Kunst en cultuur

Cultureel de winter door: de keuze van VN

Sander Pleij& Jeroen Vullings
'Cartas de Guerra is zo mooi geschoten dat je elk frame wel kunt uitsnijden, opblazen en inlijsten.'

Zin in een culturele januari? Dit zijn de voorstellingen, boeken, films, tentoonstellingen en concerten waar we naar uitzien.

Film en theater

5 januari: The History of Love – film

Afbeelding: Laurent Guerin/Cineart

Is het een komedie? Is het een tragedie? Een familiedrama, historisch epos, romantische film? Het is The History of Love, een film die omdat hij echt over de liefde gaat natuurlijk zwanger moet zijn van filmische verbeeldingscapaciteit. Gebaseerd op het geroemde boek van Nicole Krauss draait de film om een boek over de geheimen van de liefde. Geschreven tijdens de Tweede Wereldoorlog, later verdwenen en weer opgedoken, speelt het een rol in de levens van enkele Joodse families, van donker Europa tot lichter en komisch Joods New York. Voor deze film (met onder meer Elliott Gould en Derek Jacobi) had Woody Allen zich allerminst geschaamd. (Sander Pleij)
– The History of Love, vanaf 5 januari in de bioscoop

5 januari: Rufus Wainwright – muziek

Rufus Wainwright, die een van de spannendste singer-songwriters van onze tijd is, die telg is uit een groot muziekgeslacht, die maker is van vele prachtige platen, die muzikaal veelvraat is, die alleen al legendarisch is vanwege het liedje ‘Going to a town’ over zijn liefdesverdriet om Amerika (‘You took advantage of a world that loved you well’), die volgens Elton John ‘the greatest songwriter on the planet’ is, die in 2016 een cd uitbracht met negen sonnetten van Shakespeare overgezet op muziek – nou díé held staat in januari in Het Concertgebouw te Amsterdam om voor het programma Amsterdam Breder dan klassiek samen te spelen met het Amsterdam Sinfonietta strijkorkest.(Sander Pleij)
– 5 januari, Rufus Wainwright & Amsterdam Sinfonietta, Het Concertgebouw, Amsterdam


Acteursechtpaar in nood
10 januari: Ondertussen in Casablanca – theater

Grote bekken misbruiken graag het begrip engagement. Je kunt er ook alles mee: er is engagement in engere zin, dat zowel smakeloos plat als een openbaring kan zijn. Je kunt ook steeds ruimer denken over engagement tot het een sine qua non wordt voor elke creatieve daad. Het Nationale Toneel en Toneelgroep Oostpool gaan het hele gevecht aan in de voorstelling Ondertussen in Casablanca, waarin een wereldberoemd acteursechtpaar wordt geïnterviewd, terwijl de harde werkelijkheid steeds nadrukkelijker aan de poorten rammelt – gebaseerd op echte gesprekken met acteurs van vroeger en nu. Dat belooft wat, zeker met regisseur Jeroen de Man en acteurs als Anniek Pheifer, Jacqueline Blom én… die dekselse Hans Dagelet. (Sander Pleij)
 – Nationale Toneel en Toneelgroep Oostpool, Ondertussen in Casablanca, première Theater aan het Spui, Den Haag, daarna tournee vanaf 10 januari.

12 januari: Brimstone – film

Domestic horror

Echt nog maar heel even wachten en dan mogen we hem eindelijk gaan zien: Brimstone, waarin Dakota Fanning en Guy Pearce worden geregisseerd door Neerlands trots Martin Koolhoven. We verheugen ons zeer op wat Variety noemde een ‘epic sadomasochistic Western domestic horror film’, maar rekenen dankzij de nominaties in Venetië en Londen vooral op een heel spannende en intelligente film. (Sander Pleij)
– Brimstone, vanaf 12 januari in de bioscoop 

17 januari: David Lang – muziek

Ontkennen helpt niet. Het enige wat erop zit is: analyseren, lachen en de verbeelding. Alleen zo houden we de wetenschap dat we straks doodgaan nog een beetje draaglijk. Ook een reden om Death Speaks van componist David Lang aan te bevelen. Lang heeft alle citaten uit de liederen van Franz Schubert verzameld waarin de dood zich tot ons richt, en die in vijf nieuwe liederen gegoten. Ook op het programma staat Memory Pieces, geschreven ter nagedachtenis aan overleden vrienden. Meest verheugen wij ons op de Nederlandse Nora Fischer, die Schuberts Der Tod und das Mädchen zingt. (Sander Pleij)
– David Lang en Doelen Ensemble, Death Speaks, 17 januari, De Doelen, Rotterdam; 19 januari, Muziekgebouw Aan ’t IJ, Amsterdam

