Femicide is voorspelbaar

Dwingende controle

Verhaal van de Week

Je been of je leven

Israëlische gevangenissen

Geld genoeg, aldus experts

Politiek

Wat maakt een tekst authentiek?

Robot Jetten

Waarom die woede?

Teun van de Keuken

Politieke partijen breken de wet

Illegale cookies

Wat maakt gelukkig?

Hans Against the Machine

De VVD-vrije aflevering

Radio Vrij Nederland

Vredesmissies lopen vast

Verenigde Naties

Dit mag je niet missen

Cultuur

'Totem' van Dew de Nijs Bik

Pop-up poëzie

Digital families

‘Wie kent deze man?’ 
‘Pas op voor Frank uit Den Haag!’ 
‘Iemand contact met S., fors, uit Overijssel?’
In de Facebookgroep Who’s Boyfriend Is This? regent het profielfoto’s van mannen. Zwoel kijken ze in de camera, sexy soms. Het zijn screenshots van accounts op datingapps als Tinder en Bumble of van socialmediaplatforms als Snapchat en TikTok. Alle bijschriften zijn summier. Een signalement. De kleur van zijn auto. Zijn initialen. De afzender is meestal zijn vriendin of vrouw. Rotzooit mijn man rond? Of het is een match die vermoedens heeft. Zo van: iets klopt niet, zijn vibe zegt married-with-children. 
Het gaat om honderd mannen per dag, mogelijk meer. Eén voor één verschijnen ze in de groep en dus voor een onderzoekscommissie van zo’n 25 duizend (overwegend) vrouwen. Mals zijn de reacties niet. Dit is een viezerik, meldt iemand. Hij bericht iedereen! Onder een andere profielfoto: ik heb juice over hem, stuur me een dm. En: deze vuilnisbak weer! Of: pas op, ook ik ben in die mooie bruine ogen getrapt.
En masse lopen de vreemdgangers tegen de lamp.
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/auteur/samuel-peperkamp/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new article-embed--author">digital familiesIn de rubriek Digital Families infiltreert Samuel Peperkamp elke maand een online gemeenschap. Deze keer: Who’s Boyfriend Is This?10 november 2017</a>
Het komt niet vaak voor, maar soms passeert ook een vrouw de revue. Een van hen was Yara (24), haarwerker (pruiken, extensions) in Eindhoven en inmiddels beheerder van deze Facebookgroep (zij het met enige tegenzin). ‘Kijk’, legt ze uit aan de telefoon. ‘Ik heb ooit een relatie gehad met een jongen. Toen ik het uitmaakte, deed hij lastig en gooide hij mij in deze groep. Een foto erbij, mijn nul zes, huisadres en de vraag: is zij betrouwbaar? Ik wilde de post weg laten halen. Ik raakte aan de praat met de beheerder en voor ik het wist, was ik er zelf één.’
Als ervaringsdeskundige met de schaduwkant van deze gemeenschap – iedereen kan iedereen op de pagina plaatsen, in verdenking stellen, aan een schandpaal nagelen – is Yara extra voorzichtig. Elke ochtend gaat ze alle nieuwe berichten handmatig af. ‘Er wordt veel onzin over dames gezegd’, zegt ze. Als een post persoonlijke informatie of duidelijke bullshit bevat, keurt ze het niet goed. ‘Bij mannen ben ik minder soepel’, geeft ze toe. ‘Die worden niet zomaar in de groep gegooid. Eerlijk. Er komt altijd iets boven.’
Yara schat de samenstelling op fiftyfifty. De ene helft van de vreemdgangers is onder de 30 en probeert de player uit te hangen, de andere helft is getrouwd en wil stiekem afspreken. ‘Als een vader mij een paniek-appje stuurt en zweert dat hij onschuldig is, verwijder ik het bericht, hoor. Ik wil ook niet dat zijn familie het ziet. Dat is klote voor hen. Maar goed. Zijn drama is niet op mij. Die is op hem.’
<div class="info-box">
Specificaties Who&#8217;s Boyfriend Is This? 
Leden 25.362 (per 16-09-2026) 
Platform Facebook 
Motto Geen loyaliteit aan mannen, loyaliteit aan elkaar
</div>
<h5>Veroordeling</h5>
Who’s Boyfriend is This? is een van de vele, vele groepen op Facebook met het doel om vreemdgangers te pakken. Wie op het platform rondkijkt, komt er tientallen tegen. Veel zijn toegespitst op een regio. Er is een editie voor Curaçao, voor Utrecht, voor Etten-Leur.
Ook buiten de landsgrenzen komen de groepen voor. In de Verenigde Staten heeft de groep Are we Dating the Same Guy? Facebook verlaten en een eigen website opgericht. Meer dan 10 miljoen vrouwen uit zo’n 250 steden maken er gebruik van. De staat van dienst is imposant. Niet alleen zijn er talloze cheaters opgerold, ook zijn er zo’n 150 romance scammers aan het licht gebracht (het type dat geld leent en niets terugbetaalt), vormen slachtoffers van bedrog en toxische relaties er een netwerk en wordt er een vuist gemaakt tegen machtsmisbruik (denk aan hoge piefen die willen scoren met hun functie).
Wapenfeit nummer één is de rol bij ernstige zedenzaken. Spraakmakend was de zaak rond Jonathan Batt, een majoor in het Amerikaanse leger die nu een gevangenisstraf van 53 jaar uitzit voor zeventien gevallen van verkrachting en seksueel misbruik. Op Are We Dating the Same Guy? kwamen zijn slachtoffers met elkaar in contact en verzamelden bewijsstukken die doorslaggevend bleken voor zijn veroordeling.
<blockquote>Dit is een viezerik, meldt iemand. Hij bericht iedereen!</blockquote>
Het recht helt ook de andere kant op. Mannen die in dit soort groepen verschijnen kunnen een beroep doen op privacywetgeving. Zo maakte de beheerder van een Australische groep meer dan 20 duizend dollar aan juridische kosten in een smaadzaak vanwege een post op zijn pagina. Ook in Nederland schuurt de praktijk binnen de groepen met de wet. Onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) moet er een afweging worden gemaakt tussen de privacy van de (vermeende) vreemdganger en het belang van de afzender. Wat weegt zwaarder? Tot een rechtszaak is het nog niet gekomen, maar kantje boord is het wel.
Op Who’s Boyfriend is This? is niet veel van dit juridische spanningsveld te merken, vertelt Yara. ‘Al willen veel dames meer te weten komen over lastige jongens zodat ze aangifte kunnen doen van stalking.’ Makkelijk gaat dat niet, weet ze uit ervaring. De ex die haar niet wilde loslaten en in deze groep slingerde, heeft ze al drie keer vergeefs aangegeven. In een wereld van wisselende schuilnamen en cryptische inlichtingen is het onmogelijk om een dossier op te bouwen. In de tussentijd wil hij niets liever dan met haar trouwen, verzucht ze.
‘Hij is zó dramatisch. Ik ben geen moslima en toch wil hij een huwelijk met mij en dat ik een hoofddoek ga dragen. Dat is de reden dat ik met hem gestopt ben. Ik zet extensions, ik plaats haar op dames hun hoofd. Hoe bedoel je, hoofddoek?’
<div class="info-box">
Heb je een tip voor digital families? Mail: Samuel@vn.nl
</div>

