DOGE in Den Haag

Komt ook naar Den Haag

De DOGE-kettingzaag

Instanties schieten tekort

Pesten

De innerlijke Ad Melkert

Teun van de Keuken

'Ik heb alles gegeven'

Tim Hofman 

De temperatuur stijgt

Analyse van Hans Stegeman

'Ik heb van weinig dingen spijt'

Peter R. de Vries (1956-2021)

Slavernijexcuses 

Keti Koti

Lezen met Marilyn Monroe

Cultuurtip

Musk is geen self made man

Biljonairsprobleem

Geopolitiek

<p>De wetenschap op het gebied van ziektebestrijding is nog nooit zo ver ontwikkeld geweest. We beschikken over technieken om uitbraken vrijwel direct op te sporen, ziekteverwekkers binnen enkele dagen genetisch in kaart te brengen en in slechts enkele maanden nieuwe vaccins te ontwikkelen. Toch volgen pandemieën elkaar steeds sneller op en verspreiden ze zich over grotere gebieden. Daardoor vormen zij een grotere bedreiging voor mensenlevens en bestaanszekerheid dan ooit tevoren.</p>
<p>Denk aan het trauma van COVID-19. De pandemie bracht miljarden mensen economische tegenspoed en veroorzaakte tussen 1 januari 2020 en 31 december 2021 naar schatting 18,2 miljoen extra sterfgevallen. Volksgezondheidsfunctionarissen hadden al eerder gewaarschuwd voor de kans op een wereldwijde pandemie. President Barack Obama reageerde daarop door binnen de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad een bureau voor pandemieparaatheid op te richten. Zijn opvolger, Donald Trump, ontmantelde dit bureau weer, waardoor de Verenigde Staten kwetsbaarder werden voor een grootschalige uitbraak.</p>
<p>Opnieuw waarschuwen volksgezondheidsfunctionarissen dat een nieuwe pandemie geen kwestie is van <em>of</em>, maar van <em>wanneer</em>. Toch lijkt de wereld, ondanks de verwoestende gevolgen van de vorige pandemie, de ernst van deze dreiging alweer uit het oog te verliezen.</p>
<div class="info-box">
<h5>Het beste uit het buitenland</h5>
<p>Joseph E. Stiglitz, in 2001 winnaar van de Nobelprijs voor de Economie, is voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank. Monica Geingos, voormalig <em>first lady</em> van Namibië, is uitvoerend voorzitter van de One Economy Foundation. Michael Marmot is hoogleraar epidemiologie aan University College London.</p>
<p>Dit stuk verscheen eerder in het Engels bij Project Syndicate. Vertaling door Menno Grootveld.</p>
</div>
<h5>Vicieuze cirkel</h5>
<p>De Global Council on Inequality, AIDS, and Pandemics, waarvan wij medevoorzitter zijn, heeft onlangs een rapport gepubliceerd over dit risico, in de aanloop naar de G20-bijeenkomst van ministers van Volksgezondheid in Johannesburg. Op basis van ervaringen met COVID-19, aids, ebola en mpox laat het rapport zien dat er sprake is van een vicieuze cirkel: de ongelijkheid en de ontberingen die daarmee gepaard gaan vergroten de kans op pandemieën en verergeren hun impact. Tegelijkertijd versterken pandemieën op hun beurt de ongelijkheid, vaak met verwoestende gevolgen voor mensen met de laagste inkomens.</p>
<p>Tijdens de COVID-19-pandemie werden laagbetaalde eerstelijnswerkers onevenredig zwaar getroffen. Zij werden vaker ziek en belandden vaker in het ziekenhuis, onder meer omdat zij niet konden kiezen voor Zoom-besprekingen vanuit hun eigen huis. Als zij ziek werden, hadden ze bovendien vaak geen andere keuze dan hun toch al beperkte spaargeld aan te spreken om rond te komen.</p>
<p>Het bestrijden van pandemieën vraagt om meer dan alleen een medische aanpak. We moeten ook oog hebben voor sociaaleconomische factoren. Overbevolkte woningen, werk in essentiële beroepen en armoede vergroten de kans op de verspreiding van infectieziekten. Ook slechte voeding en een zwakke algemene gezondheid spelen daarbij een rol. Daarom kwamen landen met een universeel zorgstelsel doorgaans beter door de COVID-19-crisis dan landen zonder zo’n systeem. Waar een dergelijk vangnet ontbreekt, vertaalt economische ongelijkheid zich al snel in ongelijkheid qua gezondheid.</p>
<blockquote><p>Er moet een automatische ontheffing van intellectuele eigendomsrechten komen voor alle essentiële therapieën en producten</p></blockquote>
<p>Het terugdringen van de ongelijkheid moet daarom centraal staan in onze voorbereiding op en reactie op toekomstige pandemieën. Niet alleen omdat het moreel juist is om kwetsbare groepen te beschermen, maar ook omdat het simpelweg de meest effectieve aanpak is. COVID-19 heeft duidelijk gemaakt dat wanneer regio’s, waar ook ter wereld, geen toegang hebben tot vaccins, medicijnen en beschermingsmiddelen, het virus zich blijft verspreiden en muteren. Dat leidt tot nieuwe risico’s voor iedereen. De ‘wij-eerst’-benadering en de vaccinapartheid die sommige rijke landen toepasten, waren niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook contraproductief.</p>
