Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

Opinie

<p>De Verenigde Staten en Europa hebben oogkleppen op. Ze zijn zo gefixeerd op de oorlog in Oekraïne, dat er een blinde vlek ontstaat voor een nijpende, wereldbedreigende situatie in de Stille Oceaan: de mogelijke inlijving van Taiwan door de Volksrepubliek China, met alle geopolitieke consequenties van dien.</p>
<p>Europese leiders zouden een voorbeeld moeten nemen aan de Japanse premier Takaichi Sanae. Onlangs verklaarde zij tijdens een parlementaire bijeenkomst dat de Chinese agressie tegen het onafhankelijke democratische eiland een ‘levensbedreigende situatie’ voor Japan zou kunnen vormen, die een militaire reactie zou rechtvaardigen.</p>
<p>Takaichi heeft groot gelijk. En Japan is niet het enige land dat door een aanval uit China zou worden getroffen. Aangezien Taiwan 90 procent van de meest geavanceerde halfgeleiders ter wereld produceert, en een van de meest dynamische tech hubs op aarde is, zou een invasie van het land schokgolven door de wereldeconomie sturen. China zou een voorsprong kunnen nemen in de race naar AI-dominantie. De val van Taiwan zou ook het machtsevenwicht in de Indo-Pacifische regio drastisch veranderen: een groot deel van Azië zou onder het juk van China belanden en haar greep op de Zuid- en Oost-Chinese Zee bestendigen. Het is niet ondenkbaar dat de daaropvolgende spanningen zouden kunnen escaleren tot een globale oorlog.</p>
<p>De Chinese president Xi Jinping ziet de ‘hereniging’ van het Chinese vasteland met Taiwan als cruciaal voor het veiligstellen van zijn nalatenschap. Na de communistische revolutie in China en de oprichting van de Volksrepubliek in 1949 (het land waar Xi Jinping nu het hoofd van is), bood Taiwan onderdak aan de (oude) regering in ballingschap van Chiang Kai-shek, leider van de Kuomintang (de Chinese Nationalistische Partij).</p>
<blockquote><p>In een wereld waarin de sterkste het voor het zeggen heeft, kan China pakken wat het wil.</p></blockquote>
<p>Sindsdien heeft Taiwan zich ontwikkeld tot een hightech, ultramoderne en veerkrachtige liberale democratie. Precies daarom richt Xi zich op Taiwan. Net zoals een onafhankelijk Oekraïne een bedreiging vormt voor het regime van Poetin, is het floreren van democratisch kapitalisme in Taiwan een schrikbeeld voor de Communistische Partij van China. Beide landen bewijzen dat er binnen dezelfde cultuur een alternatief mogelijk is voor de autoritaire regimes.</p>
<p>De uitspraak van Takaichi leidde, zoals verwacht, tot woede bij de Chinese leiders. Onmiddellijk pasten ze hun zogenaamde wolf warrior-diplomatiek toe, een strategie die is vernoemd naar een Chinese actiefilm en uit agressieve methoden bestaat. De basisstrategie is simpel: verontwaardiging veinzen, dreigen en aanmanen, en tegelijkertijd de enorme marktkracht van China aanwenden om de &#8216;tegenstander&#8217; op zijn of haar knieën te dwingen. Recent werd deze strategie toegepast tegen Australië nadat het land een onderzoek naar de oorsprong van covid had geëist, tegen Litouwen toen dat land een Taiwanees consulaat opende en tegen Noorwegen toen de Nobelprijs voor de Vrede werd toegekend aan de Chinese dissident Liu Xiaobo.</p>
<p>Bij het aanpakken van Japan zeiden de Chinese leiders dat Takaichi een &#8216;rode lijn&#8217; had overschreden, waarschuwden ze de Chinese bevolking voor veiligheidsrisico’s bij het bezoeken van Japan, annuleerden ze de release van Japanse films en schortten de import van zeevrucht uit Japan op. Maar Takaichi heeft zich niet laten intimideren. Ze heeft laten zien dat ze begrijpt dat de afschrikking van totalitaire krachten afhangt van een duidelijke, vastberaden inzet voor de democratie en de onafhankelijkheid van naties – in dit geval Taiwan.</p>
