Biografie / Frans Goedhart
Frans Goedhart (1904-1990) was een held van onze tijd. Van dat type hebben we er niet veel in de Nederlandse geschiedenis en volgens de mores van het vaderlandse maaiveld moet de waardering voor dit soort zonderlingen bescheiden blijven. Madelon de Keizer doet in haar boek een ernstige poging om de historische betekenis van deze moedige solist op waarde te schatten. Het resultaat is een portret dat bij vlagen fascinerend maar op onderdelen onbevredigend is.
In juli 1940, twee maanden nadat de Duitsers Nederland waren binnengevallen, gaf Goedhart een krachtig protest af met zijn Nieuwsbrief van Pieter &#8216;t Hoen. Hij keerde zich tegen de bezetter en tegen alle Nederlanders die zich wilden aanpassen. Zijn eenmansonderneming groeide uit tot Het Parool, de illegale krant die uiteindelijk een oplage bereikte van dertigduizend exemplaren. Goedhart betaalde zwaar voor zijn militante activisme. Hij werd gearresteerd, bracht twintig maanden door in cel en kamp, werd zwaar mishandeld en ten slotte ter dood veroordeeld. Hij wist toch nog te ontsnappen en dook de rest van de bezettingstijd onder. Ook toen bleef hij schrijven voor Het Parool.
Verzetsproza
Madelon de Keizer vertelt dit alles in een hoofdstuk waarmee iets vreemds aan de hand is. Het is zestig bladzijden lang, in een boek dat meer dan zeshonderd pagina&#8217;s tekst telt. Alsof de auteur heeft gedacht: in mijn twintig jaar geleden verschenen monografie over Het Parool in bezettingstijd heb ik al zo uitvoerig de inhoud van Goedharts verzetsproza besproken, dat ik het deze keer kort kan houden en verder kan volstaan met verwijzingen naar dat eerdere boek.
Het gevolg is dat het verhaal over de grootste historische verdienste van Goedhart in deze biografie een beetje in de verdrukking komt. De Keizer hoeft niet het verwijt te worden gemaakt dat haar boek niet dik genoeg is. Het probleem zit &#8216;m eerder in een gebrek aan balans. Zo beknopt als de beschrijving is van de artikelen waarmee Goedhart in de jaren &#8217;40-&#8217;45 de geest van verzet aanwakkerde, zo uitgebreid is het verslag van zijn naoorlogse activiteiten.
Na de bevrijding wijdde de hyperactieve Goedhart zich aan niet minder dan vier taken. Hij bleef met regelmaat stukken schrijven voor Het Parool, was lange tijd Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid, toonde zich actief in internationale organisaties en was ook nog eens bestuursvoorzitter van de Stichting Het Parool.
Vooral die laatste activiteit wordt in deze biografie met grote omslachtigheid besproken. De leesbaarheid wordt evenmin bevorderd door talrijke kromme formuleringen. Een paar voorbeelden: &#8216;Behalve de laster van Lunshof had Goedhart ook nog eens te kampen met&#8217;, &#8216;Langzaamaan was Goedhart Meijer en hemzelf gaan beschouwen als&#8217;,&#8217;iets waarvoor beiden zouden ijveren en uiteindelijk zou worden verwezenlijkt in de Partij van de Arbeid&#8217;, &#8216;beiden hadden een succesvol koppel gevormd&#8217;, etc. Een goede redacteur had hier nuttig werk kunnen doen.
Stalinistische bloedworst
Veel wordt goedgemaakt door het boeiende relaas over de internationale activiteiten van Goedhart. Deze politicus was als lid van de Raad van Europa voorstander van een Europese samenwerking die moest bevorderen dat de Midden- en Oost-Europese staten werden opgenomen in een verband van vrije naties: &#8216;Europa kan nooit als voldongen feit aanvaarden dat deze ongelukkige landen door de Sovjet-Unie bezet worden gehouden.&#8217; Ook na 1945 deed Goedhart het voor niet minder dan bevrijding.