Samuel Peperkamp

De jacht op de vreemdganger is geopend

Beschouwing

NAZA, de onthullende documentaire over het systeem achter de genocide in Gaza, die in Nederland al meer dan veertigduizend bioscoopbezoekers trok, is de inzet van een felle strijd om beeldvorming geworden.
Enerzijds zijn er de documentaire en haar makers, Yuval Abraham en Rachel Szor. Op het Filmfestival van Venetië ontvingen de regisseurs de speciale juryprijs én de langste staande ovatie uit de geschiedenis van het festival. Anderzijds is er de regering van Israël, die zich bedreigd voelt door het succes en de film op allerlei manieren probeert te cancelen.
Dat begon met de aanvallen op Abraham en Szor, beiden staatsburgers van Israël. Dat wil zeggen, vooralsnog – slechts enkele dagen na de première dreigde Benjamin Netanyahu hun staatsburgerschap af te nemen en betichtte hij hen van verraad. Maandag maakte de Israëlische premier bekend dat hij de veiligheidsdienst Sjien Bet de opdracht heeft gegeven om de identiteit te achterhalen van de mensen die anoniem aan het woord komen in de documentaire, de 24 technici, soldaten, analisten, officieren en dronepiloten die openhartig vertellen over de krankzinnige omvang van de Israëlische luchtaanvallen in Gaza. Het doel van Netanyahu? Hen vervolgen voor het toebrengen van ‘schade aan de diplomatieke en veiligheidsbelangen van Israël’.
In de Israëlische stad Savyon trokken tientallen extremistische aanhangers van de regering naar de woning van de ouders van Szor, al scanderend: ‘Voor verraders de doodstraf!’.
Dan zijn er de beïnvloedingsoperaties. Ook in Nederland. In Delft werd een vertoning van NAZA verstoord door een overlevende van 7 oktober en de Israëlische actiegroep Ad Kan. Ze wilden de ‘waarheid over Israël’ vertellen en projecteerden beelden van Hamasstrijders op de muur van de bioscoopzaal. In Nederland tierde de polarisatie welig, in Israël prees Netanyahu de actie. Leden van Ad Kan protesteerden ook tegen een vertoning in het Amsterdamse filmhuis Rialto.
<blockquote>Het paniekvoetbal van de Israëlische regering is bovenal bewijs van de zeggingskracht van NAZA</blockquote>
Het is klein bier in vergelijking met de ‘documentaire’ <a href="https://nazadocumentary.com/" target="_blank" rel="noopener">NAZA: The Real Story</a>, een imitatie van NAZA die online gepromoot wordt door de Israëlische regering. De imitatie is een haastig in elkaar gedraaide productie die de beeldtaal van het origineel kopieert (lees: anonieme interviews op de daken van Tel Aviv) en de klemtoon verlegt naar de gevechtsstrategieën van Hamas (volgens de film is de IDF het ‘meest morele leger ter wereld’). Op de site staat vermeld dat de tegendocumentaire al zo’n 44 miljoen keer is bekeken. Dat lijkt overtrokken. De versie op YouTube komt ietsjes boven de 115 duizend kijkers uit.
<h5>Nevenschade</h5>
Het paniekvoetbal van de Israëlische regering is bovenal bewijs van de zeggingskracht van NAZA. De documentaire dankt haar titel aan de Hebreeuwse term Nezek Agavi, dat zich laat vertalen als nevenschade. Officieren van de Israëlische inlichtingendiensten gebruiken de afkorting voor de burgerslachtoffers bij een luchtaanval. Hoeveel dode vrouwen, kinderen en andere omstanders is het uitschakelen van één Hamasstrijder waard? Twee? Vijf? Vijftien?
In de jaren na de aanval op 7 oktober is die grens enorm opgerekt, vertellen de (voormalig) militairen in de film. Twintig NAZA? Acceptabel. Vijfhonderd kwam ook wel voor. Een IDF’er zegt: ‘In het begin van de oorlog bombardeerden we alles. NAZA was geen probleem.’ Een ander: ‘Na 7 oktober geloofden we dat niemand in Gaza onschuldig was.’
Met behulp van Lavender, een AI-systeem, ontdekte de IDF welke mobiele telefoons aan Hamasleden toebehoorden. Waarschijnlijk, dan – volgens interne bronnen had het een systeem een foutmarge van 15 procent, het werkelijke aantal missers kan veel hoger liggen. In totaal wees Lavender 37 duizend doelwitten aan. De raketten en precisiebommen troffen de vermeende Hamasstrijders waar het systeem hen plaatste: thuis, bij hun families. Mobieltjes van naasten werden dan ook gemonitord en nauwlettend afgeluisterd. Sprak in Gaza het kind van een doelwit de woorden ‘papa is thuis’ uit, steeg niet veel later in Israël een drone op. Een geïnterviewde vertelt hoe hij deze methode op een 12-jarig meisje toepaste: ‘Je hackt haar telefoon en je vermoordt haar.’
<blockquote>Het doden op afstand is routinewerk en militairen zijn ‘radertjes in een systeem’</blockquote>
Niet alleen de strategie, methode en uitschakeling zijn in het militaire systeem van Israël opgenomen en daarmee geautomatiseerd – ook de uitvoerders zijn dat. In NAZA beschrijven de geïnterviewden het doden op afstand als routinewerk en zichzelf als ‘radertjes in een systeem’. Iemand zegt: ‘Als ik er niet geweest was, zou een ander het gedaan hebben.’ En: ‘Ik vertrouw het systeem, ik doe mijn werk als deel van het systeem.’ Of: ‘Mijn rol is technisch. Het is niet de bedoeling dat ik een principiële of morele positie inneem.’
Dit is het ontwerp. Een systeem dat de geweldsketen in delen opbreekt en de verantwoordelijkheid versplintert, vormt een voorwaarde voor politiek geweld op grote schaal. Een individu zou vermorzeld worden door het gewicht van een massamoord. Een systeem vangt het op, veert vervolgens terug en geeft zijn agenten de rest van de dag vrij. In NAZA vertelt een militair hoe hij in de avond op stap gaat met vrienden nadat hij in de middag een luchtaanval uitvoerde.
‘Ik herinner me een bezoek aan Polen’, vertelt een militair. ‘Ik vroeg me af hoe Duitsers met zichzelf konden leven. Maar nu begrijp ik het. Ik zie de nazi&#8217;s nog steeds als slecht. Maar wie ben ik dan?’ Als hem wordt gevraagd of er sprake is van een genocide in Gaza, antwoordt hij volmondig met ‘ja’.
<h5>Herdenkingsdag</h5>
Een surrealistisch moment in NAZA is de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust. In Tel Aviv zetten de Israëliërs hun auto stil, stappen ze uit en houden ze een moment stilte. De camera staart naar de gevel van de bioscoop Tel Aviv Cinematheque. Daarop prijkt het gezicht van Claude Lanzmann, regisseur van de documentaire Shoah (1985). Dat werk geldt als het visuele testimonium van de Jodenvervolging. Niet alleen door de talloze interviews met de slachtoffers, maar vooral door de gesprekken met de Duitse oorlogsmisdadigers. Ze vertelden Lanzmann over de alledaagsheid van het geweld, over plichtsgevoel, het systeem. Dichterbij een verklaring uit monde van de daders zijn we nooit gekomen. Een recensie uit die tijd, opgetekend door Roger Ebert: ‘Dit is geen documentaire, geen journalistiek, geen propaganda, geen politiek. Dit is een daad van getuigenis.’
NAZA idem.

Genocide-getuigenissen in ‘NAZA’ zeggen genoeg

Anti-trumpprotesten in de VS

Laila Frank

In Woodstock houdt het verzet tegen Trump al zeshonderd dagen aan

Podcast

Ondanks de belofte van de coalitie om de rente op de studieschuld van de pechgeneratie te maximeren op 2,5 procent, kregen de ongeveer 250 duizend studenten die gebruik maakten van wat hen ooit werd gepresenteerd als het &#8216;sociale leenstelsel&#8217; te horen dat hun rentes verder oplopen. Sander en Merel doken in de ontstaansgeschiedenis van dit stelsel en zien dat het met pech weinig te maken had. Dit is het gevolg van doelbewust beleid.
Verder dook rechts Nederland deze week op een rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw. Ze zagen hierin hun gelijk bevestigd dat alle problemen op de woningmarkt zijn toe te schrijven aan asielzoekers. Merel besloot om Sander het rapport te laten lezen. Je raadt het niet: de werkelijkheid ligt toch weer iets genuanceerder.
<iframe title="Pechgeneratie? Die studenten zijn gewoon genaaid" width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/cP0Mg2fwmg8?feature=oembed" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>
En dan maken we ons ook nog vrolijk over de principes van NSC. De partij die in 2023 in een coalitie stapte met de PVV, trekt nu een grens bij het fenomeen Mona Keijzer.
Dit en veel meer hoor je in een nieuwe aflevering van Radio Vrij Nederland.

Merel Wielaert

Sander Heijne

Pechgeneratie? Die studenten zijn gewoon genaaid

Er was een moment, ergens in de debatten over de stikstofcrisis, waarop een boer in een tv-studio zei: dit is mijn leven. Niet mijn baan. Mijn leven. De presentator knikte begripvol en vroeg daarna naar de kansen voor agrarische omschakeling.
Dat knikje, dat is waar het misgaat. We hebben geleerd om verlies te herkennen, maar we kunnen het niet verdragen. Het is vaak niets anders dan erkenning als doorgangsstation naar de volgende dia die dan toch een betere toekomst belooft. Verlies benoemen, en dan meteen ombuigen. Want verlies is negatief, en negatief past niet in een verhaal over vooruitgang.
Het spijt me om te zeggen, maar dat vooruitgangsverhaal werkt niet meer. Mensen zijn niet dom, lege beloften voelen en zien ze. De groei die zou doorsijpelen. De transitie die maar even pijn zou doen. Steeds weer die belofte van een morgen waarin het verlies van vandaag wordt goedgemaakt, gemeten in dezelfde munt als waarin het verloren ging: meer inkomen, meer groei.
En dus zoeken mensen houvast elders. De eerste vluchtroute is nostalgie. Een verleden dat in de herinnering beter was, overzichtelijker, eerlijker. Het verleden biedt iets wat het heden niet biedt: de zekerheid dat het bestond.
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/auteur/hans-stegeman/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new article-embed--author">hans against the machineHans Stegeman neemt het wekelijks op tegen de vastgeroeste ideeën die systeemverandering in de weg staan.30 april 2024</a>
<h5>Techno-fantasie</h5>
De tweede vluchtroute is de techno-fantasie. Kernfusie, AI, geo-engineering. De belofte dat de vindingrijkheid ons er wel uittrekt, als de markt de ruimte krijgt. Dat een megalomane gek met volkomen onrealistische plannen voor de verovering van de ruimte zoveel investeerders kan trekken is de beste verbeelding van de absurditeit van ons vooruitgangsgeloof. Beide routes vermijden hetzelfde: de reële optie dat het verlies dat we incasseren, niet wordt goedgemaakt.
Wat we weigeren te accepteren, is dat de toekomst een andere lijn volgt dan het verleden. We rekenen morgen uit door de grafiek van gisteren door te trekken: de bevolking blijft groeien, de kinderen doen het beter dan wijzelf. Maar in delen van Europa buigt de bevolkingslijn na decennia van groei nu af. En dat een volgende generatie het beter krijgt, beter opgeleid is en langer en gezonder leeft, houdt in veel landen steeds minder stand. Het is het einde van de opgaande lijn die zo vanzelfsprekend leek.
Dat klinkt als verlies. En dat is het ook. Maar wie de lijn durft los te laten, hoeft zich niet meer te meten aan een toekomst die toch niet komt. Een economie die stopt met groeien, kan gewoon ophouden met teleurstellen. Minder mensen betekent niet automatisch minder welvaart, het kan ruimte teruggeven.
De Duitse socioloog Andreas Reckwitz beschrijft precies dit mechanisme. Moderne samenlevingen produceren voortdurend verlies, ze slopen levensvormen, gemeenschappen, zekerheden. Ze noemen dit echter vooruitgang. Wat verdwijnt is niet alleen een baan of een dorp, het is de erkenning dat je manier van leven ertoe deed. Wie die erkenning kwijtraakt, verliest de grond waarop zijn leven zin had.
<blockquote>Een economie die stopt met groeien, kan ophouden met teleurstellen</blockquote>
Wie niet mag rouwen terwijl er wel degelijk verlies is, zoekt een andere taal voor wat hij voelt. Soms is dat boosheid, soms wantrouwen: de overtuiging dat de mensen aan de top het allemaal bewust zo hebben geregeld. Dat zijn geen irrationele reacties op een rationeel systeem, maar begrijpelijke reacties op een systeem dat weigert te benoemen wat het aanricht.
Dat is de voedingsbodem van populisme: het gevoel nooit serieus genomen te zijn in wat je kwijtraakt. Wie dat blijft negeren, maakt het erger. Ongefundeerd vooruitgangsgeloof is de versneller van institutionele erosie. Alleen als we erkennen dat er verlies is, kunnen we toewerken naar een realistisch toekomstbeeld.
Ik ben een optimist. Ik geloof dat een geloofwaardig verhaal over de toekomst mogelijk is. Maar dat vraagt iets wat we nauwelijks hebben geoefend: verlies erkennen zonder het meteen te repareren.
Ja, er verdwijnen waardevolle zaken. Een bedrijf dat generaties lang in de familie was. Een dorp waarvan het karakter verandert. En ja, dat is erg. Maar dat verlies hoeft niet te worden opgelost. Het moet alleen worden toegelaten.
Rouw is geen zwakte en geen stilstand. Het is de enige manier om te wennen aan een toekomst die een andere lijn volgt dan het verleden beloofde. Zolang we verlies blijven ombuigen, voeden we het ongenoegen dat we zeggen te willen keren. Het alternatief voor nostalgie of techno-fantasie is geen nieuw groot verhaal. Het is realisme. Ruimte voor wat er werkelijk is.
Het is de moed om de boer te laten zeggen: dit was mijn leven. En hem niet meteen te vragen naar de kansen.
<div class="info-box">
<h5>Over de auteur</h5>
Macro-econoom Hans Stegeman neemt het wekelijks op tegen de vastgeroeste ideeën die systeemverandering in de weg staan.
</div>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-oktober-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new">Bestel 'm hierDit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘boycot met ons mee’! Heb jij hem al in huis?1 oktober 2026</a>

