Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Beschouwing

<p>Na mijn pilatesles op het strand in Gouna, Egypte, zoek ik een plekje op in de zon. Om mij heen hoor ik Spaans, Russisch, vooral Duits, en een paar welgestelde Egyptenaren. Om de tien minuten gaat er een hand omhoog − flink verbrand door de zon − om iets te bestellen.</p>
<p>Ik pak de menukaart naast mijn strandbed, lees hem door en zie &#8216;Duits brood&#8217; staan. De Egyptische ober staat al naast me. Ik bestel een drankje in het Arabisch en de ober zegt <em>‘hadr</em>’ (een beleefde manier om ‘direct‘ te zeggen). Ik antwoord ‘<em>hadrlak el kheir</em>’ (‘ik geef het goede aan u terug’). Hij lacht en zegt dat ik hem aan zijn moeder doe denken. Hij spreekt hier alleen Engels en heeft mijn Arabische bedankje al jaren niet meer gehoord.</p>
<blockquote><p>In Gouna wemelt het van de sfeervolle koffiehuizen zoals je die tegenkomt in Amsterdam, met matcha en hummus van rode biet.</p></blockquote>
<p>De hele Westerse setting drukt zwaar op me. In Gouna wemelt het van de sfeervolle koffiehuizen zoals je die tegenkomt in Amsterdam, met matcha en hummus van rode biet. Er is geen sprake van een organische culturele mix, maar van een westers model dat geëxporteerd is naar het Mondiale Zuiden.</p>
<p>Vroeger werd Gouna geclassificeerd als een woestijn in <a href="https://www.emecs.or.jp/en/wp-content/uploads/2019/09/soliman-akram.pdf?" target="_blank" rel="noopener">staatsbeheer</a>, zonder geregistreerde dorpen of vaste bewoners, afgezien van passerende bedoeïenen. Nu is het een privéresort ontwikkeld door de Egyptisch-Montenegrijnse miljardair Samih Sawiris met jachthavens, golfbanen, kitesurfscholen en een jaarlijks filmfestival. Een luxebubbel, waar je alleen met een QR-code binnenkomt, bestemd voor rijke Egyptenaren, expats, en digital nomads – volledig afgescheiden van de nabijgelegen dorpen.</p>
<h5>neokolonialisme</h5>
<p>Uit gegevens van dataplatform <a href="https://www.demandsage.com/digital-nomads-statistics/" target="_blank" rel="noopener">DemandSage</a> blijkt dat ‘de wereldwijde gemeenschap van digital nomads de 40 miljoen heeft overschreden’, waarvan 47 procent uit de Verenigde Staten komt en zo’n 2 procent uit Nederland. Dat zou neerkomen op meer dan 800 duizend Nederlandse paspoorthouders in 2025 − iets minder dan het aantal inwoners van Amsterdam (!). De meeste nomads zijn witte, westerse, hoogopgeleide en Engelssprekende mannen met een relatief hoog salaris, die hun heil hoofdzakelijk in landen in Zuid-Amerika of Azië zoeken, landen waarin ze met hetzelfde inkomen een rijker leven kunnen leiden dan thuis. Net als in Gouna.</p>
<p><span style="font-weight: 400;">Zelf raakte ik in Gouna verzeild nadat</span><span style="font-weight: 400;"> een goede Egyptische vriend er vorig jaar zijn bruiloft vierde. De plek liet me niet los. Het contrast met de rest van Egypte riep vragen op: is Gouna is een plek alleen voor de rijken? Mijn Arabisch wordt geclassificeerd als boers (<em>falahi</em>) en met dat boerenverstand besloot ik mijn werk voor een maand naar Gouna mee te nemen. Ik ben explainer-maker voor het Britse nieuwsmedium <em>Middle East Eye</em> en daarom locatie-onafhankelijk.  </span><span style="font-weight: 400;">Door mijn <em>roots</em>, half-Jordaans, half-Irakees, en mijn werk ken ik de historische, politieke en sociale context goed en besefte dat ook mijn aanwezigheid binnen het <em>digital nomadism</em> en de bijbehorende machtsverhoudingen valt.</span></p>
<p>Zoals het klassieke kolonialisme gebruikmaakte van legers, schepen en handelsposten, zo drijft deze vorm van neokolonialisme van de digital nomads op het gebruik van online platforms, het westerse bedrijfsleven en de valuta die de wereldeconomie beheersen, zoals de euro en de dollar. Eén ding is hetzelfde gebleven: vooruitgang, groei en bewegingsvrijheid is en blijft het voorrecht van de westerse kolonisator, terwijl stilstand de toestand van de lokale gemeenschappen uitdrukt.</p>
<h5>Klassenmigratie</h5>
<p>Voor mij geldt dat ook. Ik kan naar Egypte reizen, aan de slag voor een werkgever in Nederland en in een paar dagen meer geld verdienen dan een lokaal gezin in een maand. Veel nomads in de financiële sector of de techwereld (populaire beroepsgroepen in de scene) doen precies dat: ze genereren waarde voor westerse bedrijven terwijl ze gebruikmaken van de infrastructuur in het Mondiale Zuiden. Ondertussen ontduiken ze de hoge huurprijzen en hoge belastingen in de landen waar ze vandaan komen.</p>
<blockquote><p>Met de komst van digital nomads ontstaat er een tweede, hermetisch afgesloten economie</p></blockquote>
<p>Sommige nomads doen dit geheel belastingvrij. Omdat ze op een toeristenvisum een land binnenkomen, ontspringen ze de fiscus. In andere landen bestaat er wel een specifiek visum voor digital nomads, waardoor hun inkomen belastbaar wordt (zoals in Portugal). In de regel is het echter zo dat belastingvoordelen voor deze groep worden gestimuleerd omdat het buitenlandse valuta oplevert. Geld dat slechts enkelen ten goede komt en het BBP een impuls geeft. Voor de lokale bevolking is het eerder nadelig: alles wordt duurder, onbetaalbaar, ontoegankelijk.</p>
<p>Met de komst van digital nomads ontstaat er een tweede, hermetisch afgesloten economie. De koffiebonen voor hun cappuccino&#8217;s worden geïmporteerd uit een ander land. <a href="https://www.statista.com/study/111371/digital-nomads/?srsltid=AfmBOoq9N2GAp1QbuSongtEPSAu7cBx0CSIpjUGeOkPSCB0HlUYCesX6">50 procent van de nomads</a> geeft er de voorkeur aan om slechts een week of korter op één plek te verblijven en hun accommodatie online te boeken, waarbij de commissie naar westerse landen gaat en er nauwelijks geld naar locals gaat. Dit drijft ook de woonprijzen op. Westerse huurders overbieden de lokale bevolking met gemak, waardoor er nog minder ruimte overblijft op een toch al krappe woningmarkt en ze op den duur buurten overnemen.</p>
<p><em>Digital nomadism</em> is niets minder dan klassenmigratie. En die teert op een machtsongelijkheid die nooit is verdwenen. Als mensen uit het Mondiale Zuiden geaccepteerd willen worden in het Westen, moeten ze zichzelf veranderen. Ze moeten assimileren of integreren in de samenleving om te bewijzen dat ze het goed bedoelen. Andersom is dat niet zo. Mensen uit het Westen hoeven zich niet aan te passen wanneer ze naar Noord-Afrika, Zuid-Amerika of Zuidoost-Azië vertrekken. Hun identiteit wordt als waardevol gezien. Ze hoeven niet te leven met beperkte rechten. Ze kunnen genieten van het beste van beide werelden. Een (voor hen) goedkoop leven met een Europese verzekering. En als de politiek omslaat, kunnen ze zich altijd weer verplaatsen.</p>
<h5>inflatie</h5>
<p>De Palestijns-Amerikaans post-koloniaal denker Edward Said (1935-2003) betoogde in zijn beroemde boek <em>Orientalism</em> uit 1978 dat het Westen het Oosten ‘niet ontdekte’, zoals lang werd beweerd, maar dat het de regio verdraaide naar eigen inzicht. De westerse machten creëerden een vertekende opvatting van de Oriënt, een fantasie die in dienst stond van hun koloniale ambities.</p>
<blockquote><p><span style="font-weight: 400;">De aanwezigheid van westerse cultuur doet onschuldig aan, ook al is het schadelijk </span></p></blockquote>
<p>Egypte en andere hotspots voor digital nomads worden op dezelfde manier geframed. Ze worden schermen voor westerse projecties. <em>Locals</em> spelen de rol van chauffeur, gastheer en ober. Van het land wordt een sprookje gemaakt, een verzinsel dat toeristen aantrekt.</p>
<p>De aanwezigheid van westerse cultuur doet onschuldig aan, ook al is het schadelijk. Digital nomads gaan naar een land voor een nieuw perspectief, voor inspiratie, een detox, een spirituele ontwaking en/of comfort in de zon. Neokolonialisme verpakt als zelfzorg.</p>
