Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips

Interview

Een ‘groot hart voor gewone mensen’ en het besef dat juist ook gewone mensen tot verschrikkelijke daden in staat zijn: dat zijn de assen waarlangs Saskia Kluit opereert als rapporteur van de humanitaire crisis in Gaza namens de Raad van Europa, het mensenrechtenorgaan in Europa.
Afgelopen januari presenteerde Kluit, die als Eerste Kamerlid (GroenLinks/PvdA) deel uitmaakt van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, haar rapport over de humanitaire crisis in Gaza. In het rapport stelt ze op basis van gesprekken met ooggetuigen, lokale onderzoekers en internationale organisaties vast dat er sprake is van grove schendingen van het internationaal recht door Israël. ‘De gebeurtenissen in Gaza gaan in de richting van genocide en etnische zuivering.’
Haar kritiek op de Israëlische staat, die een status heeft als waarnemer bij de Raad van Europa, kwam haar op scheldkanonnades te staan tijdens de vergaderingen in Straatsburg. Door leden van de Israëlische delegatie werd ze uitgemaakt voor een ‘gevaar voor het Joodse volk’, ‘nazi’ en ‘terrorist’. Ook zegt Kluit dat het Comité van Ministers, met beslissingsbevoegdheid bij de Raad van Europa, weigert om betekenisvolle gevolgen aan de conclusies uit haar rapport te verbinden. Het maakt haar werk niet makkelijk: ‘We moeten meer praten over menswaardigheid, zodat mensen snappen dat de misdaden van Israël tegen de mensen van Gaza ook onze rechten raken. Mensen kunnen vreselijke dingen doen, omdat anderen meelopen en zich onvoldoende uitspreken tegen wandaden. Dat zwijgen en wegwuiven brengt ons in gevaar.’
<img decoding="async" class="alignnone size-image_640 wp-image-739943" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2025/07/IMG_5705-640x427.jpeg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2025/07/IMG_5705-640x427.jpeg 640w" alt="" width="640" height="427" />
Waarom spreekt niemand zich uit?
‘Onze politiek leiders zijn daar debet aan, maar ook de journalistiek gaat wat mij betreft niet vrijuit. De blinde vlek van de Nederlandse journalistiek voor de Raad van Europa is exemplarisch voor de nonchalance waarmee de pers hier omgaat met de rechtsstaat en mensenrechten. Ik ben een jaar bezig met de humanitaire crisis in Gaza als rapporteur voor de Raad van Europa. We zijn vier hoorzittingen, een rapport en drie verklaringen verder. In mei heb ik een verklaring doen uitgaan waarin ik vaststel dat de gebeurtenissen in Gaza wijzen in de richting van genocide en etnische zuivering. Dat haalt de wereldwijde pers, van de grote kranten in Frankrijk en Italië tot aan Turkije en zelfs Brazilië. In Nederland heeft geen enkel medium daar aandacht aan besteed. Als ik vraag waarom niet, dan hoor ik dat dat is vanwege mijn achtergrond bij GroenLinks. Het punt is dat ik daar niet zit namens een partij, maar namens 46 lidstaten en als rapporteur van een belangrijke mensenrechtenorganisatie in Europa.
‘Een ander voorbeeld: in maart ontstond er terecht verontwaardiging in de media over aanvallen op ambulancepersoneel in Gaza, maar deze informatie was in september al openbaargemaakt tijdens de hoorzittingen in Straatsburg. Zo bleven mensen een halfjaar in het ongewisse over gestructureerde schendingen van het humanitair recht, terwijl de informatie voor het oprapen lag. We hadden mijns inziens mensenlevens kunnen beschermen als er eerder verontwaardiging over was geweest.’
Toch is het moeilijk om het nieuws te volgen zonder geconfronteerd te worden met de situatie in Gaza.
‘Ik moet zeggen dat het de afgelopen maand enorm is verbeterd. Ik zie veel accurate en snelle berichtgeving, onlangs nog over vermoorde journalisten. Maar dan mis ik alsnog vaak de duiding. Het zijn geen incidenten, er is sprake van een grote, georganiseerde aanval van de Israëlische overheid op de persvrijheid. Afgelopen maand heb ik bij de Raad van Europa een fotoboek gepresenteerd ter nagedachtenis van de omgekomen journalisten in Gaza, zowel van Palestijnse als van Israëlische afkomst. Het gaat om 184 geregistreerde dodelijke slachtoffers in de afgelopen periode. In Gaza worden journalisten doelbewust aangevallen, ze lopen meer dan zes keer zoveel risico om te sterven als gewone burgers. Intussen kunnen internationale journalisten het gebied niet in, en werkt de regering van Netanyahu aan vergaande restricties van de persvrijheid in Israël. Zonder persvrijheid bestaat er geen discussie op basis van feiten, en dan heerst het recht van de sterkste. Ik mis dit soort duiding in de journalistiek. En ik mis de verontwaardiging in de politiek.’
Wat kun je daaraan doen? 
 