Hans Stegeman

Laat de boer rouwen om het leven dat hij heeft verloren

Literaire kroniek

Wanneer iemand met een spiegelgevecht bezig is, zien we hem (of haar) met blote vuisten of met bokshandschoenen in de spiegel in de weer met zichzelf. Veel meer dan wat linkse en rechtse uithalen kunnen het niet zijn als het glas van de spiegel heel moet blijven. Zo’n nepgevecht voor de spiegel kan voor menigeen genoeg zijn om de gedachten en het lichaam soepel te maken. 
Iets anders is het wanneer met dat spiegelgevecht bedoeld wordt dat iemand met zijn spiegelbeeld in gevecht is, dat wil zeggen: met zijn eigen gedachten en emoties probeert van zichzelf gelijk te krijgen. Hij komt in de spiegel niet verder dan zijn eigen gedachten. Andermans ideeën wil hij in zijn overwegingen niet toelaten. Hij denkt het hardnekkig beter te weten. 
In Paul Scheffers drieluik over Europa na de Tweede Wereldoorlog, De dag na de bevrijding, komt dat spiegelbeeld waarmee iemand als zichzelf of als iemand namens een land in gevecht is opvallend vaak voor. Dat wil zeggen: een land of een persoon heeft zich helemaal opgesloten in zijn eigen gelijk (Hongarije onder Orbán). Kijkt hij in de spiegel, dan ziet hij zijn eigen ideologie, ideeën, staatsvorm, standpunt of overtuiging. Geen denken aan dat hij er anders over gaat denken. Een compromis, een minnelijke schikking, een toenadering, een handreiking: vergeet het. 
<h5>China</h5>
Wanneer Scheffer zo’n spiegelgevecht tegenkomt (en dat gebeurt nogal eens met het extremisme in de huidige politiek), ontbreekt er iets wat hij wezenlijk vindt voor democratie: wederkerigheid. Wanneer van wederkerigheid sprake is, staat men gelijkwaardig tegenover elkaar: anderen worden bejegend zoals ze zelf bejegend willen worden. En men probeert zich te verplaatsen in de gedachtenwereld van anderen. ‘Dat is minder en minder het geval’, volgens Scheffer, nu we te maken hebben met een autoritaire wending in de politiek. Met spiegelgevechten is een ‘betekenisvolle botsing van meningen’ niet mogelijk. Voor Scheffer moet het mogelijk zijn om bij een botsing ook ‘voorbij het eigen gelijk’ te denken. 
 
Als voorbeeld van een land dat slechts minimaal aan wederkerigheid doet, noemt Scheffer China. Dat land trekt zich niets of weinig aan van andere landen. Ondertussen is Deng Xiaoping, die China in 1979 op het spoor van economische groei zette, misschien wel de meest invloedrijke figuur van de twintigste eeuw. 
<h5>Boekenkast</h5>
Het lezen van De dag na bevrijding is een opwekkende bezigheid, omdat Scheffer het in een beschouwing of een reportage over gebeurtenissen, denkbeelden, boeken, theorieën en mentaliteiten heeft die veel lezers van zijn boek (die van zijn generatie) bekend zullen voorkomen. Heel wat schrijvers die Scheffer ter sprake brengt (Sartre, Camus, Céline, Havel, Arendt, Rushdie, De Kom, Jünger, Lasch, Presser, Habermas, Garton Ash, Kundera, Konrád, Ramadan, Sandel, Walser) staan in hun boekenkast. Dat wil dus zeggen: meedenken gaat bijna vanzelf. 
<blockquote>Alles waar Scheffer het over heeft, is intellectueel, historisch, politiek en emotioneel gevoelig en verstrekkend</blockquote>
Minder makkelijk gaat het meedenken wanneer Scheffer zijn beschouwingen indeelt in een ‘drieluik’, bestaande uit een Herinnerings-, een Vrijheids- en een Veiligheidsgemeenschap.  
De politieke gebeurtenissen en kwesties die Scheffer aansnijdt, vragen er stuk voor stuk om met enige diepte overdacht te worden. Niet altijd herinner je je nog tot welke ‘gemeenschap’ het onderwerp waar je ingedoken bent, thuishoort. Alles waar Scheffer het over heeft, is intellectueel, historisch, politiek en emotioneel gevoelig, verstrekkend en betreft meestal vele mensen. Dat gaat van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog tot het herdenken van wat er in Srebrenica is gebeurd. Het fenomeen Hitler komt ook aan de orde, tegelijk met de verschillende manieren waarop door schrijvers als Martin Walser en Günter Grass gedacht werd over herdenken. 
<h5>Anton de Kom</h5>
Scheffer heeft het ook over het proces van dekolonisatie waar Nederland nog steeds mee te maken heeft. Hij houdt een pleidooi voor het lezen van het boek van Anton de Kom over Suriname: ‘Zijn zinnen kruipen nog steeds onder de huid’. En internationaal gezien gaat het over de genocide in Armenië, waar niemand over wil praten. En de langdurige doorwerking van historische trauma’s, zoals in Polen. Wel maakt Scheffer goed duidelijk hoe belangrijk die herdenkingscultuur is. Hij schrikt er niet voor terug om een dwaze vraag te stellen voor iemand die zoveel heeft geschreven over herdenken: ‘Vormt de herinnering een waarborg tegen de herhaling?’
Het gaat in De dag na de bevrijding niet alleen om de positieve of negatieve betekenis van gebeurtenissen als ‘oercatastrofe’ de Eerste Wereldoorlog, de oprichting van Solidarnosc, de val van de Berlijnse Muur, Srebrenica, 9/11, Israël en Gaza. Omdat het een ideeëngeschiedenis is, gaat het ook over duurzame thema’s als het veiligstellen van de norm van de mensenrechten, de veranderende plaats van religie (hoe meer bestaanszekerheid, hoe minder religie), over ‘grenzen’ in geopolitieke en morele zin, en over de metafysische vraag of het kwaad misschien de prijs is voor vrijheid. Er wordt getwijfeld over de vooruitgang, nu zelfs de technologische wonderen niet meer vrij zijn van de naarste bijwerkingen. 
<blockquote>Scheffers toon is beschouwend en analyserend, maar ook persoonlijk betrokken</blockquote>
Scheffers toon is beschouwend, uiteenzettend en analyserend, maar zijn persoonlijke affiniteiten en betrokkenheid bij bepaalde onderwerpen laten zich niet wegdrukken. Zo volgde hij door de jaren heen (en raakte hij bevriend met) Adam Michkin, de Pool die in zijn land een flink deel van zijn leven onder het vuur van Moskou heeft gelegen, maar altijd zijn principes wist te bewaken, onder meer in de gevangenis en als hoofdredacteur van Gazeta Wyborcza. 
Toen het na 1989 tijd was voor verzoening wist Michkin samen met Vaclav Havel (de toneelschrijver en latere president van Tsjecho-Slowakije) de perfecte formule te vinden voor ‘vergelding of verzoening?’ Dat werd: ‘Voor amnestie en tegen amnesie’, ofwel: voor vergeven, tegen vergeten. Michnik behoorde met Vaclav Havel en György Konrád tot de anti-politieke politici annex schrijvers die wel geïnteresseerd waren in de politiek, maar dan wel op grote afstand van de macht en invloed. En ze belastten zich met de zorg voor de waarden die in de politiek door verkeerde handen gemangeld dreigden te worden. Havel had het er in die geest over in zijn essay ‘De macht van de machtelozen’. 
<h5>De vitaliteit van Europa</h5>
Door de veelheid van Scheffers gevoelige thema’s zou je bijna vergeten dat hij hardnekkig, maar zachtzinnig ruimte maakt voor wat hij al in het begin van zijn boek noemt: de vitaliteit van Europa als uitkomst van al die jaren na de bevrijding. In het laatste deel komt hij erop terug en zet het waarom uiteen: ‘Europa moet zich staande houden in een krachtenveld waarin Rusland, China en Amerika ieder op hun eigen manier de wereld zien als een optelsom van invloedssferen. We moeten de autoritaire wending in de wereld op waarde schatten en er tegelijk voorbij kunnen kijken. De ‘zachte’ macht van Europese samenlevingen, met een relatieve gelijkheid, met open steden, met redelijk stabiele rechtsstaten en een cultuur van onderzoek en vrije meningsvorming is ongeëvenaard. Daarin herkennen we de verborgen vitaliteit van Europa.’ 
In vergelijking met China, zegt Scheffer, dat wordt omgeven door veertien buurlanden waarmee het langlopende conflicten heeft, is de ‘veiligheidsgemeenschap’ van Europa, bestaande uit bijna dertig nagenoeg vreedzaam naast elkaar levende landen, een oase. Maar eenduidig is Scheffer nu ook weer niet: ‘Willen we deze tijd begrijpen, dan moeten we het vooruitgangsgeloof loslaten, de gedachte dat de geschiedenis zich langzaam maar zeker beweegt in de richting van voltooide democratie en eeuwige vrede.’ En verval is ook mogelijk gezien de terugkeer van oorlog: eerst Joegoslavië, daarna Oekraïne. 
<h5>Parijs</h5>
In een autobiografisch intermezzo vertelt Scheffer dat hij in zijn jonge jaren veel zag in Sartre en daarna in Parijs zelfs in Louis Althusser, de ‘kritische en leerstellige’ communist tot wie de nodige onderdrukking in de Sovjet-Unie lange tijd niet wilde doordringen. Van stelligheden is in De dag na de bevrijding geen sprake. Daar minderde Scheffer al mee met het vroege lezen van Camus.
Scheffer is een klassieke, veel wetende, vrij zwevende intellectueel die landt waar hij denkt iets te kunnen verhelderen en iets wijzer te kunnen worden. Zijn doorgaans sterke bevindingen staan er daarom steeds helder en duidelijk bij. 
<div class="info-box">
De dag na de bevrijding. Een drieluik over Europa door Paul Scheffer. Uitgeverij Prometheus; € 23,99; 557 pagina’s.
</div>

