Het zijn nare speldenprikken die volgens opsporingsinstanties heel effectief zijn. Bij andere criminelen gaat die aanpak veel verder. Daar is het wagenpark een heuse pijler van het imperium. Als de overheid dan met sleepwagens komt voorrijden en de boel confisqueert, doet dat pijn. De inmiddels overleden hasjhandelaar Charles Zwolsman zag in 2001 met lede ogen aan hoe zijn verzameling Ferrari’s, Lamborghini’s en Amerikaanse classic cars voor een fractie van de waarde werd verkocht door de Dienst Domeinen. Pronkstuk was een Ferrari 375 America Vignale uit 1953, waarmee acteur Steve McQueen nog door Hollywood had gereden.

Niets verbeeldt de frustratie van criminelen beter dan hun in beslag genomen wagenpark.

Dergelijke beelden halen jaarlijks het nieuws als justitie haar witwasaanpak inzichtelijk wil maken. Niets verbeeldt de frustratie van criminelen beter dan hun in beslag genomen wagenpark. Nou ja, misschien schrijnt het nog meer als de verdachte zich vervolgens bij de rechtbank meldt in een goedkope middenklasser. We zagen Ron ‘Rolls’ de Jong het boodschappenautootje van zijn vrouw parkeren, vermeend witwasser Marco P., ooit eigenaar van een garage vol Italiaans racevernuft, reed naar zijn rechtszittingen in een kleine Fiat en leden van de familie Remmers, bijgenaamd ‘de Nederlandse Daltons’ en Ferrari-liefhebbers, bezoeken het liquidatieproces per Smart.

Noodzakelijk gereedschap

Kleur en vorm zijn belangrijk, maar niet maatgevend. Dat een voertuig als de Audi RS4 in 4,8 seconden een snelheid van 100 kilometer per uur bereikt, is goed voor het imago van de crimineel. Maar het kan ook vooral zijn leven redden, zijn vrijheid bepalen of de concurrent op achterstand zetten. Een snelle auto is noodzakelijk gereedschap in de onderwereld – en dan liefst een exemplaar waar je niet mee opvalt, ook al kost-ie bijna 1,5 ton. Mooi, chic, maar eigenlijk ook doorsnee en degelijk, uitgevoerd in zwart, blauw of donkergrijs. Zo eentje waar managers uit het hogere echelon ook graag in rijden.

De RS-lijn van Audi is daarvoor uitermate geschikt. RS staat voor het Duitse Renn Sport, maar is volgens de website Misdaadjournalist.nl in het onderwerelddialect verworden tot ‘racen, schieten’. Op 29 juni 2011 lukte het de politie niet om tijdens een bloedstollende achtervolging de RS6 van de zogenaamde Scarface-bende in te halen. Dat gebeurde past toen de overvallers crashten op de A2, waar ze na een hevig vuurgevecht met agenten wisten te ontkomen door een automobilist te dwingen zijn voertuig – een grijze Japanner – af te staan.

Audi komt vaker voorbij. De daders van de dubbele liquidatie in de Staatsliedenbuurt (december 2012) reden in een zilvergrijze Audi RS4. Het lukte de slachtoffers, twee twintigers van Marokkaanse afkomst, niet om aan hun belagers te ontsnappen, ondanks dat ook zij beschikten over een robuuste, dure en snelle auto. De foto van hun doorzeefde Range Rover (helemaal gangsta, maar toch een per seconden trager) staat symbool voor de moordgolf die de hoofdstad al een paar jaar teistert en die is gedoopt tot de Mocro Wars.

Kogelvrij is een rekbaar begrip

Wie niet alleen op snelheid wil varen, kan zijn veiligheid verhogen door te kiezen voor een gepantserde variant. De in 2004 vermoorde vastgoedondernemer en witwasser Willem Endstra had een heel speciale. ‘Willem vond het leuk dat hij in een gepantserde auto reed die van het Koninklijk Huis was geweest,’ vertelde een van zijn laatste vriendinnetjes aan de recherche. ‘Dat vond hij wel stoer.’