‘Ik heb een motie ingediend over de aanvallen op de persvrijheid door Israël, en die motie is aangenomen. Dat betekent dat er nu een onderzoek komt. In de Raad van Europa worden beslissingen genomen door het Comité van Ministers, met daarin de ministers van Buitenlandse Zaken van alle lidstaten. Ik heb ze onlangs gevraagd waarom ze niet op die schendingen hebben gereageerd. Het antwoord was dat ze het er binnenkort eens over gaan hebben. Maar intussen gaan de schendingen door.’
Wat verwacht je van de lidstaten die de ministers vertegenwoordigen?
‘Naar aanleiding van mijn rapport is een resolutie aangenomen door het parlement van de Raad van Europa. Voorheen zette dat een heel stelsel van hard law en soft law in beweging. Lidstaten hebben veel instrumenten tot hun beschikking om de druk op een land op te voeren. Je kan in gesprek gaan of economische, politieke of persoonlijke sancties instellen. Er zijn talloze stappen die je kan nemen, maar in het geval van Gaza zetten we geen enkele stap. Ook de meest laagdrempelige stappen niet. Je zou de Israëlische ambassadeur op het matje kunnen roepen. Je zou de Palestijnse staat kunnen erkennen. De Verenigde Naties hebben dat al gedaan, je bent zeker niet de eerste, maar het geeft ten minste een signaal af. Het zou nog veel effectiever zijn om het toelaten van humanitaire hulp in Gaza als voorwaarde te stellen voor onze militaire steun aan Israël. Dat kan gewoon, hé. Ik denk zelfs dat Nederland daar internationaal rechtelijk toe verplicht is.’
Wat is de juridische basis?
‘Het Internationaal Hof van Justitie heeft bevestigd dat het redelijk is te vermoeden dat Israël genocide pleegt op de Palestijnen. Bij zo’n vermoeden moet een staat alles in het werk stellen om te voorkomen dat er een genocide plaatsvindt. Wie wapens levert zonder humanitaire waarborgen, stelt naar mijn idee niet alles in het werk. De ministers krijgen daarom binnenkort een brief waarin ik ze vraag hun gebrek aan actie juridisch te onderbouwen. Ik ben heel benieuwd waarom ze zichzelf niet medeplichtig achten aan deze misdaden.’
Hoe kom je tot die formulering dat deze situatie ‘in de richting wijst’ van genocide? 
 
