Help mij Gaza te verlaten

Gebroken volk

Verhaal van de Week

Bevrijd jezelf van medeplichtigheid

Boycots

Kabinet heeft eindelijk opties

Politiek

Nominatie Stefan Hertmans

Nobelprijs

Moeite doen is menselijk

Hannah Prins

Torre Florim van De Staat

Interview

Werken loont niet

Hans Against the Machine

Zelfs aanhangers Poetin lezen 7x7

Verzetskrant

Invriezen eicellen vergoeden?

Debat

Analyse

<p>Recent heeft de Europese Commissie Rusland toegevoegd aan haar zwarte lijst van financieel onbetrouwbare landen. Specifieker: met slecht toezicht op witwaspraktijken en de financiering van terrorisme. Deze langverwachte beslissing betekent dat Europese banken en bedrijven nu wettelijk verplicht zijn om grondig onderzoek te doen naar cliënten die banden hebben met Rusland. Het doel is niet om de brute dictator en Russische president Vladimir Poetin aan te sporen om hervormingen door te voeren, maar eerder om de toegang van het Kremlin tot de Europese economie in te perken.</p>
<p>Landen op een zwarte lijst voor witwaspraktijken zetten is een bot instrument. Het creëert wettelijke verplichtingen voor banken en andere bedrijven om bepaalde mensen nauwer in de gaten te houden, zuiver en alleen vanwege hun connectie met een specifiek land.</p>
<p>Rechtvaardigt de strijd tegen Rusland zo’n nietsontziende maatregel?</p>
<h5>Tegenstanders van het Kremlin</h5>
<p>Het heeft opvallend lang geduurd voordat Rusland op deze lijst terechtkwam. De beoordelingscriteria van de Europese Unie richten zich vooral op de kwaliteit van de binnenlandse controles op witwaspraktijken en terrorismefinanciering. En Rusland heeft zijn zaken intern prima op orde. Sterker nog: het land heeft beleid opgesteld dat witwassen en terrorismefinanciering ‘op passende wijze aanpakt’, zo staat te lezen in een lovend rapport uit 2019 van de Financial Action Task Force (FATF). De FATF is een intergouvernementele organisatie die zich hardmaakt tegen witwassen, alsmede de financiering van terrorisme. Sinds 2000 onderhoudt de FATF een zwarte lijst van landen die daarin zwaar tekortschieten – en dus een hoog risico vormen om zaken mee te doen.</p>
<blockquote><p>Hoewel de FATF Rusland schorste vanwege de invasie van Oekraïne, stond de organisatie het land wel toe om lid te blijven van haar Euraziatische evenknie</p></blockquote>
<p>Het addertje onder het gras: de beoordelingsnormen van de FATF houden geen rekening met de mogelijkheid dat landen zélf criminele actoren zijn. De goed uitgeruste Russische financiële inlichtingendienst Rosfinmonitoring is prima in staat om toezicht te houden op (illegale) geldstromen in het binnenland. Alleen gebruikt Rosfinmonitoring zijn instrumenten hoofdzakelijk tegen tegenstanders van het Kremlin. Daaronder vallen politieke tegenstanders en – in de woorden van het Russische Hooggerechtshof – de ‘internationale LGBT-beweging’.</p>
<p>Een tweede probleem is de bondgenoten van Rusland. Oekraïne lobbyt al lange tijd bij de FATF om Rusland op de zwarte lijst te plaatsen en levert substantieel bewijs voor de schendingen die het land maakt. Maar China, India, Zuid-Afrika en andere landen die sympathiek staan tegenover het Kremlin hebben dit verzoek herhaaldelijk gedwarsboomd. Daarbij blokkeerden ze het consensus dat noodzakelijk is om binnen de FATF beleidswijzigingen door te zetten.</p>
<p>Hoewel de FATF Rusland schorste vanwege de invasie van Oekraïne, stond de organisatie het land wel toe om lid te blijven van haar Euraziatische evenknie (en partnerorganisatie), wat de internationale invloed van het Kremlin veiligstelde.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Eigen zwarte lijst</h5>