Endstra had de voormalige BMW van koningin Beatrix weten te bemachtigen. Dat hij daar graag over pochte, bleek toen de afgeperste zakenman te biecht ging op de achterbank van de Criminele Inlichtingen Eenheid. ‘Er zit zelfs nog een parkeervergunning in voor het Binnenhof en een noodinstallatie waarmee de koningin de kroonprins kon oproepen,’ zei hij tegen de CIE-rechercheurs. Die wilden op hun beurt weten hoeveel de auto had gekost. Endstra: ‘Ik geloof, eh, drieënhalve ton guldens.’

Voor veel criminelen geldt een bom- en kogelvrije bolide als een soort statussymbool, vertelt een voormalige intimus van de geliquideerde topcrimineel John Mieremet in een verhoor bij de rechter, voorjaar 2016. ‘Er zijn er meer die gepantserde auto’s hebben gekocht, ook al hadden ze niets te vrezen.’ Maar dat het geen overbodige luxe is, bewees de stalen plaat die Okan Fidan onder zijn BMW had laten lassen. De Amsterdamse crimineel speelde een rol in een oorlog tussen Turkse bendes en overleefde in 2010 een aanslag met een bom, dankzij de extra bescherming onder zijn auto. Hij wist zijn leven met vier jaar te rekken: in 2014 werd Fidan alsnog doodgeschoten achter stuur van zijn Volvo XC90.

Een dergelijke tragiek trof ook Stanley Hillis, die tot zijn dood gold als de ongekroonde leider van de Nederlandse onderwereld. Twee jaar voor zijn liquidatie had justitie zijn gepantserde BMW 330i in beslag genomen. Dus reed de Ouwe in een ‘onbeschermde’ Mitsubishi Pajero die hij op 21 februari 2011 parkeerde in de Amsterdamse wijk Watergraafsmeer. Hillis had een afspraak met een bevriende crimineel. Voor die arriveerde, doken er twee mannen op achter de Pajero. De bestuurder maakte geen enkele kans toen de hitmen hem met kogels doorzeefden.

Was het met zijn in beslaggenomen auto beter afgelopen? Niet per se. Kogelvrij is een rekbaar begrip. Het hangt af van de dikte en dichtheid van het protectiemateriaal en anderzijds van de penetratiekracht van projectielen. Dat is een wedloop tussen jager en prooi, waar ook de industrie op inspeelt. BMW bracht in 2014 de X5 Security Plus op de markt, die kogels uit een AK-47 zou tegenhouden, getuige de promo-video. Op het filmpje is te zien hoe de lak beschadigd raakt en het glas in de ruiten barst, maar de kogels dringen niet naar binnen. Ook andere luxe merken prijzen hun waar aan als rijdende bunkers. Voor die gegarandeerde veiligheid moet de koper flink lappen: een exemplaar als de Mercedes Benz S-Guard 600 kost ruim een miljoen euro.

Justitie had Stanley Hillis’ gepantserde BMW in beslag genomen. De hitmen doorzeefden zijn Mitsubishi Pajero met kogels.

Legale façade

De markt bestaat niet alleen uit boeven. Ongetwijfeld mikken fabrikanten op clientèle onder staatshoofden en superrijken. Toch lijkt de crimineel de meest voor de hand liggende afnemer. De kruisbestuiving tussen de branche en de onderwereld is navenant. Dat concludeerde criminologen al in het roemruchte Van Traa-rapport uit 1996. In dat grootscheepse onderzoek naar opsporingsmethoden is een hoofdstuk gewijd aan de autobranche ‘als object van infiltratie door criminele groepen’.

De samenwerking tussen autodieven en de handel is voor de hand liggend. Dat moet wel, zeggen de auteurs. ‘Voor de levering van nummerplaten, valse kentekenbewijzen, het plaatsen van nieuwe sloten, het veranderen van chassisnummers en het eventueel overspuiten van auto’s is veel vakkennis nodig en veel handelingen kunnen niet op straat en in het openbaar gebeuren. Daarvoor heeft een criminele groep een gespecialiseerde werkplaats nodig en vakspecialisten voor de werkzaamheden.’

Kortom: garages. Het liefst de bonafide variant, want dan biedt een legale façade bescherming tegen de dubieuze praktijken in de werkplaats. De onderzoekers vermoedden midden jaren negentig dat er in Nederland tussen de twee- en driehonderd van dergelijke bedrijven zijn. Een mooi voorbeeld van zo’n onderneming is in Haarlem gevestigd. De garage van Jan Brouwer komt voor in vele strafdossiers, voornamelijk van Amsterdamse criminelen. Hier bestelden antagonisten als Endstra en Holleeder hun kogelvrije auto’s. ‘Ik heb nu nog maar vier auto’s in de verhuur,’ vertelde Brouwer in 2006 aan de recherche. ‘Een Porsche en drie BMW’s. Die grijze, een 330, daar rijdt Dino (Soerel, hoofdverdachte in het liquidatieproces Passage) in. En die ‘Ouwe’, Stanley Hillis, rijdt in een BMW 540, die staat nu bij mij, die is in elkaar gereden. En de BMW met kenteken SX heb ik ook aan Dino verhuurd. Dat is ook een 540 protection.’

Allemaal netjes geadministreerd, zet de garagehouder. ‘Ik doe in sportauto’s, dat andere doe ik erbij. Mijn compagnon kende Sam Klepper, zo is het een beetje begonnen, in de jaren negentig. Daarna kwam Willem Holleeder en die heeft anderen geïntroduceerd. Die mannen komen allemaal hier, maar wat ze verder doen, dat weet ik niet. Willem Holleeder zei vanaf het begin tegen mij: “Ik doe niet in drugs, niet in moord en niet in afpersing.” Dat zei hij uit zichzelf, ik vroeg hem daar niet naar. Ik vraag niemand wat.’

Geheime compartimenten

Ook Bram Moszkowicz – toen nog de advocaat van Holleeder – was klant bij garage Brouwer in Haarlem. In 2001 zocht Brouwer een auto voor de raadsman: ‘Eerst had ik een groene BMW 540 voor Bram. Hij vond het niks, te klein, de kleur te opzichtig, hij wilde een grotere, een gepantserde.’ Brouwer leverde hem naar zijn zeggen vervolgens een BMW 750. ‘Die kocht ik via een kennis, heb er wel wat op verloren, maar ik vond het te lullig om aan Moszkowicz wat te verdienen. Bram heeft mij in het verleden geholpen om een aantal auto’s terug te krijgen via een juridische procedure.’ De BMW zou uiteindelijk bij Holleeder terechtkomen.

Brouwer had nog een andere specialiteit. Op de plek waar de airbag zat voor de bijrijder bouwde hij geheime compartimenten in. Toen Holleeder en Dino Soerel in juli 2003 werden aangehouden in de PC Hooftstraat vond de politie op die plek geld, wapens en uitgelekte justitiedossiers. Ook Willem Endstra maakte gebruik van Brouwers uitzonderlijke ambacht. ‘Ik heb er zelf ook allemaal van die kastjes in,’ vertelde de vastgoedman op de achterbank. ‘Ik heb geen wapens, maar ik vind het bijvoorbeeld makkelijk als ik wat geld bij me heb of ik heb mijn papieren bij me, je gooit het erin en ze kunnen het nooit pikken.’ Niks illegaals, hoor, leek de geplaagde ondernemer te willen zeggen. Daar zou broer Haico Endstra later een ander licht op werpen. In een verhoor met de politie uit 2006 vertelt hij hoe hij 900.000 euro cash ophaalde uit Zürich, voor een vastgoeddeal met zwart geld. ‘Getuige Endstra verklaart dat hij dit geld in de omgebouwde airbagruimte van de BMW heeft gestopt en vervolgens via Duitsland terug naar Nederland is gereden,’ noteerden de verbalisanten.

Uit steekproeven bleek dat bij sommige autoverhuurders negentig procent van de bestuurders een strafblad had.

Pooierbakverkoper

Er zijn criminelen die nog dichter op de huid van de branche zitten. Kroongetuige Fred Ros trad in een vorig leven op als troubleshooter voor het (inmiddels failliete) leasebedrijf Total Trust uit Assen, dat veel cliënten met een fiks strafblad kende. Zo kon hij zelf zonder veel inspanningen in luxe wagens rijden. Daarvoor hoefde Ros ‘slechts’ incasso te doen bij wanbetalers, maar al snel waande hij zich mede-eigenaar en reden zijn Amsterdamse vriendjes rond in Ferrari’s, Bentleys en BMW’s die in Drenthe stonden geregistreerd.