‘Genocide gaat over het wegnemen van de voorwaarden voor het voortbestaan van een volk. Dat wegnemen gebeurt niet alleen door het vermoorden van mensen, maar ook door het vernietigen van cultuur, kennis en gezondheidsfaciliteiten. Alle ziekenhuizen in Gaza zijn gebombardeerd. Bijna alle landbouwgronden zijn vernietigd. Alle universiteiten en scholen zijn weggevaagd. 80 procent van het grondgebied is ontoegankelijk; de regering Netanyahu zoekt naar een “permanente oplossing” voor de Palestijnen buiten Gaza. Er zijn ongeveer vijftigduizend dodelijke slachtoffers geregistreerd, maar het werkelijke aantal ligt naar alle waarschijnlijkheid stukken hoger. Daarom stel ik vast dat de situatie in Gaza in de richting wijst van een genocide.’
Hoe is op die vaststelling gereageerd in Straatsburg?
‘Ik krijg veel ontroerende reacties. Toen mijn rapport was aangenomen door het parlement, ben ik de hele week aangesproken door gewone mensen die blij waren met de aandacht voor het onderwerp. Maar er zijn ook persoonlijke aanvallen. Bij het verdedigen van mijn rapport werd er door mij heen geschreeuwd in de commissievergadering. Ik ben door parlementariërs uitgemaakt voor nazi, voor Hamas-terrorist en voor vijand van het Joodse volk. Ik zou volgens een lid van de Zwitserse delegatie, meneer Alfred Heer, verantwoordelijkheid dragen voor een nieuwe Holocaust.
&#8216;Bij een latere vergadering heb ik tranen gelaten. Niet vanwege de persoonlijke aanvallen, maar vanwege het enorme leed en de onverschilligheid daarover, nota bene binnen een mensenrechtenorganisatie. Er worden dagelijks tientallen onschuldige tieners doodgeschoten, vaak als ze in de rij staan voor eten. Het is barbaars. Vervolgens krijg ik te horen van een lid van de Israëlische delegatie dat ik wel tranen heb voor Palestijnse kinderen, maar niet voor de Israëlische kinderen die vermoord zijn op 7 oktober 2023. Het is onzin, Hamas is een terroristische organisatie en de moord op die kinderen is net zo barbaars. Ik doe dit juist omdat al die kinderen niets te maken hebben met de politieke conflicten van de machthebbers.’

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
 <div class="teaser__content__container">
 <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
 
