Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

<p>In januari 2019 werd ik gevraagd om in een Hilversums radioprogramma te komen praten over een nieuwe realityserie voor de publieke omroep, <em>Frans Bauer in China</em>. Daarin gaan de volkszanger en zijn vrouw Mariska tien afleveringen lang naar China. Ik had direct al moeite met het format, maar soit. Dat Frans en Mariska als twee volksclowns in een nieuwe rodeo worden gedropt (in hun vorige serie gingen ze naar Amerika) om vervolgens vanuit hun eigen wereldvreemdheid alles te becommentariëren, daar kan ik me tot op bepaalde hoogte nog in vinden: het is pure preglobaliseringsporno, amusement dat gestuukt is op het idee dat die grote wereld buiten best eng is, en ook daar is plek voor bij de publieke omroep, zei ik in het voorgesprek met een redacteur van het programma.</p>
<p>De radiopresentator vroeg me wat ik als Chinese Nederlander <em>offensive</em> vond aan wat Frans en ‘Maris’ zeiden en deden in de serie. Ik wees haar erop dat ze een menukaart uit hun eigen Chinese restaurant in Brabant hadden meegenomen om op bijna slapstickachtige manier in een restaurant in China duidelijk te maken dat ze graag babi pangang (een bekend Indonesisch vleesgerecht; Frans heeft het trouwens steeds over bami pangang) wilden bestellen, en op Frans’ onschuldige maar voorspelbare vraag wat zij nu eigenlijk wist over China noemde Maris als een van de eerste dingen dat ‘ze daar hond eten’.</p>
<p>De radiopresentator sloeg op me in met de mokervraag ‘Maar Pete: hoeveel Chinezen eten er eigenlijk hond?’</p>
<p>Ik was met naïeve stomheid geslagen dat iemand dat anno 2019 vroeg, ook al was het bedoeld als journalistieke prik in mijn zij. Het ging naar mijn idee niet om hoeveel Chinezen er hond eten (daar ga ik dus ook geen cijfers van geven), maar om het nog altijd associëren van een heel volk met een naar westers idee barbaars gebruik: de beste vriend van de mens als snack. Vergelijk het met de vraag hoeveel blonde vrouwen er eigenlijk echt dom zijn: je kunt ‘nul’ antwoorden, of ‘één’, of zelfs ‘één miljoen’, maar je veronderstelt met die vraag nog steeds een connectie tussen blonde vrouwen en iets wat hen omlaaghaalt.</p>
<blockquote><p>Wat maakt dat een presentator wel vraagt hoeveel Chinezen hond eten maar zou schromen iets antisemitisch te zeggen, dat alle Joden geldwolven zijn bijvoorbeeld?</p></blockquote>
<p>De geschiedenis van het omlaaghalen van datgene wat wij in de westerse wereld niet zo goed kennen is lang. En wat maakt dat de presentator zo’n vraag wel stelt over Chinezen maar zou schromen iets antisemitisch te zeggen, dat alle Joden geldwolven zijn bijvoorbeeld?</p>
<p>Dit zei ik natuurlijk allemaal niet tijdens de uitzending maar pas achteraf, tegen vrienden; op het moment zelf was ik van mijn à propos. Het enige wat ik nog tegen de presentator kon inbrengen was een slap antwoord, als een pleister die niet blijft zitten: ‘Ik weet het niet.’</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Het afvoerputje van het internet</h5>
<p>Over discriminatie jegens Chinezen en daarmee ook Chinese Nederlanders wordt weleens bagatelliserend gesproken. Jullie zijn niet zwart of bruin, jullie ouders zijn geboren in een in de ogen van de westerse wereld welvarend land en jullie ontsnappen massaal uit de Chinese keukens om belangrijke banen te beoefenen waar menig medelander jaloers op zou zijn. Dus discriminatie: waar hebben jullie het over?</p>
<p>Toch zegt 29 procent van de Chinese Nederlanders volgens een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau zich weleens gediscrimineerd te voelen vanwege hun etnische achtergrond, en 3 procent ‘heel vaak’, meestal op straat. Waarom lijkt het dan, althans als ik afga op de laconieke houding van mensen in mijn omgeving, alsof het minder erg is dan, zeg, Jodenhaat of discriminatie van Surinamers of Turken?</p>
<blockquote><p>Na uren rondklikken op Dumpert kom ik weer boven water: is dit hoe een deel van Nederland nog steeds naar Chinezen kijkt?</p></blockquote>