18 januari: Desiree Dolron – tentoonstelling

Foto: Desiree Dolron/Singer Laren

Het kan niet op in Laren de eerste maand van het jaar. Behalve dat het Singer Museum een grote overzichtstentoonstelling heeft georganiseerd van de fotografie van Desiree Dolron, mogen we ook nieuw werk verwachten, en wel videokunstwerken met titels als I will show you fear in a handful of dust (2016) en Uncertain TX (2016). En dan heeft Dolron ook nog zelf gecureerd en werk uit de depots van het museum gehaald van onder meer Leo Gestel en Jan Sluijters. In de aankondiging van de tentoonstelling valt het woord verstilling (gezichten breekbaar als porselein en zo) en ook verschijnt er een boek waaruit blijkt dat Dolron Wim Pijbes tot grote poëtische hoogten heeft opgestuwd, hij schrijft: ‘In de stilte van haar werk heerst de mysterie van het leven.’ (Sander Pleij)
– Desiree Dolron, vanaf 18 januari in het Singer Museum te Laren

 

19 januari: Cartas da Guerra – film

Prachtig. Prachtig. Cartas da Guerra is zo mooi geschoten dat je elk frame wel kunt uitsnijden, opblazen en inlijsten. Festival na festival sleept de film prijzen in de wacht. Intellectuele Portugese arts moet het leger in en naar Angola voor de koloniale oorlog. Terwijl de gruwelijkheden, de lethargie en de donkerte voorbijtrekken, leest zijn zwangere vrouw zijn liefdesbrieven. De vertelvorm werkt. Juist wanneer je de vrouw hoort voorlezen hoe haar geliefde schrijft over de gekmakend verschillende tonen groen die hij de hele dag ziet, terwijl wij slechts 51 tinten grijs zien. (Sander Pleij)
– Cartas da Guerra, vanaf 19 januari in de bioscoop.

19 januari: Sleep Mode – tentoonstelling

Waar je helemaal gek van kan worden: screensavers! De oneindige patronen, eindeloze abstracties die je niet wilt maar toch gaat, ze fungeren als zuignappen voor je onwillige ogen. Rafaël Rozendaal maakt er een tentoonstelling over bij Het Nieuwe Instituut.
Vreselijk zou je zeggen, maar Rafaël Rozendaal is een superinteressante ‘internetkunstenaar’ – rare betiteling zou je kunnen zeggen, maar de man maakt veel kunst op en over internet en heeft het woord INTERNET zelfs in de binnenkant van zijn mond getatoeëerd staan. Het Nieuwe Instituut zit er bovenop.(Sander Pleij)
– Sleep Mode van Rafaël Rozendaal, vanaf 19 januari in Het Nieuwe Instituut, Rotterdam


Eylem Aladogan in De Pont
21 januari: Eylem Aladogan – tentoonstelling

In 2011 zag ze in het Yosemite Park in Californië een rotswand met een diepe kloof. Het leek ‘alsof de hand van God er met een reusachtige hakbijl in had gehakt’. Geïnspireerd door Yosemite en door IJslandse rotsformaties maakte ze een beeld van keramiek en brons dat in De Pont wordt opgesteld, met rondom ‘found footage’ die het twee meter hoge beeld een extra lading moet geven… Moet goed gaan, want Eylem Aladogan is een held die doorpeutert in wat we gewend zijn om lui als de werkelijkheid aan te nemen. (Sander Pleij)
– Eylem Aladogan, vanaf 21 januari in museum De Pont, Tilburg

29 januari: Echt Gebeurd – theater

Foto: Eva Boeter

Je wilt ze koesteren: de gewone mensen die bij Echt Gebeurd op het podium staan en een verhaal vertellen. Geen stoerdoenerij, geen gladde praatjes, geen uitsmijter om mee te scoren, maar slechts de betovering van de echte wereld die even gekanteld kan worden als je iets opmerkelijks meemaakt. Van die avonden maken de mensen achter Echt Gebeurd de boeiendste podcast die er in het Nederlands verschijnt en je mag ’m nog kosteloos beluisteren ook. Gratis lachen, huilen en verwonderen. In januari vieren oprichters Paulien Cornelisse, Micha Wertheim en de andere Echtgebeurders feest; de opbrengst wordt gebruikt voor nog meer avonden in Toomler en gratis podcasts voor freeriders als moi. (Sander Pleij)
– Echt Gebeurd viert feest, 29 januari, de Kleine Komedie, Amsterdam

 