<p>In de taxi naar huis praat ik met de chauffeur. Hij vertelt me dat hij in Gouna wil wonen. Hij houdt van de toeristen en er is ‘minder criminaliteit omdat het een <em>gated community</em> is, maar het is te duur’, voegt hij eraan toe. Een vrouwelijke taxichauffeur vertelt me dat ze zich ‘veiliger voelt als ze in Gouna werkt’, maar dat ze Gouna niet zo makkelijk in kan als toeristen die toegang krijgen met een QR-code. De Egyptische middenklasse staat zwaar onder druk door inflatie en de ineenstorting van de nationale valuta. De inflatie daalde in september 2025 naar ‘maar’ <a href="https://www.cbe.org.eg/en/news-publications/news/2025/10/08/12/35/cpi-press-release-september-2025?">11,7 procent</a> – in 2023 was dat maar liefst <a href="https://www.piie.com/research/piie-charts/2024/egyptian-pound-devaluations-have-induced-recurring-crises-1952">38 procent</a>.</p>
<h5>Systemisch ongemak</h5>
<p>In Egypte is afdingen op een <em>souk</em> (de markt) is een ritueel. Het gaat niet alleen om de prijs, het gaat ook om de interactie met de verkoper. Als een westerse reiziger afdingt terwijl hij zijn salaris in euro’s verdient, is de machtsverhouding niet gelijk. Toeristen betalen de hoofdprijs voor hun accommodatie op een online platform proberen ‘mee te doen’ aan de lokale cultuur op de <em>souk</em> door het absolute minimum te betalen voor zeg Egyptisch katoen of parfumolie. Ze gebruiken de cultuur wanneer het hen uitkomt.</p>
<p><span style="font-weight: 400;">
<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div></span></p>
<p>Dit is dezelfde dynamiek die het faraonische Egypte in de twintigste eeuw tot een obsessie maakte in West-Europa en de Verenigde Staten, toen Britse archeologen en egyptologen als Howard Carter de samenleving overspoelde met tekeningen en foto’s van Toetanchamon. Na de ontdekking van zijn graf in 1922 werd Toetanchamon een wereldwijd ‘merk’. Zijn kunstschatten reisden langs musea, beïnvloedden de mode en popcultuur en ontketenden een ware ‘<a href="https://www.nationaltrust.org.uk/discover/history/what-is-egyptomania">Egyptomanie</a>’. De markten in de westerse wereld – met name in de Verenigde Staten – exploiteerden, esthetiseerden en kapitaliseerden op de Egyptische geschiedenis. Tegelijkertijd werd het historische erfgoed van Toetanchamon ontvreemd van Egypte en bewaard in musea als The British Museum.</p>
<p>De meeste digitale nomaden hebben geen kwade bedoelingen. Het probleem zit niet bij het individu, maar bij de systemen waar ze deel van uitmaken. Je kunt een aardig persoon zijn en toch profiteren van ongelijke mobiliteit en macht over geld. Goede intenties wegen niet op tegen schadelijke effecten in de praktijk.</p>
<p>Ik sta niet buiten deze systemische problemen. Ik schrijf dit opiniestuk terwijl ik er deel van uitmaak. Ik besef dat ik tijdelijk het stigma van minderheid in het Westen kwijt ben, omdat ik dezelfde taal en cultuur deel. Tegelijkertijd ben ik in materieel opzicht ook een toerist, een nomad.</p>
<p>Hoe we met dit ongemak omgaan, is een politieke keuze. We heffen de machtsonsgelijkheid niet op door ‘ethischer te consumeren’. Het is zeer de vraag of er een goede, duurzame vorm van<em> digital nomadism</em> kan bestaan. De wereldeconomie geeft voorrang aan westers geld en westerse mensen, en buit de mensen uit wiens landen worden gebruikt voor de ‘persoonlijke groei’ van buitenstaanders. Dat is de erfenis van het kolonialisme. Of beter: een voortzetting van het kolonialisme. Alleen heeft het zich vermomd als een levensstijl.</p>
<div class="info-box">
<h5>over de auteur</h5>
<p>Maya-Nora Saaid is journalist en maakt korte video-explainers op sociale media over het Midden-Oosten en Noord-Afrika bij Middle East Eye.</p>
</div>


Maya-Nora Saaid 

Digital nomads zijn kolonisten in een modern jasje 