Macht op vrijdag: Brandende Amazone of niet, voor het kabinet gaan zaken voor

De Amazone brandt. Allemaal zagen we de afgelopen twee weken de beelden uit Brazilië voorbij komen: groene wouden zo ver het oog reikt die plaatsmaken voor as. En allemaal vonden we het heel erg.

Maar terwijl ik de beelden van de vuurzee voorbij zag komen, zag ik ook afgeprijsde Braziliaanse biefstukken in het koelvak van de Albert Heijn liggen. En dat laat precies het probleem zien: zolang Nederland nog zonder scrupules handel drijft met het misdadige regime van Bolsonaro, is ons land medeverantwoordelijk voor de vernietiging van het regenwoud.

Al voor zijn verkiezing tot president van Brazilië riep de extreemrechtse Jair Bolsonaro dat de inheemse volkeren van het oerwoud ‘parasieten’ zijn en dat de land- en mijnbouw vrij spel moeten krijgen. ‘Ze zitten op onze rijkdommen,’ vindt hij. In een interview met een Braziliaanse krant in de jaren negentig zei hij: ‘Het is jammer dat de Braziliaanse cavalerie niet zo efficiënt was als de Amerikaanse, die de indianen heeft uitgeroeid.’

De systematische vernietiging van de Amazone en haar bewoners is een enorme tegenslag in de strijd tegen klimaatverandering: het gebied is ‘s werelds grootste opslag van koolstof en essentieel om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

‘Het heeft bijna iets apocalyptisch,’ zei Sigrid Kaag, minister van Buitenlandse Handel aan tafel bij Jinek over de branden. ‘We moeten alles op alles zetten om te zorgen dat het Amazonegebied beschermd wordt.’

Soja en rundvlees

Maar het vrijhandelsakkoord tussen Mercosur en Europa stopzetten, is geen optie voor het kabinet. Kortgeleden sloot de EU na twintig jaar onderhandelen die deal met het Zuid-Amerikaanse handelsblok, bestaande uit Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay. De handelsrestricties tussen de twee continenten worden daardoor opengebroken.

Dat betekent toegang voor Europese bedrijven tot de Zuid-Amerikaanse markt, maar ook dat Brazilië meer landbouwproducten als soja en rundvlees kan exporteren naar de EU.

De productie daarvan is nu net de voornaamste reden van de vuurzee in de Amazone. De machtige Braziliaanse agribusiness brandt de oerwouden plat om de inheemse bevolking te verdrijven en sojaplantages en weilanden vol runderen te creëren, met goedkeuring en aanmoediging van Bolsonaro. ‘De Amazone wordt geofferd op het altaar van de vrijhandel,’ schreef natuurorganisatie Fern na het sluiten van de Mercosur-deal.

Andere landen lieten al weten hun steun voor het akkoord in te trekken als er geen betere afspraken komen over de ontbossing.

En nee, dat betekent niet dat de brandende Amazone eigenlijk de schuld is van de sojamelkdrinkende hipster, zoals Jort Kelder zei in Buitenhof. Soja wordt, zoals GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik al stelde, voornamelijk gebruikt als veevoer voor runderen.

‘druk uitoefenen’

Om verdere destructie van het woud te voorkomen, lijkt het dus een logische stap om deze deal niet te tekenen. De overeenkomst is nu gesloten tussen de Europese Commissie en Mercosur, maar de lidstaten en het Europees Parlement moeten nog toezeggen.

In het akkoord staat dat de landen zich moeten houden aan ‘Parijs’, maar dat is juridisch niet bindend en lang niet toereikend om de vernietiging van de Amazone tegen te gaan. Frankrijk en Ierland lieten al weten hun steun voor het akkoord in te trekken als er geen betere afspraken komen over de ontbossing.