<p>Gezien deze beperkingen op mondiaal niveau en de afbrokkeling van de relaties tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie, besloot de Europese Unie om Rusland zelf op een zwarte lijst te plaatsen. Het doel hiervan is niet om binnenlandse hervormingen op gang te brengen. In plaats daarvan wil de Europese Unie de druk op Rusland opvoeren om een einde te maken aan de invasie van Oekraïne. Hierbij is tijd van essentieel belang, nu Poetin zijn goede band met president Trump probeert te gebruiken om de oorlog in zijn voordeel te beslechten.</p>
<p>Veel Europese banken en financiële instellingen behandelen cliënten met Russische connecties sowieso al als ‘hoog risico’, uit angst dat ze zelf het doelwit worden van sancties. Hieruit kun je afleiden dat de maatregelen van de Europese Unie (die niet meer doen dan eisen dat bedrijven grondig onderzoek doen naar nieuwe cliënten) geen significante veranderingen teweeg zullen brengen in de manier waarop de banken te werk gaan.</p>
<p>Kleine spelers daarentegen (advocaten, makelaars en accountants), die tot nog toe ontkwamen aan streng toezicht en daardoor soms in zee gingen met louche Russische cliënten, worden onder de nieuwe regels strenger gecontroleerd.</p>
<h5>Nietsontziend</h5>
<p>Hoewel de toevoeging van Rusland aan de zwarte lijst van de Europese Unie waarschijnlijk gevoeld zal worden in het Kremlin, zal het ook last veroorzaken voor onschuldige Russische burgers. Daaronder zijn ook dissidenten die in West-Europa wonen en zich actief verzetten tegen het regime van Poetin. Russische emigranten, van wie de overgrote meerderheid geen oligarch is, klagen al lange tijd over hun onvermogen om toegang te krijgen tot basisbankdiensten vanwege de angst voor sancties. Velen hebben rechtszaken aangespannen en voegen zich daarmee bij een groeiend aantal expats, politici en ondernemers van over de hele wereld die claimen dat ze nu ‘ontbankt’ zijn. Dit zal hen waarschijnlijk aansporen om hun heil te zoeken bij alternatieve betalingssystemen, zoals digitale valuta of het informele banksysteem hawala, waar toezicht al helemaal op een laag pitje staat.</p>
<blockquote><p>Als het op sancties aankomt, hebben regeringen vrijwel alles geleerd door schade en schande</p></blockquote>
<p>In essentie versterkt een zwarte lijst vormen van uitsluiting, ook voorbij Rusland. Moeten Haïtiaanse, Keniaanse en Vietnamese cliënten automatisch als een groter risico worden beschouwd omdat hun overheden geen duidelijke wettelijke kaders hebben voor het bestrijden van terrorisme? Nee, is het logische antwoord.</p>
<p>Het plaatsen van Rusland op de zwarte lijst zal de druk van de Europese Unie maar een klein beetje versterken. Dat neemt niet weg dat de symbolische waarde van het treffen van maatregelen buiten de FATF belangrijk is, ook al heeft het veel te lang geduurd. Een probleem dat de beleidsmakers daarentegen nog niet hebben opgelost, is hoe ze de nevenschade voor onschuldige Russische burgers tot een minimum beperken.</p>
<p>Als het op sancties aankomt, hebben regeringen vrijwel alles geleerd door schade en schande. Een gevolg van sancties is economische misère, en dat kan tot schrijnende situaties leiden. Een voorbeeld is Irak in de jaren negentig, toen sancties een sterke stijging van de kindersterfte veroorzaakte. De les? Het is beter om specifieke actoren aan te pakken dan om beperkingen aan een heel land op te leggen.</p>
<div class="info-box">
<h5>Over de auteur</h5>
<p><span style="font-weight: 400;">Miles Kellerman is universitair docent Internationale Organisatie en Multilevel Governance aan de Universiteit Leiden, waar hij onderzoek doet naar economische criminaliteit. </span></p>
</div>


Miles Kellerman

Rusland op de zwarte lijst zetten, werkt dat?