Carel Peeters

Verder kijken dan het eigen gelijk

Debat op dinsdag

In oktober vinden in Nederland vijf grote marathons plaats. Vrijwel allemaal zijn ze uitverkocht. De volledige marathon van Eindhoven was binnen één dag volgeboekt en de 32 duizend startbewijzen voor de marathon van Amsterdam waren binnen een week weg.
Op zichzelf is dat goed nieuws. Vooral in een land waar de helft van de bevolking te zwaar is (dixit het CBS). Toch heeft het alsmaar groeiende fanatisme in de hardloop- en duursport ook een keerzijde. Sporten lijkt steeds meer iets te worden waarmee mensen zich profileren en willen onderscheiden van anderen – niet in de laatste plaats op social media. Wordt onze vrijetijdsbesteding gekaapt door prestatiedrang?
<h5>Compensatiedrang</h5>
‘Een marathon lopen is absoluut een statussymbool’, zegt sportfilosoof Sandra Meeuwsen. ‘We willen etaleren dat we een gezond lichaam hebben en dat we deze prestatie kunnen leveren.
‘Het lijkt erop dat zo’n topprestatie steeds meer onderdeel wordt van burgerschap en volledig meedoen aan het maatschappelijk leven. Net zo goed als dat je verre reizen maakt, of bepaalde ervaringen opdoet in het uitgaansleven of op festivals.
<blockquote>‘Hardlopen is ook een soort compensatie voor de leegte die we voelen’</blockquote>
‘Veel mensen gaan die prestatie vervolgens recyclen via social media. Daardoor krijgt die prestatie nog veel meer impact en betekenis. Die running boom wordt ook commercieel uitgebuit. Met een geavanceerd sporthorloge, dure hardloopschoenen en matching sportpakjes kost het hardlopen je al gauw honderden euro’s.
‘Met de toenemende technologisering worden mensen steeds meer in data uitgedrukt en door algoritmes gestuurd. Ik denk dat daar een leegte en vorm van vervreemding ontstaat. Een marathon kan zo’n leegte tijdelijk opvullen. Het is daarmee niet alleen een statussymbool, maar ook een soort compensatie voor de existentiële leegte die we voelen.’
<h5>Perfect plaatje</h5>
‘Je wordt doodgegooid met hardloopcontent op social media’, vertelt de 19-jarige Roos van de Arend, marathonloopster en triatleet. ‘Ik heb de Ironman 70.3 in Knokke gedaan, de marathon van Rotterdam en een hoop halve marathons en kortere afstanden.’
Op haar Instagramaccount roos.eagle deelt ze zelf ook filmpjes over haar trainingen. In haar bio staat een kortingscode voor een sportkledingmerk. Regelmatig krijgt ze kleding van hen opgestuurd.
‘In een specifiek hoekje van social media lijkt het lopen van een marathon zo normaal, iets dat iedereen doet. Maar dat is natuurlijk niet zo. Vijf kilometer lopen is ook heel knap, maar dat vergeten mensen soms.
<blockquote>‘Het zou niet moeten draaien om hoe je lichaam eruitziet, maar om wat het kan’</blockquote>
‘Om me heen zie ik ook meiden die er graag uit willen zien als bepaalde sport creators, vaak van die perfecte influencers die hun trainingen, prestaties en tips op Instagram en TikTok delen. Terwijl het natuurlijk niet zou moeten draaien om hoe je lichaam eruitziet, maar om wat het kan.
‘Over stevigere vrouwen lees je weleens in comments dat mensen verbaasd zijn dat ze een marathon kunnen rennen. Het wordt vaak niet letterlijk zo gezegd, maar dan gaat het wel om het uiterlijk van die vrouwen. Ik denk dat mensen daar onzeker van worden en misschien niet meer durven te posten, waardoor je alleen nog maar dat ideale plaatje online ziet.’
<h5>Sense of belonging</h5>
‘Dat prestatieve past perfect bij de neoliberale samenleving’, stelt socioloog Ramon Spaaij. ‘We worden voortdurend aangespoord om onszelf te overtreffen en onze eigen grenzen te verleggen, maar tegelijkertijd zijn we op zoek naar verbinding, erkenning en een plek binnen een groep. Door een marathon te lopen hoor je erbij.
‘Aan de ene kant is een marathon rennen dus heel individualistisch en ben je echt op jezelf aangewezen. Aan de andere kant zijn we sociale wezens en altijd op zoek naar een sense of belonging. Voor mij komen die twee samen in een marathon, waar soms wel tienduizenden mensen samen die uitdaging aangaan.
<blockquote>‘Duursporters zijn geen einzelgängers’</blockquote>
‘Dat soort sportevenementen zijn vormen van moderne rituelen. Vaak wordt gedacht dat duursporters individualistisch of einzelgängers zijn, maar dat is niet zo. Veel mensen trainen in groepjes, soms met een trainer erbij. Ze leven gezamenlijk toe naar grote evenementen, zoals triatlons en marathons.’
<h5>Geen records</h5>
Toch wil niet iedereen de groei van de marathon verklaren uit onze prestatiecultuur. ‘De marathon van Eindhoven heeft een heel gemoedelijk karakter’, aldus Anke Hagemeijer, programmamanager bij het hightechbedrijf ASML. ASML is medeorganisator en hoofdsponsor van de Eindhovense marathon.
‘Als partner van de marathon hebben we veel overleg over het karakter van het evenement. ASML heeft een breed scala aan maatschappelijke programma’s in de brainportregio. Zo’n sportevenement is daar onderdeel van. Het draait niet om prestaties.
‘De marathon van Eindhoven is daarin heel anders dan de marathon van Rotterdam bijvoorbeeld, waar ook veel topatleten lopen. De echte fanatiekelingen rennen daar of in New York. Ik denk dus dat prestatie bij ons geen drijfveer is. In Eindhoven worden geen records gelopen. De halve en kwart marathon – die in dit wereldje recreatieve afstanden worden genoemd – zijn populairder dan de volledige marathonafstand. Zelf vind ik die afstanden niet recreatief.’
<h5>Tijdverspilling</h5>
Ben van der Burg, oud-topschaatser, snapt niet waarom iedereen een marathon, Hyrox of triatlon wil volbrengen. ‘Ik weet niet precies hoeveel uur het kost om voor een marathon te trainen, maar het slaat helemaal nergens op. Het ergste? Het is ook nog eens slecht voor je lichaam.
‘Als je ergens heel hard voor moet trainen, kun je het beter niet doen. Anders zou ik zeggen: ga lekker tien kilometer lopen. Dat kost veel minder tijd, en is beter voor je lijf.’

Janneke Ringens

Een marathon lopen is een statussymbool

Cartoon

Volgende week: zit er wel echt klaver in Jesse Klaver?