Tijdens een kortstondig lidmaatschap van de CPH, begin jaren dertig, had hij het karakter van het communisme van binnenuit leren kennen. Hij werd daarna een geharnast anticommunist en schreef de brochure Stalinistische bloedworst. Tijdens de Koude Oorlog steunde hij Oost-Europese vluchtelingenorganisaties en werkte hij voor het adviescomité van Radio Free Europe, het Amerikaanse radiostation dat met opruiende uitzendingen de satellietstaten van de Sovjet-Unie bestookte. Dat deze zender door de CIA werd gefinancierd, moet Goedhart volgens De Keizer al in de jaren vijftig hebben geweten. Het deerde hem niet.
De westerse containment-politiek, gericht op indamming van de communistische invloed, was volgens Goedhart te passief. Met zijn pleidooien voor de bevrijding van Oost-Europa was hij al in de jaren vijftig, toen de deling van Europa door de westerse regeringen werd aanvaard als een realiteit met een lange toekomst, een uitzondering. In de jaren zestig, toen na de bouw van de Berlijnse muur en de Cuba-crisis de ontspanning met de Sovjet Unie een breed gedeelde doelstelling werd, raakte hij nog verder in een isolement.
Marginale figuur
De Keizer vertelt dit verhaal met veel aandacht voor de historische context. Ze schrijft dat Goedhart met zijn internationale inspanningen een marginale figuur bleef, zonder veel invloed. Dat lijkt een logische conclusie, maar in dat oordeel is niet verdisconteerd dat Goedhart tot de weinige Europeanen behoorde die een vlammetje brandend hielden dat in de jaren zeventig weer werd aangeblazen door de Amerikaanse neoconservatieven en hun schaarse Europese medestanders. Vervolgens verhief de Amerikaanse president Reagan in de jaren tachtig de bevrijding van Oost-Europa tot politieke doelstelling. 
Goedhart zei in 1958 tijdens een redevoering in Berlijn dat het bolsjewisme ten onder zou gaan omdat het in strijd was met de menselijke natuur. Reagan gebruikte letterlijk dezelfde bewoordingen toen hij ruim twee decennia later aankondigde dat het communisme geen stand zou houden.
De Keizer weet in haar biografie de onstuimige persoonlijkheid van Goedhart fraai tot leven te wekken. We leren hem kennen als een man die leed aan de gebreken van zijn kwaliteiten. Zijn granieten eigenzinnigheid bracht hem in opstand tegen de bezetter, maar maakte hem in elk samenwerkingsverband tot een moeilijke partner. Een zware jeugd, met &#8211; in zijn eigen woorden &#8211; &#8216;weinig eten, veel ransel en veel christendom&#8217;, heeft volgens zijn biografe in hoge mate zijn karakter gevormd. 
Aan het eind van haar boek doet zij een sympathieke maar mislukte poging om het oordeel te weerspreken dat Gerard Mulder en Paul Koedijk in hun Léés die krant! Geschiedenis van het naoorlogse Parool (1996) over Goedhart gaven. Volgens deze auteurs waren de conflicten in de leiding van Het Parool voor een belangrijk deel te wijten aan de dwarse houding van Goedhart. De Keizer meent daarentegen dat hij opereerde als een man &#8216;die op basis van eigen uitgangspunten consequent was&#8217;. Ze bestrijdt dat hij een moeilijk karakter had, maar haar eigen boek toont hem voortdurend als een cholerische stijfkop. 
De naoorlogse hoofdredacteuren van de krant konden het in zijn ogen vrijwel nooit goed doen (&#8216;stelletje eunuchen&#8217;). Alleen Herman Sandberg, die in 1961 aantrad, beschikte in zijn ogen over de vereiste pit. Maar hoewel Goedhart het in politiek opzicht voor 99 procent met Sandberg eens was, kon hij het niet laten om over die ene procent stevig ruzie te maken. Hij moest altijd gelijk hebben en ontstak in woede als hij het niet kreeg. 
Geen prettig heerschap? Het gekke is dat je in de loop van deze biografie toch gaat houden van deze rusteloze rouwdouwer. In het normale bestaan zat hij zichzelf voortdurend in de weg, maar tijdens de oorlog vond hij een grootse bestemming in het verzet tegen een onderdrukkende overheerser.

**** Madelon de Keizer, ‘Frans Goedhart, journalist en politicus (1904-1990)’, Bert Bakker, 704 p., € 50,-

Ronald Havenaar

Cholerische stijfkop

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips