Jettens nachtmerrie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Amber Wiznitzer en Teun van de Keuken

Venezuela

<p>Kort na de arrestatie van de Venezolaanse president Nicolás Maduro prees de Amerikaanse president Donald Trump de nieuwe machthebbers in Venezuela. Volgens Trump deed Delcy Rodríguez, die na Maduro’s arrestatie en overbrenging naar de Verenigde Staten de leiding overnam, ‘uitstekend werk.’ Hij voegde eraan toe dat ‘de olie weer begint te stromen’ en dat ‘grote hoeveelheden geld, zoals Venezuela die al jaren niet meer heeft gezien, de bevolking binnenkort enorm zullen helpen.’</p>
<p>Afgaande op Trumps uitspraken zou Venezuela vandaag een bloeiende economie moeten hebben. En volgens Trumps favoriete maatstaf lijkt dat inderdaad het geval: de olieproductie is gestegen, zij het bescheiden, van ongeveer 908.000 vaten per dag eind 2025 tot 1,03 miljoen vaten per dag in april 2026. Nu de Verenigde Staten feitelijk toezicht houden op een deel van de Venezolaanse olie-inkomsten, wordt Venezolaanse ruwe olie bovendien verkocht tegen prijzen die veel dichter liggen bij de uitzonderlijk hoge internationale marktprijzen. Onder het sanctieregime werd die olie vaak met forse kortingen afgezet, maar de oorlog met Iran heeft de wereldolieprijzen opgedreven en daarmee ook de opbrengsten voor Venezuela verhoogd. In theorie zou Venezuela dus in dollars moeten zwemmen. Maar is dat ook werkelijk zo?</p>
<p>De macro-economische cijfers schetsen een heel ander beeld dan het triomfantelijke verhaal dat vanuit Caracas en Washington wordt verteld. Sinds de afzetting van Maduro is de officiële wisselkoers met meer dan zeventig procent in waarde gedaald. Tegelijkertijd is de dollar op de parallelle markt gestegen van 585 bolívar naar meer dan 730 bolívar, waardoor het verschil met de officiële koers is opgelopen tot circa 32 procent.</p>
<p>Zo ziet een oliehausse er niet uit. Wanneer een land een sterke stijging van zijn exportinkomsten meemaakt, stromen er doorgaans grote hoeveelheden buitenlandse valuta binnen. Daardoor stabiliseert de nationale munt meestal of neemt zij zelfs in waarde toe. Venezuela beweegt echter in de tegenovergestelde richting. De bolívar verliest snel aan waarde, de inflatie loopt verder op, de economische activiteit verzwakt en dollars worden schaars.</p>
<div class="info-box">
<h5>Experts over de wereldpolitiek</h5>
<p>Elke week publiceren we een opiniestuk van een expert in de wereldpolitiek. Met deze keer: Ricardo Hausmann, voormalig minister van Planning van Venezuela en voormalig hoofdeconoom bij de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank, is hoogleraar aan de Harvard Kennedy School en directeur van het Harvard Growth Lab.</p>
</div>
<h5>Verdwenen oliedollars</h5>
<p>Waar zijn de petrodollars van Venezuela gebleven? Dat weet niemand buiten de directe kring rond Trump en Rodríguez. Geen van beide regeringen heeft de moeite genomen om die elementaire informatie openbaar te maken</p>
<p>Deze ondoorzichtigheid is inmiddels een kenmerk van de nieuwe politieke economie van Venezuela geworden. De olie-inkomsten van het land vloeien tegenwoordig naar rekeningen die onder toezicht staan van het Amerikaanse ministerie van Financiën en waarvan de besteding wordt aangestuurd door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Toch bestaat er nauwelijks publieke verantwoording over de omvang van deze inkomsten of over de manier waarop het geld wordt besteed.</p>
<p>De enige uitzondering deed zich voor in februari, toen druk vanuit het Amerikaanse Congres minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio ertoe dwong bekend te maken dat vijfhonderd miljoen dollar aan olie-inkomsten aan Venezuela was overgemaakt. Maar dat bedrag vertegenwoordigt slechts een klein deel van wat de olie-export van het land had moeten opbrengen. Sindsdien zijn er geen nieuwe cijfers of nadere details openbaar gemaakt.</p>
<blockquote><p>Transparante aanbestedingsprocedures hebben plaatsgemaakt voor afzonderlijk onderhandelde deals</p></blockquote>