<p>Ik besluit ook even te hengelen in het afvoerputje van het internet, Dumpert.nl. Slecht plan. Onder een homevideo uit juli 2019 waarin een Chinese man op een bijenkorf slaat, om even later onder de bijensteken plat op de grond te liggen, lees ik: ‘Dit is waarschijnlijk Dum Fuk.’ ‘Haha hun hele ogen zitten dicht door de steken!’ en: ‘Ik zie weinig verschil. Zijn ogen waren toch al dicht toen hij met die fles begon te slaan?’ ‘Sambal bij?’ ‘Hij had ze ook kunnen opvreten&#8230; Chinezen vreten namelijk alles&#8230;’ ‘Net goed. Wat een kudtvolk is het ook. Altijd die gruwelijke manier van omgaan met dieren.’ ‘Op avontuul met mijn tweelingbloel!’</p>
<p>Na ongeveer vier uur en 52 minuten surfen en doorklikken (want zo gaat dat met Dumpert) kom ik weer boven (riool)water: is dit hoe een deel van Nederland nog steeds naar Chinezen kijkt?</p>
<h5>Jeukende handen</h5>
<p>Mark Bosmans (28) is een Brabantse jongen die ik ken van een reportage die ik ooit maakte, over een krav maga-cursus voor biculturele lhbt-jongeren. Zijn Nederlandse vader stierf toen Mark nog jong was, en zijn Wenzhounese moeder is hertrouwd met een Chinese man. Volgens Mark is de discriminatie inderdaad iets subtieler dan bij andere groepen. ‘Mensen zeggen dat we niet zoveel last hebben van een stigma, maar er wordt vaak met ons gespot,’ zegt hij. ‘Ook in het restaurant waar ik werk merk ik het nog steeds. Dat gasten expres de r als een l uitspreken bijvoorbeeld. Dan gaan mijn handen jeuken.’</p>
<p>Bij de Amsterdamse steward Sai Heng Lau (33) gaat het er soms wat minder subtiel aan toe: ‘Ik ben weleens uitgescholden voor kutchinees. Ik denk dat die mensen niet racistisch zijn maar vol vooroordelen zitten, en gewoon hele domme dingen zeggen. Vragen als “hebben je ouders een Chinees restaurant?” kan ik echt niet meer aanhoren, of “ga je terug naar China?”. Ik denk dat blanke Nederlanders het allemaal heel erg interessant vinden omdat zij dit soort exotische dingen zelf niet hebben.’</p>
<p>Kledingverkoper Yu Lun Wong (27) vindt dat discriminerende opmerkingen er wel heel makkelijk uitkomen: ‘Ik denk niet dat ze het zo bedoelde, maar een collega vroeg laatst: “Mag ik je Ling Ling noemen?” Een tijdlang dacht ik: ik laat het maar lopen. Maar ik vond het toch wel vervelend worden toen ze mij voor de neus van klanten ook Ling Ling ging noemen. Waarom Ling Ling? Dat is niet eens een afgeleide van mijn naam.’</p>
<blockquote><p>&#8216;Van de voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Utrecht mocht ik niet in de lift: “Wij hebben geen Chinezen in de organisatie.”&#8217;</p></blockquote>
<p>Sander Chan denkt dat hij soms niet serieus wordt genomen als Chinese Nederlander; de veertigjarige wetenschapper ziet eruit als een twintiger. ‘Ik merk aan mezelf dat ik mijn gravitas probeer te overdrijven, om respect te krijgen. Ik kleed me formeler wanneer ik bijvoorbeeld lesgeef en merk dat ik in gesprekken meer de confrontatie opzoek, hoewel dat niet echt in mijn aard zit. In een Nederlandse omgeving wil ik soms eventjes laten weten: ik doe mee, ik hoor hierbij.’</p>
<p>Hij noemt een voorbeeld van meer uitgesproken discriminatie in de wetenschap. Hij werd uitgenodigd voor een discussie in het Nederlands paviljoen op de Wereldexpo van Shanghai in 2010. ‘En daar was ook de toenmalige voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Utrecht bij. Ik was laat en de ruimte waarin de discussie plaatsvond was boven in het Nederlands Paviljoen, dat de vorm had van een achtbaan. Omdat ik laat was, liep ik niet de hele achtbaan omhoog en nam ik de lift. Die voorzitter kwam ook de lift in. Ze bekeek me van top tot teen en zei tegen het liftmeisje: “Wij hebben geen Chinezen in de organisatie, dus hij mag niet in de lift.” En zij was nota bene een gesprekspartner in die discussie. Ik was zo boos dat ik niet eens meer meedeed aan de discussie. Ik dacht de hele tijd: zal ik haar hierop aanspreken? Ik heb uiteindelijk niks gezegd.’</p>