<h5>Spierballen</h5>
<p>Andere democratische leiders, met name in de Verenigde Staten en Europa, besteden in tegenstelling tot Takaichi weinig aandacht aan de dreiging waarmee Taiwan zich geconfronteerd ziet. In het Westen zijn leiders te druk bezig met diplomatieke inspanningen om de oorlog in Oekraïne te beëindigen – een conflict dat wellicht nooit was begonnen als de Verenigde Staten en Europa zich meer vastberaden hadden getoond na de Russische illegale annexatie van de Krim in 2014.</p>
<blockquote><p>Europa moet zich bij Japan aansluiten en duidelijk maken dat China een hoge prijs zal betalen</p></blockquote>
<p>In plaats van oude fouten te herhalen, moeten Europese leiders spierballen durven tonen. Dit omvat ook een grote inzet voor een rechtvaardige oplossing voor de oorlog in Oekraïne. Een overeenkomst die uitpakt in het voordeel van de agressor, zoals bijvoorbeeld de overdracht van Oekraïens grondgebied aan Rusland, zal autocraten over de hele wereld het signaal geven dat westerse democratieën niet bereid (of niet in staat) zijn om de wereldorde te verdedigen die ze zelf na de Tweede Wereldoorlog hebben opgebouwd, een orde die gebaseerd is op regels en samenwerking. In een wereld waarin de sterkste het voor het zeggen heeft, kan China pakken wat het wil.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Oekraïne vandaag, Taiwan morgen</h5>
<p>De leiders van Europa mogen niet zo gefixeerd raken op de oorlog in Oekraïne, dat de dreiging voor Taiwan ze ontgaat. Tijdens zijn driedaagse top met de Franse president Emmanuel Macron in China probeerde Xi te profiteren van de Europese wens voor vrede in Oekraïne door zijn diplomatieke invloed aan te bieden om dat doel te bereiken – in ruil daarvoor moest Europa afstand nemen van de uitspraken van Takaichi. Macron trapte er niet in, maar er moet veel meer gebeuren. Europa moet zich bij Japan aansluiten en duidelijk maken dat China een hoge prijs zal betalen, mocht het land een daad van agressie jegens Taiwan begaan.</p>
<p>Ook moet de Europese Unie Japan tegemoetkomen nu China de economische druk op het land vergroot. Door ofwel Japan onmiddellijke, concrete economische steun te bieden, ofwel vergeldingsmaatregelen tegen China te nemen, ofwel samen met Japan een zaak aan te spannen bij de Wereldhandelsorganisatie. Door economische solidariteit vast te leggen in verdragen, vormen democratische landen een geheel tegen economische dwang. Zie het als een economische variant van de verdedigingsclausule van de NAVO.</p>
<p>In opdracht van Xi Jinping bereidt het Chinese leger zich voor op een invasie in 2027. Zo&#8217;n invasie zou waarschijnlijk beginnen met een economische blokkade van het land, dat heel afhankelijk is van import, met name van energie. Hoewel de onvoorspelbaarheid van Trump mogelijk een afschrikwekkend effect heeft voor China, zet diezelfde onvoorspelbaarheid vraagtekens bij de betrouwbaarheid van de Verenigde Staten voor bondgenoten. De enige manier om te voorkomen dat China zijn plannen voor Taiwan doorzet, is door een verenigd front van democratieën te vormen die bereid zijn om zware maatregelen te treffen als het eenmaal zover komt.</p>
<p>Na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022 werden de social media in Taiwan overspoeld met de slogan ‘Oekraïne vandaag, Taiwan morgen’. Dat scenario wordt met de dag waarschijnlijker. Het mag niet zo zijn dat we zo gefocust zijn op het heden, dat we de toekomst uit het oog verliezen.</p>
<div class="info-box">
<h5>Over de auteur</h5>
<p>Jonas Parello-Plesner, een voormalig Deens diplomaat, is uitvoerend directeur van de Alliance of Democracies Foundation en auteur van onder meer <em>The Battle for Taiwan</em>.</p>
</div>


Europa vergeet Taiwan en brengt zichzelf daarmee in gevaar