Rempedaal

Weinig inhoud

Opinie

‘Wij, de volkeren van de Verenigde Naties, vastbesloten om toekomstige generaties te behoeden voor de gesel van de oorlog.’ Met deze woorden begint het Handvest van de Verenigde Naties. Toch duurt de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne inmiddels al meer dan vier jaar. Dat laat zien hoe ver de VN verwijderd is geraakt van de belofte waarmee de organisatie ooit werd opgericht.
Het probleem is niet alleen dat de VN er niet in zijn geslaagd een grote oorlog te beëindigen. De staat die deze oorlog voert, beschikt ook over een vetorecht in juist het orgaan dat volgens het VN-Handvest verantwoordelijk is voor het handhaven van de internationale vrede en veiligheid. Vorige maand kwam de Veiligheidsraad opnieuw bijeen om over Oekraïne te spreken. Opnieuw werd zichtbaar hoe Rusland de permanente zetel van de Sovjet-Unie, die het in 1991 overnam, heeft kunnen gebruiken om zich aan maatregelen van de Veiligheidsraad te onttrekken. Zodra de Raad probeert op de Russische agressie te reageren, kan het Kremlin zulke stappen met zijn veto blokkeren.
Deze merkwaardige constructie wordt meestal beschouwd als een ongelukkige, maar onvermijdelijke tekortkoming van het systeem. Maar is dat werkelijk zo? De VN hebben nooit formeel onderzocht hoe de Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek (RSFSR), of haar opvolger de Russische Federatie, lid is geworden van de organisatie en een permanente zetel in de Veiligheidsraad heeft verkregen. Toch verdient deze kwestie nader onderzoek. Op basis van welke documenten heeft Rusland precies de permanente zetel en het bijbehorende vetorecht van de Sovjet-Unie overgenomen?
<div class="info-box">
<h5>Experts over de wereldpolitiek</h5>
Elke week publiceren we een opiniestuk over de wereldpolitiek. Met deze week: Denys Shtilierman, eigenaar van het Oekraïense wapenbedrijf FirePoint, en oprichter van #unrussiaUN, een initiatiefgroep die Rusland uit de Verenigde Naties wil bannen.
</div>
<h5>Procedure</h5>
Het antwoord op mijn vraag is opvallend mager. In artikel 23 van het VN-Handvest wordt nog altijd de ‘Unie van Socialistische Sovjetrepublieken’ genoemd als permanent lid van de Veiligheidsraad. De Sovjet-Unie behoorde in 1945 tot de oprichters van de Verenigde Naties, net als Oekraïne (de Oekraïense SSR) en Wit-Rusland (de Wit-Russische SSR). Voor de Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek (RSFSR), en later de Russische Federatie, gold dat niet.
Op 8 december 1991 verklaarden Wit-Rusland, Rusland en Oekraïne dat de Sovjet-Unie ophield te bestaan ‘als subject van het internationaal recht en als geopolitieke realiteit’. Op 21 december spraken de leden van het nieuw gevormde Gemenebest van Onafhankelijke Staten, waaronder Oekraïne, in Alma-Ata – het huidige Almaty – vervolgens hun steun uit voor de voortzetting door Sovjet-Rusland van het VN-lidmaatschap van de Sovjet-Unie, inclusief haar permanente zetel in de Veiligheidsraad.
<blockquote>Voor de overname van Sovjetzetel bestaat geen vergelijkbaar precedent</blockquote>
Daarna werden echter geen formele juridische stappen gezet om deze status vast te leggen. In plaats daarvan stuurde Boris Jeltsin, destijds president van de RSFSR, op 24 december een brief aan de secretaris-generaal van de VN. Daarin verklaarde hij dat de Russische Federatie het VN-lidmaatschap van de Sovjet-Unie zou ‘voortzetten’. Het is echter de vraag hoeveel juridisch gewicht aan die brief kan worden toegekend, aangezien er op het moment dat Jeltsin hem verstuurde formeel nog geen staat bestond met de naam Russische Federatie.
Bovendien schrijft het VN-Handvest duidelijk voor welke procedure een staat moet doorlopen om lid te worden. Daarvoor zijn onder meer een formele aanvraag, behandeling door de Veiligheidsraad, toetsing aan de verplichtingen van het Handvest, een aanbeveling aan de Algemene Vergadering en vervolgens beraadslaging en stemming in die Vergadering nodig. Daarna moet het Handvest worden geratificeerd en moet de akte van ratificatie bij de aangewezen autoriteit worden gedeponeerd. Er is geen bewijs dat Rusland deze procedure heeft doorlopen, of zelfs maar heeft geprobeerd haar in gang te zetten.
<h5>Niet onbestraft</h5>
Voor de manier waarop Rusland de Sovjetzetel in de VN overnam, bestaat geen vergelijkbaar precedent in de geschiedenis van de organisatie. Toen het voormalige Joegoslavië in 1992 een soortgelijke poging deed om zichzelf als voortzetting van de eerdere staat te beschouwen, wees de Veiligheidsraad die aanspraak in Resolutie 777 ondubbelzinnig af. Toen het Oekraïense parlement en het ministerie van Buitenlandse Zaken in december 2022 formeel stelden dat het VN-lidmaatschap van Rusland nooit volgens de vereiste procedure tot stand was gekomen, bleef een reactie uit. Dat stilzwijgen kwam erop neer dat niemand een overtuigend juridisch tegenargument naar voren kon brengen.
De juiste reactie ligt voor de hand: Rusland moet het recht worden ontnomen om de Sovjet-Unie in de VN te vertegenwoordigen, omdat het zijn permanente zetel in de Veiligheidsraad op onrechtmatige wijze heeft verkregen. Juist omdat Rusland zich de rechten van de Sovjet-Unie heeft toegeëigend en die positie heeft kunnen gebruiken om zijn agressieoorlog te voeren, is het van groot belang dat de politieke en juridische legitimiteit van het Russische VN-lidmaatschap op de agenda wordt gezet. Dat is noodzakelijk om de oorspronkelijke missie van de VN te verdedigen en ervoor te zorgen dat misdaden tegen de menselijkheid die tijdens een aanval op een VN-lidstaat zijn gepleegd, niet onbestraft blijven.
<blockquote>De Russische aanspraak is eenvoudigweg nooit ter discussie gesteld</blockquote>
De VN kunnen zich hierbij op minstens twee precedenten beroepen. Het eerste betreft China. In 1971 nam de Algemene Vergadering Resolutie 2758 aan, waarin de vertegenwoordigers van de Volksrepubliek China werden erkend als ‘de enige legitieme vertegenwoordigers van China’ bij de Verenigde Naties. De vertegenwoordigers van Chiang Kai-shek verloren daarmee hun zetel. De resolutie werd aangenomen met 76 stemmen voor, 35 tegen en 17 onthoudingen. De Volksrepubliek China nam vervolgens ook de permanente zetel van China in de Veiligheidsraad over, zonder dat artikel 23 van het VN-Handvest werd gewijzigd. Daarin wordt nog altijd verwezen naar de ‘Republiek China’.
De twee situaties zijn niet identiek. In het geval van China maakten twee regeringen aanspraak op het recht om een staat te vertegenwoordigen die bleef bestaan. Maar dat verschil versterkt juist het argument om de positie van Rusland opnieuw te beoordelen. Als er een stemming nodig was om te bepalen wie een nog bestaande staat bij de VN mocht vertegenwoordigen, waarom werd de vraag wie de zetel van een verdwenen staat mocht overnemen dan eenvoudigweg met een brief afgedaan?
Het tweede precedent is Joegoslavië. Ook daar viel een staat uiteen en beschouwde het grootste overgebleven deel zichzelf als de voortzetting van de oorspronkelijke staat. De VN-Veiligheidsraad wees die aanspraak echter ondubbelzinnig af. Belgrado kreeg dit antwoord wel en Moskou niet, en daarvoor waren er vooral politieke en geen juridische redenen. Een juridische onderbouwing voor het verschil bleef uit, omdat de Russische aanspraak eenvoudigweg nooit formeel ter discussie werd gesteld. Joegoslavië beschikte immers niet over kernwapens en maakte evenmin aanspraak op een permanente zetel in de Veiligheidsraad.
<h5>Verlamming</h5>
Tegen deze achtergrond heeft sinds 2022 een derde instrument opnieuw aan betekenis gewonnen: Resolutie 377 (V), beter bekend als ‘Uniting for Peace’. Deze resolutie uit 1950 is bedoeld voor situaties waarin onenigheid tussen de permanente leden van de Veiligheidsraad verhindert dat de Raad zijn verantwoordelijkheid kan uitoefenen. Op 27 februari 2022 beriep de Veiligheidsraad zich op deze bepaling en nam hij Resolutie 2623 aan, met elf stemmen voor, één tegen en drie onthoudingen. Daarmee werd een buitengewone spoedzitting van de Algemene Vergadering bijeengeroepen. Omdat het om een procedurele beslissing ging, kon Rusland zijn veto niet gebruiken om deze tegen te houden.
Maar dit instrument kent zijn grenzen. Het biedt een mogelijkheid om het Russische veto te omzeilen, zonder de vraag aan de orde te stellen of Rusland wel rechtmatig beschikt over de permanente zetel waaraan dat vetorecht is verbonden. De Algemene Vergadering van de VN kan Rusland als agressor aanmerken, de territoriale integriteit van Oekraïne bevestigen, de annexatie van Oekraïens grondgebied veroordelen en maatregelen aanbevelen om verantwoordelijken ter verantwoording te roepen. Maar zulke besluiten blijven aanbevelingen. Rusland behoudt daardoor de mogelijkheid om juist het VN-orgaan dat bindende besluiten kan nemen, te verlammen, terwijl nooit formeel is vastgesteld dat Rusland rechtmatig in dat orgaan zitting heeft.
<blockquote>Wat gebeurt er met de Veiligheidsraad als de Russische zetel leeg blijft?</blockquote>
Het debat over de positie van Rusland moet daarom worden losgekoppeld van de schijnbaar uitzichtloze discussie over de hervorming van de Veiligheidsraad. Het vetorecht hoeft niet te worden afgeschaft om het gebruik ervan door Rusland ter discussie te stellen. Evenmin hoeft het VN-Handvest te worden herschreven om de vraag te kunnen stellen of Rusland recht heeft op de bevoegdheden die daarin aan de Sovjet-Unie zijn toegekend. Daarvoor is zelfs geen afzonderlijke resolutie nodig. De Algemene Vergadering beschikt al over een Commissie voor geloofsbrieven, die de bevoegdheid heeft de geloofsbrieven van delegaties te beoordelen. Via dit mechanisme werden in 1974 ook de geloofsbrieven van de Zuid-Afrikaanse delegatie afgewezen.
Wat gebeurt er met de Veiligheidsraad als de Russische zetel leeg blijft? In beginsel niets. Toen de Sovjet-Unie de Veiligheidsraad van januari tot augustus 1950 boycotte, kon de Raad gewoon resoluties over Korea aannemen. Een lege zetel staat immers niet gelijk aan een veto.
<h5>Plaats aan tafel</h5>
Sommigen zullen wellicht aanvoeren dat het alleen al gevaarlijk is om deze kwestie ter discussie te stellen. Wat Rusland ook heeft gedaan, zo luidt de redenering, een kernmacht moet binnen de VN vertegenwoordigd blijven en er moet altijd een communicatiekanaal openblijven. Maar een herziening van de status van Rusland zou geen einde maken aan de diplomatie. Evenmin zouden daardoor alle besluiten van de Veiligheidsraad die met Russische deelname zijn genomen, automatisch ongeldig worden. De werkelijke vraag is of de diplomatie moet blijven steunen op wat een juridische fictie is.
De Algemene Vergadering zou alsnog moeten doen wat zij in 1991 heeft nagelaten: formeel onderzoeken of de Russische Federatie het recht heeft de voormalige Sovjet-Unie binnen de VN te vertegenwoordigen. De uitkomst van dat onderzoek hoeft niet bij voorbaat vast te staan. Maar het is hoog tijd dat deze vraag eindelijk formeel aan de orde wordt gesteld.
De lidstaten kunnen daarbij de brief van Jeltsin, de documenten van Alma-Ata, de regels en praktijk rond staatsopvolging, het VN-Handvest, de precedenten van China en Joegoslavië, en de ontwikkelingen van de afgelopen drie decennia onderzoeken. Rusland kan zijn standpunt uiteenzetten, andere landen kunnen hun argumenten naar voren brengen en vervolgens kan de Algemene Vergadering stemmen. Zo hoort een op regels gebaseerde internationale orde te functioneren. Een naamplaatje geeft een land niet automatisch recht op een plaats aan tafel. Dat recht moet voortvloeien uit de regels.

Denys Shtilierman

Heeft Rusland wel recht op zijn plek in de VN-Veiligheidsraad?