<p>De feitelijke controle over de Venezolaanse oliesector lijkt zich steeds meer te concentreren in de directe omgeving van het Witte Huis, met een belangrijke rol voor de Nationale Raad voor Energiedominantie die Trump in 2025 oprichtte. De naam van deze instelling spreekt boekdelen. In deze benadering wordt Venezuela niet zozeer gezien als een land dat democratisch moet worden heropgebouwd, maar vooral als een strategische energiebron die kan bijdragen aan de Amerikaanse geopolitieke en economische macht.</p>
<p>In politieke systemen die zijn gebaseerd op het verdelen van economische voordelen aan een beperkte groep, is ondoorzichtigheid geen tekortkoming maar een bewuste keuze. De nieuwe Venezolaanse wetten voor olie en mijnbouw vormen daarvan een voorbeeld. Volgens berichten zijn deze wetten mede onder sterke Amerikaanse invloed tot stand gekomen en vervolgens snel door het Venezolaanse parlement aangenomen. Daardoor beschikt de regering nu over verregaande bevoegdheden om contracten naar eigen inzicht vorm te geven. Transparante aanbestedingsprocedures hebben plaatsgemaakt voor afzonderlijk onderhandelde deals, waarbij publieke controle en openheid van zaken tot een minimum zijn beperkt.</p>
<h3>Gebrek aan transparantie</h3>
<p>Geheimhouding verandert de manier waarop een systeem functioneert en welke prikkels daarin werken. Transparante systemen beperken de ruimte voor willekeurige besluitvorming, terwijl ondoorzichtige systemen politieke insiders en bevoorrechte tussenpersonen juist de mogelijkheid bieden om voordeel te halen uit hun positie. Er doen inmiddels geruchten de ronde dat personen uit de omgeving van Trump gunstige overeenkomsten over de verdeling van olieopbrengsten hebben bedongen. Of al deze verhalen waar zijn, is bijna van ondergeschikt belang. Juist door het gebrek aan transparantie is het onmogelijk om dergelijke beweringen onafhankelijk te controleren of te weerleggen.</p>
<p>Dezelfde logica lijkt ook ten grondslag te liggen aan de aanstaande herstructurering van de Venezolaanse staatsschuld. Normaal gesproken begint een schuldsanering met een duurzaamheidsanalyse van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Zo’n analyse brengt in kaart hoeveel schuld een land realistisch kan terugbetalen, terwijl het tegelijkertijd de economische groei herstelt en financiële stabiliteit opbouwt. Op basis daarvan wordt vastgesteld welk schuldniveau houdbaar is en hoeveel ruimte de regering heeft om met schuldeisers te onderhandelen.</p>
<p>Zogenoemde ‘vulture funds’ (‘aasgierfondsen’), die inmiddels tot de belangrijkste schuldeisers van Venezuela behoren, verzetten zich vaak tegen zo’n aanpak, omdat die doorgaans leidt tot grotere schuldafschrijvingen en strengere externe controle. Zij geven de voorkeur aan een schuldsanering buiten het IMF-raamwerk. Die benadering lijkt aan invloed te winnen nu functionarissen rond Trump er volgens berichten de voorkeur aan geven eerst overeenkomsten te sluiten met de obligatiehouders, nog vóórdat multilaterale instellingen bij het proces worden betrokken. Dat zou een breuk betekenen met de traditionele praktijk waarbij multilaterale instellingen een centrale rol spelen bij schuldsaneringen. Bovendien zou het de onderhandelingsmacht verschuiven naar particuliere schuldeisers die vooral gericht zijn op het maximaliseren van hun rendement op de korte termijn, zelfs als dat het risico vergroot dat Venezuela uiteindelijk met een onhoudbare schuldenlast blijft zitten.</p>
<blockquote><p>Washington lijkt politieke en burgerlijke vrijheden te hebben ingeruild voor de toegang tot Venezolaanse olie</p></blockquote>
<p>De duidelijkste aanwijzing voor de prioriteiten van de regering-Trump is misschien wel wat uit het officiële discours is verdwenen. Ooit stond het Amerikaanse beleid ten aanzien van Venezuela in het teken van democratische verkiezingen, herstel van de constitutionele orde en bescherming van de mensenrechten. Tegenwoordig klinkt daar nog maar weinig van door. Er wordt nauwelijks druk uitgeoefend om een verkiezingskalender vast te stellen, een onafhankelijke kiesraad te benoemen of het kiezersregister opnieuw open te stellen voor de miljoenen Venezolanen die in het buitenland wonen en voor jonge kiezers in eigen land. Ook lijken er weinig inspanningen te worden geleverd om de veilige terugkeer mogelijk te maken van de verbannen oppositieleider en Nobelprijswinnaar María Corina Machado. Washington lijkt daarmee in feite politieke en burgerlijke vrijheden te hebben ingeruild voor de toegang tot Venezolaanse olie.</p>