<blockquote><p>‘Als ik uitga en ik praat met een meisje op de dansvloer, vraagt ze altijd: waar kom je vandaan? Waarmee ze dus in feite zegt: jij bent niet Nederlands, jij bent niet van hier.’</p></blockquote>
<p>Marketeer Chung Hwa Chao (32) vindt het vervelend dat anderen hem altijd, bewust of onbewust, als een buitenstaander zien: ‘Als ik uitga en ik praat met een meisje op de dansvloer, vraagt ze altijd: waar kom je vandaan? Waarmee ze dus in feite zegt: jij bent niet Nederlands, jij bent niet van hier. Mensen bedoelen het niet zo, maar als je tien keer in een maand die vraag krijgt, snap je het onderhand wel.’</p>
<p>Ik vraag hem wat dan de oplossing is. Vaak wordt zo’n vraag gesteld uit interesse, lijkt me.</p>
<p>Chung: ‘Je moet eerst de persoon leren kennen, ongedacht diens achtergrond. Ik heb zelf heel veel met Amerikanen gewerkt en mijn baas vroeg mij bij de eerste ontmoeting: ‘What’s your story?’ Dat vond ik veel genuanceerder, dat geeft mij de ruimte om het hele verhaal van bijvoorbeeld mijn ouders vertellen.’</p>
<h5><em>Echt typisch</em> Nederlands</h5>
<p>Die opmerking over hond eten in China bedoelde de radiopresentator wellicht ironisch, of misschien was het een serieus bedoeld journalistiek tegenwicht tegen politieke correctheid.</p>
<p>Maar kleine druppels modder vormen uiteindelijk samen iets groters, een poel. De sarcastische reactie ‘Uit Amsterdam? En daarvoor? Uit Tilburg? Nou, je ziet er <em>echt typisch</em> Nederlands uit’ die ik ooit kreeg in een datingapp. Of al die opmerkingen en vragen van bekenden en onbekenden als ‘Jullie kennen elkaar toch allemaal?’, ‘Je bent best lang voor een Chinees’ (ik ben 1 meter 82, net als de gemiddelde Nederlandse man), ‘Je kunt geen baard laten staan, hè?’ en ‘Heb je op kungfu gezeten?’</p>
<blockquote><p>‘Studie na studie laat zien dat deze microagressies een negatieve impact op iemands geluk kunnen hebben.’</p></blockquote>
<p>Schijnbaar kleine dingen, zoals vragen waar iemand vandaan komt, of het verkeerd uitspreken van iemands naam, al dan niet opzettelijk, worden microagressies genoemd. ‘Studie na studie laat zien dat deze een negatieve impact op iemands geluk kunnen hebben,’ stelt professor David Rivera aan de City University van New York. Hij bestudeert al meer dan tien jaar dit soort microagressies, vertelt hij in <a href="https://www.washingtonpost.com/nation/2019/05/02/co-workers-keep-mixing-up-people-color-office-its-more-than-mistake/" target="_blank" rel="noopener">een artikel in <em>The Washington Post</em></a> van mei 2019. De optelsom van maanden en jaren van microagressies zorgt voor scheurtjes in het geluk van mensen. Dat is niet zonder gevolgen: volgens de professor leidt dit mogelijk tot ‘mentale problemen, traumatische stresssymptomen en zelfmoordgedachten’.</p>
<h5>&#8216;Een Chinees&#8217; windt er geen doekjes om</h5>
<p>Mijn eigen meest expliciete voorbeeld van <em>casual</em> discriminatie: toen iemand tijdens carnaval het refrein van het lied ‘Een Chinees’, van het zangduo Anita en Ed, in mijn oor tetterde.</p>
<p>Die twee waren al berucht op het internet door hun eendimensionale ode aan de Chinese keuken, ‘Chinees-Indisch restaurant’. In 2011 kwam hun eerste échte carnavalskraker, ‘Een Chinees’. Het aanstekelijke refrein denderde als een trein uit de mond van de vrolijke carnavalsvierder:</p>
<p style="padding-left: 30px;">Een Chinees ziet maar de helft van onze wereld, want hij heeft zijn oogjes bijna helemaal dicht.<br />
We willen hiermee helemaal niks zeggen, maar het is toch wel een heel grappig gezicht.<br />
Een Chinees die ziet geen onder en geen boven, hij bekijkt in feite alles door een spleet.<br />
Maar één ding, ja, dat moet je van me geloven: hij ziet de meeste dingen aardig breed.</p>