Literatuur

Foto: Stephan Vanfleteren/De Bezige Bij
David Van Reybrouck – Para

David Van Reybrouck deed onderzoek naar de vergeten Belgische humanitaire missie in Somalië bijna een kwart eeuw geleden door de Belgische para-commando’s, een elite-eenheid. Hij sprak met toentertijd daarbij betrokken militairen, las hun brieven naar het thuisfront en vertolkt nu via een theatermonoloog de persoonlijke tragiek van internationale vredesoperaties. Niets kon die soldaten voor-bereiden op de werkelijkheid daar. De bordeauxrode baretten belandden midden in een Afrikaanse burgeroorlog waar het kauwen op qat belangrijker was dan eten en kleine meisjes door hun vader voor een blikje cola werden geprostitueerd. De nobele westerse motieven vooraf verdampten in die hitte. Van Reybrouck gaat in zijn monoloog eerst omstandig in op hun opleiding en training, daarna op het geestdodende wachtlopen in Somalië, op hun no-nonsense aanpak in een amoreel, surrealistisch aandoend universum, en uiteraard op de foto van een Somalisch kind aan het spit, die de wereld rondging: ‘En iedereen kent die foto van die kleine die wij zogezeid aan het barbecuën waren.’ (Jeroen Vullings)
– David Van Reybrouck, Para, Theatermonoloog, De Bezige Bij, 80 p., € 9,99

Pieter Boskma – Tsunami in de Amstel

Bij Pieter Boskma mag de lyriek voluit stromen. Neem het titelgedicht van zijn nieuwe bundel. Via ‘wijn, cannabis en tramadol’, volgen we ‘een grootse, prachtige, ontstellend kalme vrouw’ op haar hyperindividualistische dooltocht naar haar geliefde Jordaan. Daarbij passeert ze schrijverscafé De Zwart: ‘Hoe graag was zij daar nog één keer aangeschoven, / zij proefde al het onvolprezen, volle, koude bier, / zij citeerde al een prachtgedicht van Pieter Boskma, / en een van Remco Campert, en stukjes proza / van Hafid Bouazza en P.F. Thomése, / want ook die behoorden tot de sublieme zangers.’ Verdomd, dát is Boskma. (Jeroen Vullings)
– Pieter Boskma, Tsunami in de Amstel, De Bezige Bij, 82 p., € 17,99


Foto: Bob Bronshoff/Cossee
Jan van Mersbergen – De ruiter

Als één perspectiefkeuze de ultieme test is voor een schrijver, dan is het wel dat van een dier. Paul Auster kreeg het niet voor elkaar in Timboektoe, maar de knoestige, zintuiglijke schrijver Jan van Mersbergen lukt het wel – en hoe! – in zijn roman De ruiter. Meestal kiezen schrijvers, zoals Auster, voor de beste vriend van een mens: de hond. Van Mersbergen maakt het zich in deze zinderende Hollandse western moeilijker: zijn verteller is een oud en afgeleefd, scherp observerend, voelend en ruikend paard, dat aanloop krijgt van een stadsmeisje. En van ellende, in de vorm van een heel fout vriendje. Het lyrische einde is ronduit magistraal. (Jeroen Vullings)
– Jan van Mersbergen, De ruiter, Cossee, 256 p., € 18,99

Rose Tremain – Gustav & Anton

Gustav & Anton van de Britse Rose Tremain speelt in Zwitserland, 1947. Gustav raakt bevriend met de Joodse Anton, die wordt klaargestoomd als concertpianist. Hoogtepunt van deze fijnzinnig psychologische roman is hoe de twee vrienden in Davos een verlaten sanatorium ontdekken met dertig lege bedden. Ze verzinnen patiënten en wisselen een voorzichtige kus uit. (Jeroen Vullings)
– Rose Tremain, Gustav & Anton, vertaling Anneke Bok, De Geus, 302 p., € 19,99

Sluit je nu aan voor slechts €4,99 per maand

Sorry, je hebt op het moment geen toegang tot dit artikel.

Waarschijnlijk heb je een abonnement zonder digitale toegang. Wil je deze content graag lezen, sluit dan snel een abonnement af.

Heb je wél een abonnement met digitale toegang, neem dan contact op met onze klantenservice: 020 – 5518701.

vn.nl is vernieuwd!

Vanaf 15 december bieden wij onze leden exclusieve online artikelen. Om te lezen, te delen en op te reageren.

  • Dagelijks de beste artikelen
  • Bovenop het nieuws
  • Kritisch en optimistisch
  • Bijdragen direct in je mailbox
  • Maandblad online lezen

Voor huidige abonnees:

Heeft u in het verleden een online account aangemaakt, dan moet u door alle veranderingen een nieuw wachtwoord aanmaken.
Meteen een nieuw wachtwoord aanmaken

Wel abonnee maar nog geen account?
Registreer je dan om direct te lezen