<p>Ondertussen lijkt de repressie niet af te nemen. Volgens mensenrechtenorganisatie Foro Penal, die slachtoffers van willekeurige arrestaties en hun families juridisch ondersteunt, zitten er nog altijd 473 politieke gevangenen vast. Sinds de arrestatie van Maduro op 3 januari zouden bovendien meer dan tachtig mensen om politieke redenen zijn opgepakt.</p>
<p>De zaak van Víctor Hugo Quero Navas is bijzonder veelzeggend. Hij werd in januari 2025 gearresteerd. Zijn familie heeft daarna herhaaldelijk geprobeerd te achterhalen waar hij werd vastgehouden, maar kreeg pas vorige maand te horen dat hij al in juli van datzelfde jaar tijdens zijn detentie was overleden. Over de omstandigheden van zijn dood is geen uitleg gegeven en tot nu toe is niemand daarvoor ter verantwoording geroepen.</p>
<blockquote><p>Voor de machthebbers in Venezuela is gebrek aan transparantie een manier om hun positie veilig te stellen</p></blockquote>
<p>Dit helpt verklaren waarom de onrust onder de Venezolanen toeneemt. Veel mensen vrezen dat het land afstevent op een nieuwe politieke werkelijkheid waarin verkiezingen, institutionele veranderingen en democratische hervormingen voor onbepaalde tijd worden uitgesteld, omdat te veel invloedrijke partijen belang hebben bij het voortbestaan van de huidige situatie.</p>
<p>Voor de machthebbers in Venezuela is gebrek aan transparantie een manier om hun positie veilig te stellen; voor hun Amerikaanse tegenhangers creëert het vooral zakelijke kansen. Zo ontstaat een opmerkelijke belangenverstrengeling: Venezolaanse elites krijgen politieke bescherming en extra ruimte om aan de macht te blijven, terwijl goed verbonden Amerikaanse actoren zich verzekeren van bevoorrechte toegang tot oliebelangen en lucratieve financiële constructies.</p>
<p>Terwijl de aanhangers van Trump en de medestanders van Maduro zich verrijken, blijft de Venezolaanse bevolking achter met een instortende bolívar, stijgende prijzen en een economie die steeds verder onder druk komt te staan. Voor veel Venezolanen lijkt het alsof beide groepen hun land onderling verdelen, terwijl de bevolking de rekening betaalt. Kleptocraten hoeven zich tegenwoordig niet langer af te zonderen om hun positie veilig te stellen. Integendeel, samenwerking met andere kleptocraten blijkt vaak veel lucratiever.</p>
<p>Kleptocraten aller landen, verenigt u!</p>
<div class="info-box">
<p>Dit verhaal verscheen eerder in het Engels bij Project Syndicate. Vertaling: Menno Grootveld.</p>
</div>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Ricardo Hausmann

Trump heeft Venezuela in de afgrond gestort

Analyse

<p>In de recent verschenen Nationale Veiligheidsstrategie van de Amerikaanse president Donald Trump, waarin de regering de grote lijnen van het buitenlandbeleid voor de komende jaren schetst, is te lezen dat de Europese beschaving op het punt staat om ‘uitgewist’ te worden. Hoewel zijn woordkeuze opzettelijk provocatief is, zit er onbedoeld toch een kern van waarheid in. Europa loopt inderdaad het risico een continent te worden dat gevormd wordt door de beslissingen van anderen, in plaats van een onafhankelijke actor te zijn.</p>
<p>Het probleem zit hem niet in de diagnose, maar in de voorgestelde oplossing.</p>
<p>In Trumps wereldbeeld is de oplossing méér nationalisme. Dat wil zeggen: de Europese Unie verzwakken en de soevereiniteit van individuele lidstaten herstellen. In werkelijkheid is het probleem van Europa niet te veel eenwording, maar juist te weinig. Om te kunnen blijven bestaan ​​als economische, politieke en militaire macht in een wereld die steeds meer gedomineerd wordt door continentale grootmachten, moet Europa zijn gemeenschappelijke instellingen nog verder ontwikkelen. En dat project vereist een duidelijke Europese vorm van nationalisme.</p>
<p>Ondanks alle tekortkomingen raakt Trumps kritiek aan een fundamentele waarheid: een levensvatbare staat heeft een politieke gemeenschap nodig. Zonder een collectief &#8216;wij&#8217; voelt belastingheffing als afpersing, worden wetten gezien als een oplegging door buitenstaanders en is het moeilijk om militaire dienstplicht te rechtvaardigen. Waarom zou je aan iets bijdragen en aan iets gehoorzamen, laat staan offers brengen, als de begunstigden niet ‘wij’ zijn?</p>
