<div class="lead">
In filmmuseum EYE opende dit weekend een retrospectief over de Nederlandse cameraman Robby Müller. Bescheidenheid en beleefdheid zijn de meest treffende omschrijvingen van zijn werk.
</div>
Het EYE Filmmuseum eert Neerlands grootste cameraman, Robby Müller. Maar hoe doe je dat? Dat is niet gemakkelijk, zoals ik al eerder <a href="http://www.cinema.nl/media/10270155/robby-muller-retrospectief-in-eye" target="_blank">constateerde</a>. Meestal leggen we – kijker, criticus en programmeur – de verantwoordelijkheid voor een film bij de regisseur. We zijn niet echt gewend specifiek op de cameraman te letten. Bovendien: Robby Müller (1940) heeft vanaf de jaren zestig tot begin deze eeuw op het eerste gezicht heel uiteenlopende visuele werelden gecreëerd.
Want leg de kleurrijke <a href="https://www.youtube.com/watch?v=udFvNQZcG2U" target="_blank">film-noir</a> van Wim Wenders’ Der amerikanische Freund naast het mystieke <a href="https://www.youtube.com/watch?v=nn2nQMfLqwg" target="_blank">zwart-wit</a> van Jim Jarmusch’ Dead Man of de honderd digitale <a href="https://www.youtube.com/watch?v=53vr9EiOH7g" target="_blank">camera’s</a> in Lars von Triers Dancer in the Dark en wie zou denken dat die allemaal door dezelfde persoon zijn gefilmd?
Het is logisch dat EYE daarom met Wim, Jim en Lars heeft gesproken – de drie belangrijkste regisseurs met wie Müller samenwerkte. Maar ook zij kunnen zijn talent niet onder woorden brengen. Meestal lieten ze Müller maar, dan kwam het wel goed. Hij is ‘bescheiden’, benadrukken ze. Of hij wordt negatief omschreven: Müller houdt niet van overdreven dramatische belichting, van ingewikkelde techniek, van ‘acrobatiek’ met de camera. Dat zeg iets, maar niet alles.
Ook zijn Nederlandse opvolger in de internationale arena, cameraman Hoyte van Hoytema (die Her, Interstellar en James Bonds Spectre draaide), komt niet veel verder dan dat Müller ‘een bepaalde manier van kijken’ heeft.
Dus moeten we het zelf maar bedenken.
Een houvast biedt Vermeer, de schilder. Die komt altijd terug als het over Robby Müller gaat. En terecht: net zoals Vermeer schildert, zo filmt ook Müller mensen vaak gecentreerd, van enige afstand, met tot perfectie neigende detaillering in de natuurlijke (of natuurlijk lijkende) belichting. Waarbij de kaders meestal ruim genoeg zijn om de personages vrijheid te laten om te bewegen (zonder dat de camera direct mee hoeft) en de kijker vrijheid om zijn ogen te laten dwalen.
Hij houdt dan ook niet, zegt Müller ergens op een oude <a href="https://www.youtube.com/watch?v=S9GCk51rJCg" target="_blank">filmopname</a> (door ziekte is hij nu niet meer aanspreekbaar), van te veel cuts. Dan moet je telkens opnieuw beginnen. ‘Zo is het leven niet,&#8217; zegt hij. Net zoals de commerciële cinema, het filmen voor geld, meestal ten koste gaat van het ‘leven’ dat je probeert te vangen. En close-ups zijn voor hem ‘uitroeptekens’, waar je zuinig mee moet zijn. Bescheiden.
Steve McQueen, met wie Müller in 2002 de installatie Caribs’ Leap maakte (die nu in EYE staat opgesteld), vertelt dat Müller bij opnames in een mortuarium zo snel mogelijk weer naar buiten wilde. ‘Hij had moeite de doden te filmen.’ Müller filmt liever het leven. Bovendien is het te intiem – zoals er ook nauwelijks seksscènes in zijn omvangrijke oeuvre zitten.
Frans Weisz, met wie Müller meerdere films draaide, zei, toen ik hem <a href="https://www.vn.nl/de-filmende-vermeer" target="_blank">interviewde</a> vanwege een eerder retrospectief van Robby Müller in EYE: ‘Robby&#8217;s camera zegt u tegen de personages.’ Dat vind ik nog steeds een mooie beschrijving. Ook van hoe Vermeer schildert, overigens. Een vorm van beleefdheid.
En kijk vervolgens naar de films die Müller met Lars von Trier <a href="https://www.youtube.com/watch?v=SHqZh-9AiCs" target="_blank">draaide</a>, Breaking the Waves en Dancer in the Dark, en hoe hij daar al deze regels overboord gooit, met een wild bewegende camera, veel cuts, bovenop mensen gefilmd – inclusief seksscènes. En zie hoe Müller ook dan meesterwerken aflevert.
<iframe width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/9NS97I1W8ko?feature=oembed" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>
De tentoonstelling (met ook Polaroids en home-videos uit Müllers privécollectie) en het retrospectief (met ook klassiekers als Paris, Texas en Down by Law) van ‘Master of Light Robby Müller’ lopen van 4 juni t/m 4 september 2016 in het <a href="https://www.eyefilm.nl/tentoonstelling/master-of-light-robby-m%C3%BCller" target="_blank">EYE Filmmuseum </a>in Amsterdam.

Kees Driessen

Cameraman Robby Müller zegt ‘u’ tegen zijn personages

Pop strijdt tegen AI-slop

Pop versus AI-slop

Verhaal van de Week

Woningnood

Jetten schiet tekort

Huisdieren als schaamlap

Hannah Prins

Het KNIL en de Molukken

Landverrader

Strijd op en onder het water

Slag om de Noordzee

Brussel in paniek

AI-wedloop

Ongelijke erfverdeling

Erftsunami

Amerika beschermt Israël

Aanval op het ICC

Homohaat ontleedt

Nicolaas Veul

Shakespear forever

Cultuurtip