Klein woordenboek van Ulrich Siegmund

Essay

Sommige plekken maken je stil. Kamp Westerbork is zo’n plek. 
Aldus ChatGPT, dat alleen stil wordt als je je gebruikslimiet bereikt of wanneer de stroom uitvalt. Het taalmodel sprak namens Rob Jetten, via zijn Instagramaccount.
Oei. Je voelt aan je water dat dit niet klopt, niet mag. Maar waarom niet? Zoals Jetten en zijn team zich haastten te verdedigen: Rob Jetten schrijft die posts toch al niet vaak zelf. En iedereen gebruikt AI tegenwoordig, dus waarom de premier dan niet?
Als we even het bezwaar van de taalliefhebber – lieve god, wat fabriceert die machine een pathetische rommel – laten voor wat het is, omdat we ervan uitgaan dat AI op termijn wel dragelijke teksten gaat produceren, dan komen we uit bij de vraag: doet het ertoe, dat de mens zélf zegt en schrijft, wat hij zegt en schrijft?
<h5>Authenticiteit</h5>
Het meest voor de hand liggende antwoord is ja, en heeft te maken met het moderne ideaal van authenticiteit, dat onder woorden gebracht wordt door romantische denkers als Rousseau en Herder (18de eeuw) en dat in het kort luidt: ‘Wees (trouw aan) jezelf.’ Dit ideaal is nog altijd van grote invloed op onze samenleving.
Iemand of iets anders voor jou laten spreken, gaat lijnrecht in tegen die ethiek van authenticiteit. Zo klinkt dan ook de meest gehoorde kritiek op AI-posts van Jetten: we krijgen geen toegang tot Jetten als hij niet zelf spreekt. In het artikel in de Volkskrant waarin de onthulling gedaan werd, reageerde UvA-hoogleraar AI en Samenleving Claes de Vreese: ‘Mensen zullen zich gaan afvragen: wie is nou de échte Jetten?’
Dat klinkt heel logisch, maar het klopt toch niet helemaal. Want ook al had Jetten de teksten wel zelf geschreven, dan nog is de vraag of we hem daarmee helemaal kunnen kennen.
Het romantische ideaal dat een auteur simpelweg zijn gevoelens en gedachten onder woorden brengt en dat die dan als zodanig worden geïnterpreteerd en begrepen door de lezer of toehoorder, is te eenvoudig. De postmodernisten beginnen halverwege de 20ste eeuw te twijfelen aan dit denkbeeld. Bestaat er wel zoiets als een authentiek subject, dat autonoom en onafhankelijk van de wereld om zich heen, zichzelf wordt?, vragen zij zich af. Bestaan wij niet altijd binnen een systeem dat bepaalt hoe we denken, spreken, schrijven?
Voor denkers uit die tijd als Roland Barthes, Gilles Deleuze en Jacques Derrida is het aanleiding om de auteur dood te verklaren. De belangrijkste drie bezwaren die zij formuleerden, klinken – zeer gesimplificeerd, want het Franse postmodernisme staat niet bekend om zijn heldere formuleringen – ongeveer zo.
In de eerste plaats zijn iemands woorden geen rechtstreeks venster op zijn persoonlijkheid. Ook als Jetten zelf had geschreven dat Westerbork hem stil maakt, geven die woorden geen zicht op zijn innerlijke ervaring, maar slechts op wat die woorden voor onszelf betekenen. Dit is een bekend fenomeen voor elke schrijver. Lezers vormen via woorden een beeld van de auteur, maar dat beeld is een interpretatie. Zelfs al schrijft hij in volkomen oprechtheid zijn diepste zielenroerselen op papier, dan nog geeft hij zijn authentieke zelf niet onbemiddeld door.
<h5>Betekenis</h5>
Ten tweede heeft een schrijver niet het laatste woord over wat zijn tekst betekent. Excuses zijn nooit het eindpunt, schreef AI/Jetten in het Westerborkbericht. Is dit een toezegging van herstelbetalingen of een vrijblijvende politieke formulering? Niet alleen Jettens bedoelingen, maar ook de verwachtingen en belangen van de toehoorder bepalen wat hierin gelezen wordt. Ook de context waarin woorden verschijnen, bepaalt hoe we ze begrijpen. Neem de woorden waarmee dit artikel begint: als de ironische introductie van dit artikel, krijgen ze een andere betekenis dan toen Jetten/AI ze op Instagram plaatste. De woorden zijn dezelfde, maar wat ze hier zeggen, heeft hun oorspronkelijke schrijver niet bepaald.
<blockquote>Het is maar beperkt mogelijk om de ware persoon Rob Jetten af te leiden uit de woorden die hij spreekt en schrijft</blockquote>
Een derde, meer metafysisch argument, is dat een werkelijk autonoom, authentiek zelf, eigenlijk niet bestaat. Het is altijd al gevormd door de taal en de wereld waar het in geworpen is. ‘Jettens bedoelingen’ komen niet puur en onbevlekt binnen Rob Jetten tot stand, waarna ze aan ons geopenbaard worden via de woorden die hij spreekt. Neem opnieuw: Sommige plekken maken je stil. Ook als Jetten die woorden zelf had geschreven, had hij de verbinding tussen stilte, herdenken en respect niet zelf uitgevonden. Bestaande taal bepaalt mede zijn ervaring en geeft hem manieren om zijn ervaring te verwoorden.
Bij nadere analyse blijkt het dus maar beperkt mogelijk om de ware persoon Rob Jetten, zijn overtuigingen en zijn karakter, af te leiden uit de woorden die hij spreekt en schrijft.
<h5>organiserend beginsel</h5>
Waarom is het dan tóch belangrijk dat we weten wie er spreekt, wanneer er gesproken wordt?
De Franse filosoof Michel Foucault is, zoals zo vaak als we onszelf proberen te begrijpen, onze redder in nood. In een tekst uit 1969 What is an author? bestempelt hij de doodverklaring van de auteur tot prematuur. Hij stelt: wij kunnen dan misschien niet de echte, authentieke persoon en zijn bedoelingen afleiden uit wat deze zegt of schrijft, de auteur heeft wel degelijk een functie. De auteur is een organiserend beginsel. Een auteursnaam brengt verschillende teksten onder die naam bij elkaar en bepaalt welk gewicht we eraan geven, hoe we de woorden moeten interpreteren, en wie we op die woorden kunnen aanspreken.
Een onbekend gedicht krijgt gewicht als het van Shakespeare blijkt te zijn. Een losse notitie van Nietzsche is iets anders dan een notitie van een onbekende denker. We interpreteren en wegen bepaalde woorden anders als ze van Jetten komen dan wanneer Baudet ze uitspreekt of wanneer ze afkomstig zijn van buurvrouw Raquel, die ook haar duit in het zakje doet op Hyves.
Een auteur is méér dan iemand die schrijft. Het is een ordenend beginsel dat gezag, interpretatiekader en aansprakelijkheid organiseert.
Het is dus belangrijk om te weten van wie woorden komen. Niet omdat we zo het authentieke zelf van degene die aan het woord is kunnen achterhalen, maar omdat wie spreekt, bepaalt wat die woorden betekenen, hoe serieus we ze moeten nemen, wie we verantwoordelijk moeten houden voor wat er gezegd is.
<h5>ChatGPT</h5>
Als AI de feitelijke auteur blijkt te zijn van eenderde van Jettens uitingen op social media, welk gewicht moeten we dan aan zijn woorden toekennen? Een ander gewicht, want ChatGPT&#8217;s woorden wegen anders dan die van Jetten.
In deze gedachtelijn is er geen conceptueel verschil tussen AI en een speechschrijver. Ook de woorden van de laatste wegen anders dan de woorden die van Rob zelf komen, maar ook weer anders dan de woorden van ChatGPT. Vergelijk een werk van Rembrandt, eentje waar één van zijn leerlingen aan heeft meegeholpen, en een exacte replica door AI. De een is miljoenen waard, de ander is waardeloos.
We gebruiken de auteur(sfunctie) om onze wereld te ordenen, om te voorkomen dat er, in Foucaults woorden, een ‘proliferatie aan betekenis’ ontstaat. Eenvoudiger gezegd: we moeten weten wie wat zegt, zodat we er nog chocola van kunnen maken. We kunnen vragen waaróm onze wereld zo geordend is, waaróm we de woorden van Jetten hoger aanslaan dan de woorden van een taalmodel, maar dat is onderwerp van een heel ander essay. Het is nu eenmaal zo.
Hoe moeilijker het wordt om dat af te leiden uit de woorden zelf, omdat AI ons steeds beter gaat kopiëren, hoe strikter we zullen willen gaan controleren wie er spreekt.
<h5>Controleren</h5>
Zolang AI namens andere auteurs spreekt en niet op eigen titel, en naarmate het hier beter in wordt, zal onze behoefte aan transparantie over wie er nu spreekt, alleen maar toenemen. We willen weten wie sprak. Hoe moeilijker het wordt om dat af te leiden uit de woorden zelf, omdat AI ons steeds beter gaat kopiëren, hoe strikter we zullen willen gaan controleren wie er spreekt.
Dit weet Jetten inmiddels ook, getuige de vragen uit de Kamer over het totstandkomingsproces van de posts en het aandringen op vermelding van het gebruik van AI bij teksten. Hij probeert zijn zogenaamde privé-account te onttrekken aan de regelgeving, omdat hij zich ook realiseert dat zodra hij erbij moet vermelden dat zijn posts door AI geschreven zijn, ze niet meer op waarde geschat zullen worden. Dan moet hij toch weer zelf gaan schrijven.
Zo kan, paradoxaal genoeg, de machine die ons het schrijven uit handen neemt, juist leiden tot een wederopstanding van de auteur.
<div class="info-box">
<h5>Over deze tekst</h5>
Elke zin in dit stuk is door de auteur zelf geschreven. In het vooronderzoek van dit artikel gebruikte de auteur AI. Ze liet de teksten van Foucault en Barthes (die ze eerst helemaal zelf las) en collegeverslagen over beide teksten samenvatten. Ze gebruikte AI als gesprekspartner om de argumentatie van het postmodernisme te doorgronden. Ook liet ze AI feedback geven op haar tekst, zowel op structureel niveau, als op interpunctie en zinsbouw. Sommige suggesties nam ze over, andere niet. Laatste redactie en eindredactie was daarna nog nodig, en werd gedaan door echte mensen.
</div>

Josephine de Vries

Spreekt hier Rob of Robot Jetten? That’s the question

Quiz

[quiz id=&#8217;1087823&#8242;]Speel de quiz van de laatste week[/quiz]

Redactie Vrij Nederland

Ben je bij? Speel de quiz!