<p>Zoals de Amerikaanse antropoloog en politicoloog Benedict Anderson betoogde in <em>Imagined Communities</em>, zijn natiestaten een sociaal construct, niets meer dan ‘ingebeelde gemeenschappen’. Deze gemeenschappen zijn zo groot dat de meeste leden elkaar nooit zullen ontmoeten, en toch zijn ze reëel genoeg om wederzijdse verplichtingen aan te gaan en in stand te houden. Dit gevoel van ‘wij’ is geen holle retoriek. Het is het ongrijpbare sociale raamwerk dat collectief handelen mogelijk maakt. Elk politiek project – liberaal of illiberaal, democratisch of autoritair – is ervan afhankelijk.</p>
<h5>Verantwoordelijkheden van de staat</h5>
<p>Voor een groot deel van de geschiedenis hadden staten geen diepgeworteld gevoel van gedeelde identiteit nodig. Hun kerntaken waren beperkt tot het handhaven van de binnenlandse vrede en het afschrikken van bedreigingen uit het buitenland. Je maakte jezelf ondergeschikt aan de grootste macht in de omgeving, betaalde de machthebber voor bescherming en behield in ruil daarvoor een zekere mate van lokale autonomie.</p>
<p>Rijken met een grote etnische diversiteit, van de oudheid tot het Habsburgse en het Ottomaanse Rijk, hielden het lang vol omdat ze van hun onderdanen slechts gehoorzaamheid en belastingen eisten.</p>
<p>Dit evenwicht werd vermorzeld door de Industriële Revolutie. Terwijl productie, transport, financiën en de markt steeds groter en belangrijker werden, werd er ook steeds meer van staten verwacht. Het was nu de verantwoordelijkheid van overheden om infrastructuur aan te leggen, om taal en meeteenheden te standaardiseren, om de bevolking te onderwijzen, de industrie te reguleren, sociale voorzieningen te bieden en economische ontwikkelingen te sturen. Besturen werd nu een kwestie van voortdurende, collectieve besluitvorming.</p>
<p>Deze transformatie bracht een nieuwe, structurele spanning met zich mee. Grotere markten en militaire slagkracht hebben baat bij forse schaalvergroting, maar een grote schaal leidt tot meer interne diversiteit in taal, cultuur, geschiedenis en sociaal-economische omstandigheden. Anders gezegd: een gedeeld gevoel van ‘wij’ is makkelijker in stand te houden in kleinere, meer homogene samenlevingen. Grotere, meer diverse politieke entiteiten moeten dit bewust ontwikkelen.</p>
<h5>Nationalisme</h5>
<p>Als reactie op die spanning ontstond het moderne nationalisme. In de 19e eeuw probeerden Duitse en Italiaanse nationalisten bevolkingen die eerst in verschillende staten leefden, met een breed scala aan talen, wetten, verhalen en instellingen, te verenigen tot één entiteit.</p>
<p>Onbedoeld reproduceerde het nationalisme zo juist de spanning die het wilde oplossen. De eenwording vergrootte weliswaar de politieke samenhang, maar ook de diversiteit bínnen die entiteit. Het vroege Duitse nationalisme, met name in de jaren veertig van de negentiende eeuw, was grotendeels liberaal en gericht op de eenwording van Beieren, Württemberg, Baden, Hessen, Saksen, Pruisen en andere regio&#8217;s onder dezelfde grondwet. Maar échte politieke integratie vroeg om meer dan een wettelijk kader. Het vereiste de opbouw van een nieuwe Duitse identiteit – een breed gedeeld idee van wat ‘wij’ betekende, een ‘wij’ dat in staat was gemeenschappelijke instellingen in stand te houden.</p>
<blockquote><p>De Europese Unie is er nog niet in geslaagd een politieke identiteit te ontwikkelen</p></blockquote>
<p>Italië volgde een vergelijkbaar pad. Zoals staatsman Massimo d&#8217;Azeglio na de Risorgimento (de periode waarin Italië één land werd, samengesteld uit verschillende koninkrijken, staten en hertogdommen) opmerkte: ‘Wij hebben Italië gemaakt; nu moeten we Italianen maken.’ De staat bestond al, de identiteit nog niet.</p>
<h5>Europa</h5>
<p>Europa staat vandaag de dag voor hetzelfde probleem. De Europese Unie heeft al een enorme interne markt en een uitgebreid regelgevingssysteem gecreëerd. Maar ze is er niet in geslaagd een overeenkomstige politieke identiteit te ontwikkelen. Het resultaat is een systeem dat economisch spierballen heeft, maar politiek zwak is: sterk genoeg om te reguleren, te licht om loyaliteit af te dwingen als er offers nodig zijn.</p>
