De Beginjaarslijst: de beste films van 2018

Vorig jaar was het iets nieuws, dit jaar is het traditie: de VN Beginjaarslijst Film met nú al de beste films van 2018.

Vorig jaar deden we het voor het eerst, met een halve knipoog: een Beginjaarslijst, de reactie op alle Eindejaarslijsten die terugblikken op de beste films van het afgelopen jaar. Waarom kijken we niet vooruit? De helft van die lijst stond aan het einde van 2017 weer in mijn top tien.

En ook nu zijn er genoeg sterke releases om een fraaie Beginjaarslijst samen te stellen. Een traditie is geboren. De logica erachter is hetzelfde gebleven: de films heb ik al eerder kunnen zien, met name op internationale festivals. Met de Nederlandse release wordt vaak gewacht tot na hun vertoning op het International Film Festival Rotterdam (IFFR) of een gehoopte prijzenregen bij Golden Globes en Oscars.

Er lijkt zelfs al een rode draad te zijn voor het filmjaar 2018: het noodlot, dat in de meeste films de personages voortdrijft. Ook wanneer ze wel degelijk dappere en moeilijke keuzes maken, lijken die vaak nauwelijks van invloed op de gebeurtenissen.

10
Lean on Pete van Andrew Haigh

Andrew Haigh is een van de beste Engelse dialoogschrijvers. Bovendien getuigt zijn werk van psychologisch inzicht in menselijke verhoudingen en ontlokt hij naturel spel aan zijn acteurs. Die combinatie leent zich goed voor het subtiele relatiedrama van zijn doorbraakfilm Weekend en het prachtige 45 Years. In Lean on Pete doet hij iets anders. De belangrijkste relatie is die tussen een ontwortelde jongen en een oud paard. Een huis en bed als belangrijkste locatie hebben plaatsgemaakt voor paardenracetracks en de open vlaktes van Oregon. En al is de vertelling minder onontkoombaar dan zijn voorgangers, dialogen en spel blijven van hoog niveau en Haigh bewijst zich als een veelzijdiger en dus interessanter filmmaker.
Te zien op het IFFR; bioscooprelease later in 2018

9
The Post van Steven Spielberg

Tom Hanks is ideaal voor de bijna cartooneske heightened reality waarmee Spielberg historische gebeurtenissen verfilmt. Het geknauw van Hanks als hoofdredacteur bij The Washington Post zou in een realistischer context een karikatuur zijn. Maar bij entertainment-auteur Spielberg is het niet alleen amusant maar past het precies. Verrassender is die acteerstijl bij Spielberg-debutant Meryl Streep, de mondaine erfgenaam-eigenaresse van de krant. In 1971 wordt de krant voor het blok gezet als concurrent The New York Times van de rechter geen geheime regeringsdocumenten over de Vietnamoorlog meer mag publiceren. Wat moet zij nu? Deze lofzang op het belang van echte journalistiek resoneert moeiteloos tot in de 21ste eeuw, als Hanks knauwt: “The way they lied… those days have to be over!”
Vanaf 2 februari in de bioscoop

8
The Florida Project van Sean Baker

Sean Bakers vorige film Tangerine was een no-budget tour de force over transgender sekswerkers aan de rafelrand van de maatschappij, geheel geschoten met een iPhone 5S. Opvolger The Florida Project kon vervolgens rekenen op een groter budget – en op een van de beste – recente – rollen van Willem Dafoe. Om het idee dat hij ‘die iPhone-filmer’ is de kop in te drukken, schoot Baker The Florida Project analoog, op 35mm-celluloid. Hij verleent daarmee een zekere grandeur, opnieuw, aan een maatschappelijke minderheid. Ditmaal in een armoeiig motel in Orlando met een ontwapenende hoofdrol voor de zesjarige Brooklynn Prince.
Te zien op het IFFR. Vanaf 2 februari een reguliere bioscooprelease

7
Les gardiennes van Xavier Beauvois

Net als in het imponerende Des hommes et des dieux portretteert Beauvois met een klassieke, schilderachtige tableaustijl een kleine groep mensen op een afgezonderde locatie. Geconfronteerd met situaties van leven en dood. Ditmaal gaat het om een groep vrouwen die tijdens de Eerste Wereldoorlog een Franse boerderij draaiende houden als de mannen zijn vertrokken naar het front. De oorspronkelijke roman schemert erdoorheen, maar met zijn zorgvuldige verbeelding van landschap en boerenleven verheft Beauvois het verhaal tot cinema. Zoals een ploeg langzaam maar gestaag een veld omwoelt, zo worden in Les gardiennes harten, levens, een familie en een tijdperk onomkeerbaar veranderd.
Vanaf 8 maart in de bioscoop

6
Three Billboards Outside Ebbing, Missouri van Martin McDonagh

Een scenario met een enorme vaart en sterke acteerprestaties van zeer uiteenlopende personages. Eenzelfde toon benaderde McDonagh in zijn vorige film In Bruges, waar hij echter te vaak doorschoot in dramatische en karikaturale extremen. Met een tandje teruggeschakeld, blijven de emoties en geloofwaardigheid binnenboord. Frances McDormand schittert in de hoofdrol, als moeder die koppig aandacht blijft eisen voor het uitgedoofde politieonderzoek naar haar vermoorde dochter. De bijrol van Sam Rockwell is haast ongelofelijk, als racistische politieagent die een onwaarschijnlijke transformatie doormaakt waarbij hij mij, als kijker, niet verliest. Een bewijs van hoe McDonagh zijn filmstijl beheerst.
Sinds 11 januari in de bioscoop

5 You Were Never Really Here van Lynne Ramsay

Een lyrische en zeer intuïtieve samenwerking van de altijd interessante Ramsay, en de schitterende Joaquin Phoenix – momenteel de beste acteur van Amerika. Twee zielen die elkaar vonden in hun punkrock-instelling, zoals Ramsay mij vertelde in Cannes – geschraagd door de muziek van Radioheads Jonny Greenwood: ‘Deze hele film was een waanzinnige koortsdroom’. Jammer van die paar onhandige flashbacks, maar daar staat meer dan genoeg tegenover. Hij is minder perfect dan Three Billboards, om maar eens twee films te vergelijken, maar kent meer momenten van genialiteit en is vooral, met zijn zintuiglijke onderdompeling in impressionistisch beeld en geluid, echte Cinema – terwijl McDonaghs film het ook op televisie prima zal doen.
Sinds 4 januari in de bioscoop

4 Lady Bird van Greta Gerwig

Aan de actrice Gerwig moest ik wennen maar voor haar eerste eigen speelfilmregie ben ik direct gevallen. In Lady Bird speelt ze zelf niet mee, maar ze haalt geweldige acteerprestaties uit haar cast, met dank aan haar specifieke gevoel voor rake dialogen. Waar die in haar scripts voor Noah Baumbachs films vaak werden uitvergroot tot larger than life, houdt Gerwig de toon nu strikt naturel. Misschien omdat de puberperikelen van het titelpersonage zich afspelen in haar eigen hometown Sacramento. Gerwig houdt voelbaar te veel van die saaie stad en al haar personages om iets of iemand belachelijk te willen maken. Met een glansrol voor Laurie Metcalf als de immer ruziënde, onvergeeflijk kwetsende en toch ook liefhebbende moeder.
Te zien op het IFFR. Vanaf 5 april in de bioscoop

3 Zama van Lucrecia Martel

Wat een wonderlijke, dromerige, ongemakkelijke en intrigerende film. Martel vertelt een verhaal dat – hoe dramatisch ook – ondergeschikt is aan de sfeer van de tropische locatie en de verwarde geestelijke gesteldheid van de hoofdpersoon. Don Diego de Zama is een zeventiende-eeuwse Spaanse officier in een uithoek van Zuid-Amerika. Hij wacht vergeefs op een overplaatsing naar Buenos Aires, waardoor hij langzaam zijn grip op de werkelijkheid verliest. De onwelkome en onbeduidende koloniale functionaris doolt rond door een ongastvrij en bijna tastbaar in beeld gebracht landschap, wordt aangevallen door stammen en bendes en raakt in toenemende mate verward en verwilderd, als een kruising tussen Don Quichot en Aguirre. Zama is een epos, maar introvert – een vervreemdende combinatie. Dit is de film die ik het liefst nóg een keer wil zien.
Te zien op het IFFR. Vanaf 5 april in de bioscoop

2 Have a Nice Day van Liu Jian

Zo heb je China nog nooit gezien. Voormalig landschapsschilder Liu Jian creëerde grotendeels in zijn eentje deze expressief getekende, effectief geanimeerde en vooral uiterst lamlendige Chinese misdaadfilm, waarin mislukkelingen elkaar bloederig bevechten voor een ontvreemde tas vol yuan. Alles draait om geld; Mao verschijnt louter op bankbiljetten. Er zijn drie niveaus van vrijheid, zegt de ene nietsnut tegen de ander: “De markt, de supermarkt en online shopping.” De toon is snoeihard en droogkomisch met, zoals verwacht, kundig geschilderde achtergronden van de grauwe stad waar het noodlottige verhaal zich afspeelt. Toen ik Liu Jian sprak in Berlijn, zei hij: “Inderdaad zijn de landschappen in mijn film belangrijk, maar volgens mij kun je zeggen dat Have a Nice Day zélf een landschap is. Het toont het moderne China, via een doorsnee Zuid-Chinees stadje.”
Vanaf 26 april in de bioscoop

1 Call Me By Your Name van Luca Guadagnino

Zijn Io sono l’amore, met Tilda Swinton, was beeldschoon, maar de hysterische opvolger A Bigger Splash was onuitstaanbaar. Ik betrad Call Me By Your Name daarom met enige aarzeling, maar die bleek ongegrond: dit is weer een film om verliefd op te worden. Met finesse geacteerd – met name door de jonge en onweerstaanbare Timothée Chalamet, die verlegen én zelfverzekerd speelt, onhandig én doortastend, eerlijk en tóch ook bedrieglijk, kortom: als een compleet mens, met alle tegenstrijdigheden die daarbij horen (en die, ook in arthouse-films, vaak worden verdeeld over drie of vier personages). En juist daarom is zijn ontluikende liefdesrelatie met tegenspeler Armie Hammer, in loom zomers Italië, geloofwaardig en navoelbaar. Ook door de clichés die Guadagnino vermijdt: hier wordt nu eens niet met borden gegooid of alles woedend uitgeschreeuwd. Mensen worden wel gekwetst – maar iedereen is aardig. Ook de ouders, ook de afgewezen vriendin. Ik zat de helft van de tijd met een grijns op m’n gezicht. Het is jammer (en onbegrijpelijk, gezien de rest van de film) dat Guadagnino bij de liefdesscène met twee mannen eerder afhaakt dan bij de voorafgaande man-vrouwscène – maar dat maakt de film als geheel uiteindelijk niet minder lief, mooi en echt.
Sinds 11 januari in de bioscoop