<p>Deze les verklaart mogelijk waarom sommige ontwikkelde landen tegenwoordig iets bereidwilliger zijn om samen te werken. Zo moet een recent G20-initiatief de overdracht van technologie bevorderen die nodig is om farmaceutische productiefaciliteiten in alle delen van de wereld op te tuigen – een belangrijke stap in de voorbereiding op een volgende crisis. Toch is dit programma niet voldoende. Er zou een automatische ontheffing van intellectuele eigendomsrechten moeten komen voor alle essentiële therapieën en producten, die ingaat zodra de Wereldgezondheidsorganisatie een pandemie uitroept. Zo’n regeling zou het mogelijk maken dat elk bedrijf met de technische capaciteit om dringend benodigde pandemiegerelateerde producten te produceren, dat ook daadwerkelijk kan doen, mits het de eigenaar van het intellectuele eigendom een eerlijke royalty betaalt.</p>
<h5>Iedereen toegang</h5>
<p>Deze veranderingen zijn van groot belang. Tijdens de COVID-19-pandemie konden sommige arme landen, zelfs als zij het geld hadden om westerse vaccins te kopen, toch niet voldoende doses bemachtigen. Tegelijkertijd waren er landen die over de technologische capaciteit beschikten om essentiële vaccins zelf te produceren, maar dat niet mochten doen. Dankzij een rechtszaak op basis van de Promotion of Access to Information Act weten we inmiddels ook dat vaccins van Johnson &amp; Johnson die op het hoogtepunt van de pandemie in Afrika werden geproduceerd, naar Europa en de Verenigde Staten werden verscheept, terwijl veel Afrikaanse landen zelf met tekorten kampten.</p>
<p>Hoewel algemeen wordt erkend dat regeringen in noodsituaties dwanglicenties mogen inzetten om generieke geneesmiddelen te produceren, zoals de Verenigde Staten dreigden te doen tijdens de anthraxcrisis in 2001, hebben farmaceutische bedrijven de bedoeling van dit principe vaak ondermijnd door voortdurend rechtszaken aan te spannen. Ondanks alle vooruitgang in baanbrekende wetenschap en de verbeterde mogelijkheden om op pandemieën te reageren, vormt dit een ernstige belemmering voor échte vooruitgang. Als de benodigde kennis en het recht om geneesmiddelen te produceren niet worden gedeeld, wat hebben wereldwijde productiefaciliteiten voor vaccins dan nog voor nut bij een volgende pandemie?</p>
<blockquote><p>We kunnen de vicieuze cirkel van ongelijkheid en pandemieën doorbreken. Dat vraagt om investeringen, maar niets doen zal uiteindelijk veel duurder uitpakken</p></blockquote>
<p>Tot slot kost het veel geld om tijdens een pandemie iedereen toegang te geven tot gezondheidszorg en bescherming. Tijdens de COVID-19-crisis gaven rijke landen gemiddeld acht procent van hun – veel ruimere – bruto binnenlands product uit om de gevolgen op te vangen. Lage-inkomenslanden konden daarentegen slechts ongeveer twee procent van hun bbp besteden. Daar komt bij dat veel ontwikkelingslanden na de pandemie zijn opgezadeld met een gezamenlijke schuld van 31 biljoen dollar, het hoogste niveau in meer dan twintig jaar. Daardoor beschikken veel lage-inkomenslanden nu niet over voldoende middelen om huidige pandemieën, zoals aids, effectief aan te pakken, laat staan om zich goed voor te bereiden op een volgende wereldwijde uitbraak.</p>
<p>Deze onrechtvaardigheid laat zien hoe pandemieën bestaande verschillen kunnen vergroten, in dit geval tussen landen. Landen in Afrika ten zuiden van de Sahara besteden tussen de veertig en ruim vijftig procent van hun belastinginkomsten aan het aflossen van schulden. In veel gevallen geven zij zelfs meer uit aan schuldendienst dan aan onderwijs en gezondheidszorg samen. Als deze landen in staat moeten zijn om adequaat te reageren op een pandemie, is schuldverlichting onvermijdelijk.</p>
<p>Daarnaast zou bij een volgende pandemie automatisch een grote financiële steunoperatie moeten worden gestart door de Wereldbank of andere internationale financiële instellingen, bijvoorbeeld via de speciale trekkingsrechten van het Internationaal Monetair Fonds. Net als een ontheffing van intellectuele eigendomsrechten zou deze maatregel automatisch in werking moeten treden zodra officieel een pandemie wordt uitgeroepen.</p>
<p>We kunnen de vicieuze cirkel van ongelijkheid en pandemieën doorbreken. Dat vraagt om investeringen, maar niets doen zal uiteindelijk veel duurder uitpakken. Daarnaast is politieke wil nodig om beleid te voeren dat meer gelijkheid in de gezondheidszorg bevordert. Dat begint met het stellen van het leven en welzijn van gewone mensen boven de monopoliewinsten van farmaceutische bedrijven.</p>
<p class="p1">
<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div></p>


Joseph E. Stiglitz

Monica Geingos

Michael Marmot

De volgende pandemie wordt alleen maar erger door ongelijkheid