<p>De videoclip die bij ‘Een Chinees’ hoort windt er ook geen doekjes om. We zien een grote zwarte balk boven en beneden in beeld – zoals een Chinees de wereld zou zien door zijn ogen – en horen een oriëntalistisch deuntje. Mocht er niet meteen een belletje gaan rinkelen: dit deuntje wordt zo vaak gebruikt in westerse media wanneer het over China, Chinezen of Oost-Azië gaat, dat het de ‘Oriental riff’ of ‘East Asian riff’ wordt genoemd. Volgens <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Oriental_riff" target="_blank" rel="noopener">een snelle Wikipedia-zoektocht</a> werd deze melodie verzonnen voor een westerse theatershow, ‘The Grand Chinese Spectacle of Aladdin’ uit 1847.</p>
<p>Behalve een paar verloren Aziaten doet in de videoclip van ‘Een Chinees’ ook een witte lachende vrouw met een rijsthoed en een geel geverfd gezicht mee aan de polonaise van Anita en Ed.</p>
<h5>Onaangenaam geel</h5>
<p>Het idee dat Oost-Aziaten geel zijn klopt sowieso niet. Ik refereer aan mijn onderbenen als ‘melkflessen’, niet als ‘vanillevlaflessen’.</p>
<p>Voor de oorsprong van ‘Aziaten = geel’ moeten we terug naar de Zweedse botanist Carl Linnaeus die, heel handig, bedankt, de wereld van planten, dieren en daarna ook mensen indeelde in groepen. De Aziaten bracht hij onder in de groep <em>Homo Asiaticus</em>. Omdat de rest had al een kleur toebedeeld had gekregen kregen (wit, zwart en, gek genoeg, rood voor de inheemse Amerikanen), noemde Linnaeus de Aziaten ‘luridus’. Dat betekent zoiets als ‘onaangenaam geel’, een woord dat de botanist ook gebruikte voor bepaalde giftige plantensoorten.</p>
<blockquote><p>Het idee dat Oost-Aziaten geel waren diende vooral om aan te geven dat ze niet wit waren zoals de Europeanen.</p></blockquote>
<p>Handig, die indeling, maar (Oost-)Aziaten zijn niet echt geel natuurlijk. Voordat Linnaeus hiermee kwam beschreef de Italiaanse ontdekkingsreiziger Marco Polo de Chinezen als wit – evenals andere reizigers tot ver terug in de zestiende eeuw. Het idee dat Oost-Aziaten geel waren diende vooral om aan te geven dat ze niet wit waren zoals de Europeanen, maar mysterieus en gevaarlijk omdat die kleur destijds zo werd gezien – zo blijkt ook uit de aanduiding ‘Yellow Peril’, het Gele Gevaar.</p>
<p>Dat Chinezen hierin meegingen is vanwege het idee dat geel een speciale kleur is: de Chinese keizer en zijn symbool de draak worden geassocieerd met geel, evenals de belangrijke Chinese rivier, de Huanghe. Dus dat mijn moeder mij en mijn sibbelingen ‘bananen’ noemt heeft niet per se een negatieve connotatie, maar is een och-mijn-kinderen-ze-zijn-zo-andersdan-ik-hoopte-verzuchting.</p>
<h5>Gezelligheidsdiscriminatie</h5>
<p>Alles mag en kan tijdens carnaval. Ik krijg flashbacks van mijn tijd op de basisschool. Als de andere kinderen jarig waren moesten we allemaal ‘Lang zal ze leven’ zingen, maar wanneer ik jarig was, dan zongen we de ‘Chinese’ versie, ‘Hankie Pankie Shanghai’. De lerares keek me glunderend aan: ze was ervan overtuigd dat dit echt de Chinese versie was. De eerste keer dat het gebeurde vertelde ik mijn moeder: we hebben Chinees geleerd op school! Ze keek me verwonderd aan: <em>wat bedoel</em>?</p>
<p>Waar ligt de grens van deze gezelligheidsdiscriminatie: niet slecht bedoelde maar discriminerende opmerkingen omwille van het bewaren (voortzetten) van de goede sfeer? Mag je alles en iedereen ongestraft afzeiken?</p>
<p>Op het internet lees ik twee soorten reacties op de teksten van ‘Een Chinees’, variërend van ‘spleetogen is nu eenmaal de vorm van de ogen’ en ‘het is toch bedoeld voor de carnaval’ tot ‘duidelijk humor ten koste van een bepaalde bevolkingsgroep’ en ‘alleen het woord spleetoog al: zo fout, racistisch en kansloos’.</p>
<p>Ironisch, subtiel en casual: waarom is discriminatie van Chinezen in de ogen van niet-Chinezen minder erg dan discriminatie van andere groeperingen?</p>
<div class="info-box">
<p><em><a href="https://dasmag.nl/shop/pete-wu-de-bananengeneratie" target="_blank" rel="noopener">De bananengeneratie. Over het dubbelleven van Chinese Nederlanders van nu</a> </em>van Pete Wu wordt uitgegeven door Das Mag.</p>
</div>


Pete Wu

Hankie pankie Shanghai: over discriminatie van Chinese Nederlanders heeft niemand het