De policy die Total Trust voerde, lijkt op die van Brouwer uit Haarlem: geen vragen stellen, als de klant maar betaalt. Zo dachten ze ook bij autobedrijf Van Asselt uit Naarden, dat in de hoogtijdagen een omzet van 60 miljoen euro had. Hier leaste de organisatie van vermeend onderwereldkopstuk Etienne U., alias Eutje, haar wagenpark van dertig auto’s. Eigenaar Carel Buis werd in december 1996 aangehouden op verdenking van valsheid in geschrifte en het leveren van ‘vervoersfaciliteiten aan meerdere criminelen met reputatie. Het bedrijf stelt alles in het werk om de identiteit van zijn clientèle af te schermen met valse facturen, valse namen en neptransacties’. Buis was zich van geen kwaad bewust, zei hij geëmotioneerd. ‘Ik kan niet zien of geld zwart of wit is. Ik heb nooit direct een auto verkocht aan Etienne U. Het interesseert me ook niet wat hij doet.’

Diezelfde ‘klantvriendelijke’ houding bracht hem kopers als Willem Endstra en Cor van Hout in zijn showroom. Bij het faillissement van Van Asselt citeerde de Volkskrant een betrokkene. Die noemde eigenaar Buis ‘de pooierbakverkoper voor de complete penoze’.

De manier van zakendoen zoals bij Van Asselt en Total Trust blijft een kopzorg voor de opsporingsinstanties. Branchevereniging Bovag en de politie werken al enkele jaren samen om deze dekmantelbedrijven aan te pakken. Uit steekproeven was gebleken dat bij sommige autoverhuurders negentig procent van de bestuurders een strafblad had.

Wie 10.000 euro te besteden had, maakte tot voor kort kans om de grijze Golf III (1993) van Holleeder te bemachtigen.

Koop deze auto!

Soms is discretie juist ver te zoeken. Dan schreeuwt de verkoper het van de daken: koop deze auto! Hij is van een topcrimineel geweest! Zo stond in 2009 de BMW 540I Protection Executive volgens de site autoblog.nl te koop voor 22.500 euro. Het noemen van de eerdere eigenaren – Bram Moszkowicz, Willem Holleeder en Hells Angel Harry Stoeltie – zou wellicht tot een hogere marktwaarde kunnen leiden.

Wie slechts 10.000 euro te besteden had, maakte tot voor kort kans om de grijze Golf III (1993) van Holleeder te bemachtigen, voorzien van kogelwerend glas en een kevlar bepantsering. De site Autoblog.nl schreef: ‘Het is een auto waarmee je kunt meedrijven met de massa, zoveel zijn er daarvan gemaakt en op de weg. Lekker anoniem dus.’ Eerder stond de Golf al te koop op een beurs in Rosmalen, pontificaal naast de gepantserde Cadillac Fleetwood die ooit van Freddy Heineken was geweest. ‘Wel even die achterlichtunits demonteren en een luchtverfrisser ophangen,’ luidde het advies van Autoblog.

Tienduizend euro voor residu uit een fout verleden. Het is niets vergeleken bij de bedragen die het huidige ‘onderwereldmanagement’ bereid is te betalen voor de glans en pk’s van Ferrari’s, Audi’s en Maserati’s. Dat werkt zeker statusverhogend, maar ze zullen uiteindelijk nooit honderd procent veiligheid bieden – gepantserd of niet. Simpelweg omdat er een stuk plaveisel zit tussen huisdeur en portier. Opvallend veel geliquideerde criminelen vonden de dood op die onbeschermde stoeptegels. Toen Samir Bouyakhrichan, kopstuk van de Nederlands-Marokkaanse maffia, in augustus 2014 een bar in Marbella verliet, op weg naar zijn Audi RS6, had hij geen schijn van kans in de kogelregen die hem te wachten stond. Datzelfde lot trof Cor van Hout in januari 2003 voor de deur van een Chinese restaurant in Amstelveen, Sam Klepper op het Amsterdamse Gelderlandplein in 2000 en Willem Endstra in 2004 voor zijn kantoor aan de hoofdstedelijke Apollolaan. Willem Holleeder, voormalige buddy van alle drie en gezien als opdrachtgever van hun liquidaties, was zich daar terdege van bewust: zijn schuilwoning in Den Haag had een inpandige parkeergarage waarin hij zijn gepantserde auto zonder te stoppen veilig kon parkeren. En hij leeft. Vooralsnog levert dat het bewijs dat gehoor geven aan continue gevoede paranoia de beste bescherming biedt.