<p>De strategie van Trump – het Europese project opgeven ten gunste van meer nationale soevereiniteit – duwt Europa in de verkeerde richting. Als zijn plannen werkelijkheid zouden worden, zouden markten verkleinen, innovatie en investeringen tot stilstand komen en de onderhandelingspositie van de Europese Unie verzwakken. En dat in een wereld waarin omvang steeds belangrijker is voor de positie die een staat inneemt. Ook zou het leiden tot kleinere en zwakkere legers, die verlamd worden door een gebrek aan samenhang in de inkoop van wapens en munitie, in systemen, in de coördinatie van manschappen.</p>
<p>Deze kwetsbaarheden zijn geen problemen die alleen op papier bestaan. De Russische president Vladimir Poetin maakt er geen geheim van dat hij een groot deel van Europa in de Russische invloedssfeer wil brengen. De regering-Trump heeft laten zien dat het de Europese afhankelijkheid van de Amerikaanse veiligheidsparaplu te gelde wil maken. De recente handelsovereenkomst tussen de Washington en Brussel, waarbij de Europese Unie een tarief van 15 procent op de export naar de Verenigde Staten accepteerde, maar zelf geen enkel tarief oplegde aan Amerikaanse goederen, toont wrang aan hoe scheef de machtsverhoudingen zijn.</p>
<blockquote><p>Veel Europese nationalistische partijen gaan ervan uit dat retorisch verwantschap met Trump óók gedeelde belangen betekent, maar niets is minder waar.</p></blockquote>
<p>Dit zou een ontnuchterend besef moeten zijn. Vooral voor extreemrechts. Veel Europese nationalistische partijen gaan ervan uit dat retorisch verwantschap met Trump óók gedeelde belangen betekent, maar niets is minder waar. De ‘<em>America First</em>-agenda’ van Trump heeft geen enkel ander doel dan de belangen van anderen ondergeschikt te maken aan die van de Verenigde Staten. En dat is nauwelijks een levensvatbare basis voor een duurzame samenwerking. Zoals de Italiaanse premier Giorgia Meloni al ondervond toen duidelijk werd dat de Verenigde Staten zijn militairen terugtrekt uit Europa, vertaalt ideologische verwantschap zich niet naar een gunstige behandeling als de strategische belangen uiteenlopen.</p>
<h5>Europees nationalisme</h5>
<p>De les voor Europa is duidelijk. Het kan niet echt strategisch autonoom worden zonder een autoriteit die namens haar optreedt, en die autoriteit kan niet zonder een duidelijke politieke identiteit. Effectieve afschrikking vereist meer samenwerking op het gebied van militair leiderschap, van het inkopen van wapens en middelen, van het creëren van industrie, van het heffen van belasting en het uitgeven van geld. Een leger dat gefinancierd wordt via belastingen op Europees niveau, veronderstelt een regering die machtig is en verantwoording aflegt aan democratische instituten, die geworteld is in een Europees gevoel van ‘wij’.</p>
<p>Het creëren van een Europees nationalisme zal niet eenvoudig zijn. Historisch gezien is het iets makkelijker als er een agressief ‘zij’ tegenover staat, en dat is precies waar op dit moment sprake van is. Maar toch: dit project vereist verbeeldingskracht, leiderschap, politieke wil en institutionele hervormingen. Het alternatief lijkt inderdaad op wat Trump ‘uitwissing’ noemt: marginalisering van de economie, afhankelijkheid van andermans krijgsmacht en irrelevantie op het wereldtoneel.</p>
<p>Europa bestaat. Politieke leiders uit vroegere generaties hebben het samengesteld door een gemeenschappelijke markt te vormen, door verdragen te sluiten en instellingen in het leven te roepen. De taak is nu om Europeanen te maken. Zonder een gedeeld gevoel van ‘wij’ zal er niets bereikt worden. In dat geval zou de Europese Unie op papier een geheel vormen, maar in de praktijk machteloos zijn.</p>
<div class="info-box-shadow">
<p>Ricardo Hausmann, voormalig minister van Planning van Venezuela en voormalig hoofdeconoom van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank, is hoogleraar aan de Harvard Kennedy School en directeur van het Harvard Growth Lab.</p>
</div>


Trump heeft Venezuela in de afgrond gestort

Minder Europa? We hebben juist véél meer nodig