Klinkt goed, zou je zeggen. GroenLinks is al een petitie gestart om het tekenen van de deal door Nederland tegen te gaan. Maar ons kabinet denkt daar anders over. ‘Dat lost niet zo heel veel op,’ zei Mark Rutte. Het kabinet wil liever ‘druk uitoefenen’ met de deal, om zo te zorgen dat Bolsonaro stopt met zijn pad van verwoesting: juist dóór de Mercosurdeal kan aan de destructie van de Amazone een halt worden toegeroepen, is de redenatie.

Het is een bizarre spin van wat er aan de hand is, want in werkelijkheid zal het akkoord alleen maar leiden tot verdere ontbossing van de Amazone.

Erg verrassend is de keuze van Nederland niet. In Davos, het Zwitserse skioord waar regeringsleiders en miljardairs met privéjets naartoe vliegen om te praten over zaken en ‘filantropie’, schudde onze premier al breed glimlachend de hand van Bolsonaro, die toen net aangetreden was als Braziliaanse president. Rutte zag kansen voor Nederland in Brazilië, omdat Bolsonaro er een ‘walhalla voor het bedrijfsleven’ van wil maken, schreef het FD. Dat Bolsonaro een extreemrechtse maniak is met genocidale fantasieën, leek niet uit te maken: met deze man kun je zaken doen, was de boodschap.

Op dit moment is Nederland al een van de grootste importeurs van Braziliaanse soja, op China en buurland Argentinië na. En ons land werkt hard om nog meer soja nog sneller en efficiënter hiernaartoe te halen.

In werkelijkheid is Nederland al jaren medeplichtig aan de vernietiging van het oerwoud.

In samenwerking met de Nederlandse overheid werken Nederlandse bedrijven als Arcadis, Boskalis, TNO, Panteia en STC-Nestra aan de aanleg van infrastructuur in de Amazone. Dat liet onderzoeksjournalist Karlijn Kuijpers al zien in een ontluisterend onderzoek dat vorig jaar door De Groene Amsterdammer werd gepubliceerd.

Ook in het rapport ‘Complicity in Destruction’ van natuurorganisatie Amazon Watch staat een waslijst van Nederlandse en Europese bedrijven die zakendoen in Brazilië. Volgens de organisatie zijn Europese landen, bedrijven en consumenten medeplichtig aan het criminele bewind van Bolsonaro en de vernietiging van het oerwoud.

reputatieprobleem

Met Nederlandse subsidies wordt gewerkt aan sojaroutes door het regenwoud. Vanuit de nieuw aangelegde havens kan de soja linea recta naar de Rotterdamse haven. Die infrastructuur is essentieel voor de ontbossing van de Amazone: over de wegen en vaarroutes komen de houthakkers en boeren. De inheemse bevolking wordt verdreven of vermoord, de bomen omgehakt of platgebrand.

‘De projecten waar Nederland aan bijdraagt werken ontbossing, gewapend conflict en landroof in de hand,’ schreef Kuijpers. Van duurzaamheid is alleen op papier sprake. ‘Nederland weet dit, maar ambtenaren zien deze gevolgen voornamelijk als een reputatieprobleem.’

Geen wonder dus dat onze overheid de Mercosurdeal niet wil stoppen. Zaken gaan voor. Het is kenmerkend voor de houding van de BV Nederland. Rutte voelde tot in zijn ‘diepste vezels’ dat de dividendbelasting moest worden afgeschaft, Shell hoeft geen winstbelasting te betalen, Máxima spreekt zich tegen de Saoedische kroonprins niet uit over de moord op journalist Khashoggi, en met China kun je prima zaken doen zonder een woord aan de Oeigoeren vuil te maken. De koopman wint het telkens van de dominee.

Sigrid Kaag kan wel zeggen dat de branden in de Amazone verschrikkelijk zijn, en ze zal dat waarschijnlijk ook oprecht vinden. Maar Kaag weet ook dat Nederland in werkelijkheid al jaren medeplichtig is aan de vernietiging van het oerwoud. Alles voor de heilige Nederlandse handelsbelangen.