Het is dit kabinet niet gelukt de belastingen te hervormen. Misschien maar goed ook, want volgens de Rekenkamer had dat op een ramp kunnen uitlopen.

Het is misschien wel de grootste mislukking van Rutte II: het stranden van de noodzakelijke hervorming van het belastingstelsel. Met veel kunst- en vliegwerk slaagde het kabinet er sinds haar aantreden eind 2012 in de woningmarkt aan te pakken, de arbeidsmarkt te hervormen en grote delen van de zorgtaken over te hevelen naar de gemeenten. Maar een nieuw belastingstelsel bleek een brug te ver.

In de zomer van vorig jaar onderhandelde het kabinet nog met partijen in de Tweede Kamer. Maar een gedegen meerderheid kreeg zelfs de zeer bedreven ‘trapezewerker’ Rutte niet voor elkaar. Eerlijk gezegd leken VVD en PvdA er zelfs vrij weinig moeite voor te willen doen. Wat overbleef was een cadeautje van vijf miljard euro lastenverlichting. Zonder dat dat ‘zoet’ voor de burger gebruikt werd om belangrijke hervormingen aanvaardbaar te maken. Op de agenda stond bijvoorbeeld de vergroening van het stelsel om vervuilers meer te laten betalen. Maar ook het overhevelen van belastingstromen naar de gemeenten die al die nieuwe taken hadden gekregen. Daar kwam allemaal niks van terecht.

Wie het rapport van de Algemene Rekenkamer van gisteren op ‘verantwoordingsdag’ leest, moet haast tot de conclusie komen dat die politieke mislukking een blessing in disguise is geweest. De Belastingdienst is volgens de onderzoekers ‘in beperkte mate’ in staat nieuwe belastingmaatregelen door te voeren zonder dat het IT-systeem crasht. Zelfs een simpele tariefverandering zouden de belastingcomputers op dit moment vermoedelijk niet aankunnen. Het lijkt erop dat de overheid vorige zomer aan een financiële ramp is ontsnapt.

In de politiek was de teleurstelling van vorige zomer wel verwerkt. Maar de ideeën die bij partijen leven om het belastingstelsel efficiënter, eerlijker en groener te maken zijn niet in bureaulades verdwenen. Ze gaan weer een belangrijke rol spelen bij de volgende verkiezingen en kabinetsformatie. Toch heeft de Rekenkamer ook daarvoor een ontluisterende boodschap: het parlement moet er ‘de komende jaren’ rekening mee houden dat belastinghervormingen ‘niet mogelijk zijn, risico’s met zich meebrengen of een langere invoeringstermijn vergen’.

Politiek in Nederland gaat in de beeldvorming misschien om mannen in nette pakken die elkaar bestrijden met grote woorden. Maar in werkelijkheid bestaat ze voor een belangrijk deel uit het draaien aan allerlei fiscale knopjes. Hier een beetje remmen, daar een beetje stimuleren. Zonder dat instrument, is het Binnenhof vaak niet veel meer dan een lege huls.