 <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
 </div>

 <div class="teaser__btn__container">
 <div class="teaser__btn">
 <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
 href="/service/nieuwsbrieven"
 data-ga-category="banner-newsletter-button" 
 data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
 data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
 </div>
 </div>
</div>
Hoe ga je om met de aanvallen op jouw persoon?
‘De steun die ik krijg, van gewone mensen, parlementariërs en medewerkers van de Raad van Europa, helpt enorm. Helaas ervaar ik ook tegenwerking in Straatsburg. Een persbericht over de steun van het parlement aan mijn rapport dat ik heb laten uitgaan, verscheen in bewerkte vorm op de website van de Raad van Europa. Het belangrijkste punt, namelijk dat het parlement de lidstaten heeft opgeroepen om een actieve rol te spelen in het tegengaan van de humanitaire crisis in Gaza, heeft nu een ondergeschikte plaats in het bericht. Ik heb daarover meermaals een klacht ingediend, maar ze weigeren het bericht te wijzigen.
Welke overtuiging houdt je op de been?
‘Ik heb altijd gedacht: als er nieuwe fascisten opstaan, dan word ik politiek actief. De reacties waren toen: Fascisten? Doe even normaal. Zes jaar later is het duidelijk hoe onze democratische waarden op het spel staan.’
&nbsp;
Is dat voor iedereen duidelijk, denk je?
‘In Nederland bestaat er een grote kloof tussen wat gewone mensen vinden en de teneur van het politieke debat. Ik leef niet in een bubbel. Ook in mijn familie wordt conservatief-rechts gestemd. Ik kies ervoor om in een volkswijk te wonen. Het is belangrijk dat mensen elkaar ontmoeten. Anders kan een ervaring of een tv-programma je beeld van een hele groep bepalen. Elkaar ontmoeten zorgt ervoor dat de angst verdwijnt, en dat je leert om jezelf een beetje te relativeren. Dat gaat vaak mis, denk ik: we zijn geneigd om ons eigen wereldbeeld superieur te vinden. Ik kijk echt met verbijstering naar hoe Nederlandse politici tegenwoordig omgaan met de rechtsstaat.’
Ook die politici krijgen steun van gewone mensen. Leeft men te veel met de gedachte: als ik me houd aan de regels, dan hoef ik me verder nergens druk over te maken, dan heb ik verder geen morele bekommernis?
‘Ja, dat is heel duidelijk als het gaat over mensenrechten. In West-Europa zien we mensenrechten als een soort behang: het is er, het vergt geen onderhoud, je hoeft er niets meer aan te doen. Daardoor zijn we de betekenis van deze rechten grotendeels uit het oog verloren. En er wordt weinig aanstalten gemaakt om daar verandering in te brengen. Mensen zijn niet van plan om er ook maar twee druppels voor te lijden.’
Toen Churchill in 1946 voor het eerst over een Raad van Europa sprak, stelde hij voor het slagen ervan een voorwaarde: ‘The readiness of all men and women to die rather than to submit to tyranny.’ Het is veel gevraagd, een bereidheid om te sterven, en de uitspraak geeft misschien vooral een indruk van het sentiment in West-Europa na de Tweede Wereldoorlog. Toch steekt het gebrek aan bereidheid om ‘twee druppels te lijden’ hier wel heel schril bij af. Hoe verklaar je het moderne sentiment?
‘De les van de Tweede Wereldoorlog was: gewone mensen kunnen gezamenlijk verschrikkelijke dingen doen. Die les heeft geresulteerd in mensenrechtenverdragen. Bijvoorbeeld het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens: het fundament onder de Raad van Europa. Het is cruciaal dat wij, ook als individu, voortdurend nadenken over de vraag: vind ik wat hier gebeurt nog wel oké? De mensenrechten helpen daarbij, ze stellen algemeen geaccepteerde kaders, een ondergrens. Mensenrechten fungeren als vangrails, zodat een meerderheid niet uit de bocht vliegt en overgaat tot barbarij tegen een minderheid. Maar deze vangrails vergen wel onderhoud, anders verliezen ze hun functie. Dat onderhoud hebben we veronachtzaamd, door de mensenrechten voor lief te nemen, er niet over te praten en ons onvoldoende uit te spreken tegen schendingen. Dat is waar we nu staan, dat zie ik als rapporteur heel duidelijk in Gaza. De les van de Tweede Wereldoorlog lijkt in de vergetelheid geraakt.’
Tijdens de laatste speech over Gaza, zei je: ‘Als de Raad van Europa niet snel actie onderneemt, dan verliest zij haar bestaansrecht.’ Hoe rechtvaardig je die uitspraak?
‘Ons bestaansrecht schuilt in het beschermen van de mensenrechten, vanuit de vereende wil om de barbarij van de Tweede Wereldoorlog niet te herhalen. Het doodschieten van onschuldige mensen met honger is geen grijs gebied, het is onmenselijk en een duidelijke schending van het internationaal recht. Als je dan geen grens trekt, ondermijn je het systeem dat je wordt geacht te dienen. Het idee dat je basale menselijke waardigheid soms moet loslaten in het kader van realpolitik, daar verzet ik me tegen. Onze weigering om effectieve druk op Israël uit te oefenen is daarom een gitzwarte bladzijde in de geschiedenis van de Raad van Europa.’
<div class="info-box">
<h5>De Raad van Europa</h5>
De Raad van Europa is opgericht in 1948 met een duidelijk doel: het bewaren van de vrede in Europa, en het beschermen van mensenrechten, democratie en rechtsstaat. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is binnen de Raad van Europa tot stand gekomen, en is sinds 1998 bindend voor alle 46 lidstaten. De Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa benoemt de rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, en wordt geacht toe te zien op de naleving van mensenrechtenverplichtingen. Het Comité van Ministers, bestaande uit de ministers van Buitenlandse Zaken van alle lidstaten, beslist uiteindelijk over sancties. Bij de Raad van Europa heeft Israël een status als waarnemer, terwijl de Palestijnse Gebieden een status hebben als partner for democracy.
</div>

Jantijn Anema

Brussel in Gaza: ‘Europa moet een rol spelen in het tegengaan van de crisis’