Column

Het is wonderlijk hoeveel woede je kunt wekken als je geen vlieg kwaad doet. In het onderhavige geval vrijwel letterlijk. De ware veganist wordt gehaat en de halfhartige, of tachtigprocenthartige, mijder van dierlijke producten al helemaal. Daarover straks meer.
De woede die veganisten wekken omdat ze geen dode dieren eten, is gek. Ik kan er gewoon niet bij. Zoals ik ook niet begrijp dat mensen trans personen pesten. Waarom deze mensen, die in de regel al worden gemarginaliseerd, het leven zuur maken? Pak bankiers, projectontwikkelaars en foute investeerders aan, durfkapitalisten en politici die ons opzetten tegen de ander. Trans personen sarren is ultiem smerig en laf pestgedrag.
Maar nu de vegans. Veel vleeseters haten ze. Donald Trump maakt belegen grappen over hen in rammelende speeches: ‘I like steaks’. In dit opzicht lijkt hij op zijn collega-carnivoren die ook domme grapjes en opmerkingen maken. ‘O, dan neem ik twee biefstukken.’ Snedig, maar vooral sneu.
Zelf probeer ik volledig plantaardig te eten. Als ik uit eten ga, zeker in groter gezelschap, zal er altijd weer iemand snaaks uit de hoek proberen te komen. ‘Ik vind vooral foie gras heel lekker’ en uiteindelijk verzuchten ‘Als ik maar gewoon vlees mag blijven eten!’ Wat denken mensen toch? Dat mensen die anders leven dan de overgrote meerderheid hun leefwijze proberen op te dringen aan anderen? Dat is dus vrij moeilijk voor minderheden. Ben je echt zo onzeker dat je denkt dat trans mensen je trans, homoseksuelen je homo en vegans je veganist kunnen maken?
Ik probeer 100 procent diervrij te eten, maar slaag daar niet altijd in. Als er geen volledig vegan gerecht op een kaart staat, dan kies ik soms iets vegetarisch. Ik heb hierover ook weleens iets in een interview gezegd, met daarbij de opmerking dat het niet makkelijk is om vegan te zijn en dat de maatschappij zich daarom iets vriendelijker tegenover vegans zou moeten opstellen.
Mooie boodschap, vegans happy?
Nee, helemaal niet.
Ik ben kennelijk een lul als ik soms toch kaas eet. Want weet ik wel waar die vandaan komt? Ik zou beter moeten weten en als het aanbod er niet naar is (wat ik dus anders zou willen zien), dan eet ik maar gewoon brood met een blaadje sla. Dat doen vegans zelf ook altijd en dat vinden ze helemaal niet moeilijk. Nou, gefeliciteerd en een medaille voor je inzet. Maar er zijn maar heel weinig vegans, vooral omdat de meeste mensen het niet makkelijk vinden om zo te leven. Zullen we de mensen die hun best doen en soms falen, steunen in plaats van affakkelen? Ga de slachters en veevoerproducenten pesten en laat mij met rust.

‘Ben je echt zo onzeker dat je denkt dat homo’s je gay maken?’

Hij checkte haar telefoon, las haar dagboeken en trackte haar locatie. ‘Als we afspraken voor het weekend, werd dat standaard van donderdag tot dinsdag. Hij vertrok gewoon niet meer.’ Toen ze een keer naar haar zus wilde, ging hij volledig door het lint.
Zes jaar geleden ontsnapte Amber (43) – gefingeerde naam – uit Amsterdam aan wat ze noemt haar ‘verkeerde ontmoeting’. Wat begon als extreme verliefdheid en love bombing – haar volledig op een voetstuk plaatsen – mondde uit in een poging tot totale overheersing. Met name seks was een domein waarop hij controle probeerde uit te oefenen. Toen Amber een keer weigerde om zijn sperma door te slikken, appte hij haar constant statistieken en tabellen met percentages van vrouwen die dat wél zouden doen. Later volgden filmpjes. ‘Zie je wel’, was zijn commentaar, ‘je bent een preuts tutje.’
<h5>femicide</h5>
Wat Amber doormaakte is een vorm van wat in de sociale wetenschappen dwingende controle wordt genoemd, of intieme terreur. Het is een officieel erkend patroon van psychisch geweld waarbij de pleger het slachtoffer stelselmatig domineert, surveilleert, bang maakt, isoleert, chanteert of aan diens waarneming doet twijfelen. Vaak gedreven door extreme jaloezie of bezitsdrang.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat jaarlijks tweehonderdduizend mensen slachtoffer zijn van dwingende controle. De meerderheid van de slachtoffers is vrouw. ‘En nee, dat zijn niet alleen maar vrouwen met een migratieachtergrond’, zegt Ingrid Vledder, familierechtadvocaat en schrijfster van het boek Met liefde heeft het niets te maken. Zij wordt inmiddels overspoeld met hulpvragen van vrouwen. ‘Het zit in de hele samenleving: in steden en in de provincie, bij praktisch opgeleide en juist ook theoretisch opgeleide vrouwen, vooral als die meer gaan verdienen dan hun partner.’
<blockquote>Vrouwenmoord is meestal het sluitstuk van een langdurig proces van intieme terreur</blockquote>
Niet ieder geval van dwingende controle eindigt in de dood van het slachtoffer, maar vrijwel elke femicide begint ermee. Elke twee weken wordt in Nederland een vrouw door haar (ex-)partner vermoord. En dat gebeurt zelden in een opwelling. Uit meerjarige CBS-statistieken blijkt dat vrouwenmoord meestal het sluitstuk is van een langdurig proces van intieme terreur.
<h5>ingeperkte autonomie</h5>
De ernst van dit probleem dringt in Nederland maar langzaam door. Sterker nog, de verheerlijking van dominante mannen heeft cultureel de wind in de zeilen. Onlangs zei influencer Donny Roelvink (550 duizend volgers) in de Youtube-podcast Grensloos gebabbel (83k views) dat zijn vriendin geen mannelijke personal trainer mag hebben, en dat mannen die dat wel ‘toestaan’, geen ‘echte man’, zouden zijn. Bij Renze verdedigde Roelvink zijn uitspraken dat het slechts zijn ‘mening en persoonlijke voorkeur’ betrof.
Zelfs onder progressieve mannen worden dit soort uitspraken steevast afgedaan als ‘onnozel’, ‘achterlijk’ en een conservatieve keuze tussen twee partners. In de De Zelfspodcast noemde Sander Schimmelpenninck Roelvinks verweer ‘niet onredelijk’, om het vervolgens af te doen als ‘een privézaak tussen twee partners’.
<blockquote>Donny Roelvinks opvattingen afdoen als  ‘een privézaak tussen twee partners’ slaat de plank volledig mis</blockquote>
Dat idee slaat de plank echter volledig mis. Dwingende controle begint namelijk precies hier: bij het claimen van een partner als bezit, en het stapsgewijs inperken van diens autonomie. Evan Stark, de Amerikaanse socioloog die de term coercive control – dwangmatige controle – op de kaart zette, noemt het een misdaad en een schending van mensenrechten.
Sinds juni 2026 ligt er dan ook een wetsvoorstel om dwingende controle in Nederland  strafbaar te stellen. Hoewel het voorstel afstevent op een Kamermeerderheid, is de invoering pas rond 2028. Ondertussen zakt Nederland ook weer op de wereldranglijst voor gendergelijkheid van plek 43 vorig jaar, naar plek 46 nu.
Hoe is het mogelijk dat we als ‘progressief gidsland’ dwingende controle zo bagatelliseren terwijl het gevaar en de omvang ervan wetenschappelijk bewezen zijn?
<h5>machtsongelijkheid</h5>
Als het om het voorkomen van femicide gaat, hoort Nederland bij de topvijf slechtst presterende landen in Europa. ‘Het is echt verschrikkelijk’, zegt familieadvocaat Ingrid Vledder over hoe Nederland omgaat met dwingende controle en intieme terreur.
In landen om ons heen is de knop jaren geleden al omgezet: daar geldt intieme terreur als misdrijf. Zo stelde Frankrijk in 2010 dwingende controle binnen relaties strafbaar. In 2015 volgden Engeland en Wales met de introductie van de Serious Crime Act, waarin controlling of coercive behaviour gecriminaliseerd werd op basis van de impact op het dagelijks leven.
In het verleden is de Nederlandse overheid zelfs al meerdere malen op de vingers getikt door GREVIO, het Expertcomité Geweld en Huiselijk Geweld tegen Vrouwen van de Raad van Europa dat sinds 2016 toeziet op de naleving van het Verdrag van Istanbul tegen huiselijk geweld. Dit comité, concludeerde in 2025 dat Nederland ernstig tekortschiet in het erkennen van de machtsongelijkheid bij de behandeling van huiselijk geweldzaken. Dat geldt ook voor het bewijzen van dwingende controle.
<blockquote>Grootste bottleneck bij intieme terreur is het dominante Hollandse polderidee dat je er ‘samen uit moet komen’</blockquote>
Concreet bewijs van intieme terreur valt in Nederland juridisch vaak buiten de boot, weet Vledder, of wordt niet meegenomen in het familierecht. Grootste bottleneck in dit soort zaken is volgens haar en vele andere deskundigen het dominante Hollandse poldermodel, dat sinds de invoering van het overheidsprogramma Scheiden zonder Schade in 2017 door de toenmalige oud-minister André Rouvoet (ChristenUnie) de boventoon voert.
<h5>Vechtscheidingsframe</h5>
‘We hebben al jaren last van een hardnekkig vechtscheidingsframe’, legt Vledder uit. ‘Dat frame gaat uit van het idee dat twee partners elkaar op een gelijkwaardige manier het leven zuur zouden maken.’ Het gevolg is volgens Vledder dat gevallen van psychisch geweld vaak worden afgedaan als ‘moddergooien’ terwijl er bij dwingende controle altijd sprake is van een ongelijkwaardige relatie.
Ook de hulpverlening is doordrenkt van het idee dat je er ‘samen uit moet komen’. In de bijscholing van zorgverleners en in de richtlijnen draait alles nog altijd om de-escaleren en bemiddeling, om ‘blijvend ouderschap’ af te dwingen door ex-partners verplicht samen aan tafel te zetten en beter te laten ‘samenwerken’.
Lotte Kok, journalist en ervaringsdeskundige op het gebied van dwingende controle, deed voor het boek Waarom ging je niet weg? dat deze maand verschijnt, onderzoek naar omgangsregelingen bij scheidingen. ‘Zelfs na ernstig psychisch geweld worden slachtoffers gestimuleerd om in contact te blijven met hun partner ‘‘in het belang van het kind’’.’ Dat verplichte contact is volgens Kok zeer risicovol. ‘Er is bij intieme terreur eenzijdig geweld van dader richting slachtoffer, maar er wordt nog altijd naar gekeken als twee gelijke betrokkenen die samen aan tafel moeten. Dat is ongelooflijk scheef.’
Waar het volgens Vledder vaak aan ontbreekt bij intieme terreur en dwingende controle, is hard feitelijk onderzoek. ‘Getuigenissen van school en buren, maar ook observaties van de kraamzorg of de huisarts worden niet gebundeld tot een forensisch dossier van mishandeling.’ Als er meer feitelijk onderzoek zou plaatsvinden, dan is dwingende controle wel degelijk te bewijzen, zegt ze. ‘Wie doet wat? Zijn er stalking-apps gebruikt? Zijn paspoorten verstopt? Wordt gedreigd met zelfmoord als het slachtoffer vertrekt? En welke impact heeft dat op het slachtoffer en haar kinderen?’
Vledder hoopt dat de nieuwe wetgeving in Nederland een vergelijkbare normverschuiving teweegbrengt als de Wet seksuele misdrijven uit 2024. Die verlegde ook de maatstaf: verkrachting wordt sindsdien niet langer gedefineerd als seks door fysieke overmacht, maar omvat elke vorm van seks tegen de wil. ‘Zo’n wet geeft een haarscherp signaal af naar de samenleving: seks zonder consent is een keiharde misdaad. Dat zou voor dwingende controle ook moeten gelden.’
<h5>Kennisachterstand</h5>
De Nederlandse achterstand geldt overigens niet alleen op juridisch vlak. Ook in de jeugdzorg en de ggz is sprake van ‘een gigantische kennis- en vaardighedenachterstand’, zegt Iris Peperkamp, docent klinische psychologie aan de Radboud Universiteit. Zij promoveerde op het thema en is bestuurder van het Expertisecentrum Dwingende Controle. ‘Zorgprofessionals worden in hun opleiding nauwelijks getraind om dwingende controle te herkennen.’
Psychologen richten zich volgens haar te snel op de symptomen van de vrouwen, zoals depressieve klachten en angst, terwijl de context waarin die klachten zijn ontstaan vaak buiten beeld blijft. ‘Doordat zorgverzekeraars een diagnose eisen binnen het klassieke DSM-systeem, ligt de focus op de symptomen van het individu. Te veel symptomen worden daardoor geïsoleerd behandeld als een stoornis van de vrouw zelf, terwijl de gevaarlijke situatie eromheen volledig buiten beschouwing blijft.’
Daar komt ook bij dat therapeuten neutraal willen blijven en slachtoffers aanmoedigen naar hun eigen aandeel te kijken. Precies daar maakt de pleger misbruik van. Peperkamp: ‘Plegers draaien het frame van twee partijen, twee schuld sluw om: elke grens die een slachtoffer trekt, wordt door de pleger afgedaan als ‘‘sabotage’’ of ‘‘tegenwerking’’. In plaats van het geweld te stoppen, faciliteert dit systeem het gedrag juist’, is haar verontrustende conclusie. Met een masterclass over dwingende controle voor psychologiestudenten probeert Peperkamp daar nu verandering in te brengen.
<h5>Manosphere</h5>
Maar daarmee zijn we er nog niet. Want terwijl de bewustwording bij vrouwen groeit, groeit de weerstand in de manosphere mee.
Mannen als Donny Roelvink die vrouwen willen beheersen zijn steeds prominenter aanwezig op social media. Ook The Real Talk podcast, (30k views) waarin TikTokkers Art en Cino elke video beginnen met een ‘Mag Jouw Vrouw’-stelling’ kan rekenen op grote belangstelling. Gelukkig circuleren er ook veel memes, parodieën en zelfs een gekscherende reclame van een HEMA-paraplu met de tekst: ‘Mag jouw vrouw nat worden’? Maar toch, het beeld dat mannen ontwikkelen van wat andere mannen normaal gedrag vinden, heeft invloed op hun eigen wereldbeeld en handelen.
Gijsje Maas, die aan de Radboud Universiteit promoveert op de dubbele moraal tussen mannen en vrouwen in de media, legt het uit: ‘Ook als een norm wordt verpakt als entertainment, draagt deze bij aan wat we als normaal of acceptabel zien.’
<h5>Nordic paradox</h5>
Voor Vledder is de opmars van dit soort mannen geen toeval. ‘Deze backlash heeft alles met vrouwenemancipatie te maken. Met het vasthouden aan macht. En dat is heel cru.’ Onderzoek wijst in dezelfde richting. De Spaanse onderzoekers Enrique Gracia en Juan Merlo stuitten in 2016 op wat zij de Nordic Paradox noemden: juist in de Scandinavische landen, wereldkampioen gendergelijkheid, rapporteren vrouwen bovengemiddeld veel partnergeweld. Gelijkheid op papier maakt het geweld dus niet vanzelf kleiner.
<blockquote>‘Achter de voordeur heerst een hardnekkig conservatisme: wat er thuis gebeurt is privé’</blockquote>
Volgens Vledder verdwijnt het geweld in geëmancipeerde landen niet, maar verandert het van vorm: van fysiek naar psychisch. Wie een vrouw lang genoeg isoleert, manipuleert en laat twijfelen aan haar eigen waarneming, hoeft haar niet meer te slaan om haar klem te zetten. ‘Het gezin als mini-patriarchaat,’ vat ze het samen.
Lotte Kok ziet daarin iets typisch Nederlands. ‘We wanen ons ontzettend progressief, maar achter de voordeur heerst juist een hardnekkig conservatisme: wat er thuis gebeurt is privé, daar bemoeien buren, vrienden en instanties zich liever niet mee.
<h5>Ontsnapping</h5>
Vrouwen zoals Amber betalen hiervoor de prijs. Zes jaar na haar ontsnapping voelt ze nog altijd de angst. ‘Ik wist dat ik acute hulp nodig had toen hij, nadat ik het uit had gemaakt, ’s nachts weer door mijn raam staarde.’
Bij de reguliere hulpverlening stuitte ze op een wachtlijst van vier maanden met het risico dat haar veiligheid onderbelicht zou blijven. Ze schakelde daarom op eigen kosten een privé-psycholoog in. Samen maakten ze een vluchtplan. Ze verving haar sloten, blokkeerde hem overal en vertrok voor langere tijd naar New York.
‘Volgens mijn psycholoog was ik net op tijd weg voordat het fysiek gevaarlijk zou worden. Als ik geen geld had gehad voor die particuliere hulp, weet ik niet of ik nog had geleefd.’
<div class="info-box">
Omwille van de veiligheid hebben we de naam van Amber gefingeerd. Haar identiteit is bij de redactie bekend.
</div>
&nbsp;

Laura Kemp

Waarom het Nederland niet lukt om femicide te bestrijden

Commentaar

De 87-jarige Maria del Carmen Abascal is niet meer. Na tumultueuze weken, waarin haar uithuiszetting massademonstraties in Spanje teweegbracht, is de hoogbejaarde Madrileense gestorven.
Onder haar roepnaam Maricarmen groeide Abascal uit tot het gezicht van alles wat er mis is met het vastgoedkapitalisme in de 21ste eeuw. Ze betrok het bescheiden appartementje in een populaire wijk in Madrid in 1956 met haar ouders. Na een loopbaan als administratief medewerker sleet ze haar pensioen in haar vertrouwde buurt.
Tot haar woonblok in 2018 werd opgekocht door investeerders. Haar huur vervijfvoudigde ruimschoots, van 500 naar 2.600 per maand. Met een pensioen van slechts 1.500 euro per maand was het meer dan Maricarmen kon opbrengen. Een gang naar de rechter haalde weinig uit. Juridisch stond haar nieuwe huisbaas in zijn recht.
Maar was het daarmee ook rechtvaardig om een hoogbejaarde vrouw haar laatste wens te ontnemen om in vrede thuis te sterven?
Deze vraag is ook voor ons relevant, nu de huur van een gemiddelde vrije-sectorwoning in Nederland is opgelopen tot 1.900 euro per maand. En we voor een gemiddelde koopwoning 503 duizend euro moeten neertellen.
Het antwoord op de vraag ligt besloten in een politieke afweging.
Wat is de primaire functie van een woning? Is een woning allereerst bedoeld als beleggingsvehikel? Waar je als toch al vermogende investeerder maximaal van mag profiteren?
Of is een huis vooral bedoeld om in te wonen? Tegen voorwaarden waaraan ook mensen met een bescheiden inkomen redelijkerwijs kunnen voldoen?
In Nederland deed woonminister Hugo de Jonge een paar jaar geleden een manmoedige poging om deze laatste vraag met ‘ja’ te beantwoorden. Met zijn Wet betaalbare huur zette hij een streep door de rekening van veel vastgoedbeleggers. Door ook voor woningen die buiten de sociale norm vallen maximale huurprijzen in te stellen, hoopte de toenmalige minister het huisjesmelken te ontmoedigen.
<blockquote>Voor veel jonge mensen is het vinden van een eigen thuis haast net zo utopisch als wereldvrede</blockquote>
Het heeft er alle schijn van dat het werkt. Nadat we huisjesmelkers de afgelopen jaren steen en been hebben horen klagen dat verhuren niet meer loont (dit was precies de bedoeling), blijkt nu ook uit cijfers van makelaarsvereniging NVM dat huisjesmelkers afdruipen. Voormalige beleggingsappartementen worden vaker te koop aangeboden, de kansen voor starters op de woningmarkt nemen eindelijk weer een klein beetje toe.
Natuurlijk, het zijn druppels op een gloeiende plaat. Decennia aan neoliberaal woonbeleid poets je niet weg met een enkele wet. Huizenprijzen zijn, zowel hier als in Spanje, nog altijd astronomisch. Met name voor veel jonge mensen is het vinden van een eigen thuis haast net zo utopisch als wereldvrede.
Maar dat hoeft het niet te zijn.
De Wet Betaalbare Huur van Hugo de Jonge was er niet gekomen zonder het Woonprotest van 2021. Zaterdag staat er op de Dam in Amsterdam een nieuw woonprotest gepland. Laten we hopen dat deze demonstratie net zo massaal wordt omarmd als die in Spanje. En dat het kabinet luistert.
Huizen zijn tenslotte geen beleggingsvehikel. En het is niet radicaal om te strijden voor een betaalbaar thuis.
Maria del Carmen Abascal had de moed om de strijd aan te gaan. En hoe. Ze dwong een machtige Madrileense huisjesmelker op de knieën en bracht een regering ten val. Nu geeft ze het stokje door aan een jonge generatie woningzoekenden. ‘Ik heb gestreden, zodat jullie konden leren te vechten voor jullie recht.’
Laten we de handschoen oppakken.

Het is niet radicaal om te strijden voor een betaalbaar thuis

Meme

Marten Mantel

welkom bij onze fooifuik