<div class="lead">
Lionel Shriver vreest dat ze nergens meer over mag schrijven. Ze moet onthouden dat niet iedereen de mogelijkheid heeft om nieuwe levens te proberen.
</div>
Begin deze maand hield Lionel Shriver, auteur van onder meer de verfilmde roman We Need to Talk About Kevin, een veelbesproken lezing op het Brisbane Writers Festival in Australië. Zij – een witte, heteroseksuele vrouw – vreest voor de anderen (homo’s, Mexicanen, Afro-Amerikanen) die vrezen dat ‘hun’ persoonlijke verhalen en culturele symbolen worden toegeëigend. Als voorbeeld noemde ze een protest op een Amerikaanse universiteit tegen het dragen van sombrero’s op zuipfeesten van corpsballen, omdat dit door ‘Latino and Mexican’ studenten als een ‘act of cultural appropriation’ wordt ervaren.
Straks, griezelde Shriver, mogen auteurs alleen nog schrijven over wat ze zelf hebben meegemaakt. Ze somde een lijst geliefde klassiekers op die niet zouden bestaan als de auteurs hun verhaal niet hadden mogen verzinnen, omdat deze mannen geen gehandicapte, verkrachter, slavendrijver of Nigeriaans meisje waren. Uiteraard waardeert Shriver de romans die haar leven hebben verrijkt, maar ze suggereerde ook: als wat er is niet was, was er niets. Dat noem ik conservatief nihilisme. Fictie is: scheppen wat er niet is. Fictie-auteurs die zich meer bezighouden met de eventuele teloorgang van wat er al is dan met wat er niet is (diversiteit, nog onvertelde verhalen), moeten hun scheppingsdurf ernstig bevragen.
<q class="pull-right">Het alles willen proberen, betekent bijvoorbeeld dat zij nooit zal weten hoe het voelt om te blijven.</q>
Eens mocht ik dineren met Lionel Shriver. Haar een na laatste roman Big Brother kwam net uit in de Nederlandse vertaling. Ze zuchtte dat journalisten alleen maar nieuwsgierig waren naar haar trainingsschema, om vervolgens trots haar dagelijkse aantal push-ups te verkondigen. Ze werd geportretteerd als health freak, en dat was ze niet, zei ze, om vervolgens haar dieet te beschrijven. De fictieschrijver is dapper omdat ze bang is: zonder de angst om slechts één leven te lijden, zonder de angst om te worden vastgepind, zou ze niet steeds naar nieuwe levens zoeken. De auteur gedraagt zich als ‘epische rokkenjager’, zoals beschreven in Milan Kundera’s De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, ‘gedreven door een verlangen de oneindige verscheidenheid’ van de wereld te grijpen. De jagende schrijver haakt aan, belicht details en bijzonderheden, en richt zich dan op het volgende personage.
Zulke sletterige nieuwsgierigheid is vruchtbaar, maar de auteur moet onthouden dat niet iedereen de mogelijkheid heeft om nieuwe levens te proberen. Het alles willen proberen, betekent bijvoorbeeld dat zij nooit zal weten hoe het voelt om te blijven.
<div class="figure--left">
<figure id="post-339215 media-339215" class="align-left"><img srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Sombrero-online-320x320.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/09/Sombrero-online-640x640.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Illustratie: Elise van Iterson</figcaption></figure>
</div>
In Brisbane vertelde Shriver over haar nieuwste boek. Personage Luella ‘happens to be black’, alsof haar huidskleur een onschuldig kenmerk is dat alleen dankzij angstige anderen – de politiekcorrecten, de fijngevoeligen – negatieve betekenis krijgt. Dan liever toneelschrijver Jean Genet, die voor gestuurd controversieel koos. Zijn Les Nègres, clownerie (1958) bevatte expliciete regieaanwijzingen:
‘Dit toneelstuk, geschreven, ik herhaal, door een witte man, is bedoeld voor een wit publiek, maar in het onwaarschijnlijke geval dat het ooit wordt gespeeld voor een zwart publiek, moet er een wit persoon, man of vrouw, worden uitgenodigd. Hij moet formeel worden verwelkomd en krijgt een stoel aangeboden op de eerste rij. De acteurs zullen voor hem spelen. Gedurende de hele voorstelling blijft er een spotlight op hem gericht. En als geen enkel wit persoon deze uitnodiging accepteert? Deel dan witte maskers uit aan het zwarte publiek.’ 
Wat mij betreft kon Genet nog verder gaan. In het geval van het verwachte witte publiek, had hij witte maskers moeten uitdelen, om extra te benadrukken dat wit een rol is, een positie.
Shriver sloot haar lezing af met een sombrero op. Ik ben het met haar eens dat de schrijver verschillende hoeden moet proberen (let wel: een hoed opzetten, is vooral parasitair: je trekt het hoofddeksel naar je toe. Sletterig is: naar verschillende hoeden toe bewegen en eronder duiken). Wat ik Shriver verwijt, is dat zij zich niet bewust toont van het feit dat ze ook zonder sombrero al lang een hoed droeg. Eén die ze keizerlijk als onzichtbaar ervaart, omdat het haar eigen perspectief betreft.