Brug dicht, geld op

Werkt het minderheidskabinet?

Tussenstand zomerreces 

6 miljard tekort op Rijkswaterstaat 

Verhaal van de Week

Kruistocht tegen de hoofddoek

Chard van den Berg

Cassettes en cd's zijn terug

Zeitgeist: TikToktrend

Big Tech maakt van burgers vee

Essay Roxane van Iperen

Vladimir Poetin is de wanhoop nabij

Rusland

De AI-hype is ordinaire landroof

Hans against the machine

Super El Niño is hier

Column Hannah Prins

Wat is leuk in juli?

Cultuurtips

Oorlogsvoering

<p>Noodzaak is de moeder van alle innovatie. De Oekraïense defensie-industrie, en vooral de ontwikkeling van drones, is daar een treffend voorbeeld van. Toen Rusland in 2014 voor het eerst Oekraïne binnenviel, werden drones voornamelijk ingezet voor bescheiden verkenningsmissies.</p>
<p>Tegenwoordig vormen drones een onmisbare pijler van de Oekraïense verdediging tegen een veel grotere agressor. De manier waarop Oekraïne de ontwikkeling, productie en aanschaf van deze systemen heeft georganiseerd, biedt waardevolle lessen.</p>
<p>De razendsnelle groei van de Oekraïense defensie-industrie na de grootschalige Russische invasie in 2022 was een direct gevolg van de tekorten aan munitie en ander militair materieel aan Oekraïense kant. In 2022 produceerde Oekraïne slechts zo’n duizend drones, terwijl vrijwilligers er nog eens circa negenduizend uit het buitenland importeerden. Twee jaar later was de productie explosief gestegen tot tussen de 1,7 en 2,2 miljoen drones. In 2025 rolden ongeveer drie miljoen drones van de band, en voor dit jaar mikt Oekraïne op een productie van zeven miljoen.</p>
<p>Inmiddels telt het land meer dan vijfhonderd binnenlandse dronefabrikanten. Sommige fabrikanten hebben een jaarlijkse productiecapaciteit van ongeveer 1,5 miljoen drones, terwijl drie Oekraïense bedrijven inmiddels tot de honderd grootste droneproducenten ter wereld behoren.</p>
<div class="info-box">
<h5>Experts over de wereldpolitiek</h5>
<p>Elke week publiceren we een opiniestuk van een expert in de wereldpolitiek. Met deze keer: economen Yuriy Gorodnichenko en Viktor Koziukk, en schrijver Ilona Sologoub van onderzoeksplatform VoxUkraine.</p>
</div>
<p>Aanvankelijk waren zowel de levering van drones aan het Oekraïense leger als de opleiding van dronepiloten vrijwel volledig afhankelijk van vrijwilligersorganisaties, zoals Victory Drones.</p>
<p>Ook nu nog spelen vrijwilligers een onmisbare rol bij het voorzien van de strijdkrachten van drones en andere noodzakelijke uitrusting. Zo wil de Come Back Alive Foundation (een ngo die op basis van crowdfunding het Oekraïense leger ondersteunt) dit jaar 16.500 langeafstandsdrones aanschaffen, met een totale waarde van 34 miljoen dollar.</p>
<h5>Van groot tot klein</h5>
<p>De Oekraïense dronesector is sterk gedecentraliseerd en kent een grote verscheidenheid aan producenten. Sommige bedrijven opereren op grote schaal. Zo werd de Liutyi-langeafstandsdrone (een kamikazemodel) ontwikkeld door Antonov, de vliegtuigbouwer die ooit het grootste vliegtuig ter wereld produceerde. Aan de andere kant van het spectrum zijn er kleine producenten die drones in keukens en garages samenstellen uit onderdelen die zij via AliExpress bestellen of zelf met behulp van 3D-printers vervaardigen. Ook aan het front passen militairen hun drones regelmatig aan of voeren zij zelf reparaties uit.</p>
<p>Het aanbod loopt uiteen van kleine verkenningsdrones en zogenoemde <em>first-person-view</em> (FPV)-drones, die een explosieve lading ter grootte van een handgranaat kunnen vervoeren, tot grote toestellen die honderden kilo’s aan vracht naar het front kunnen brengen of Russische olie-installaties, logistieke knooppunten en militaire doelen kunnen aanvallen. Oekraïense bedrijven produceren daarnaast dronedetectoren, systemen voor elektronische oorlogsvoering en andere middelen om vijandelijke drones te bestrijden. Die variëren van eenvoudige netwerpers tot geautomatiseerde systemen die vijandelijke drones met weinig of zonder menselijke tussenkomst kunnen opsporen en uitschakelen.</p>
<h5>Vijftigduizend missies</h5>
<p>Sommige drones worden ingezet om te patrouilleren in de zogenoemde <em>kill zone</em> langs het front, inmiddels ongeveer vijftig kilometer breed. Andere zijn bedoeld om Russische bevoorradingslijnen op een afstand van honderd tot driehonderd kilometer achter het front uit te schakelen of om productiefaciliteiten diep in Rusland, soms meer dan duizend kilometer van de grens, aan te vallen. In 2025 nam de productie van aanvalsdrones voor de middellange afstand, onderscheppingsdrones en onbemande grondvoertuigen sterk toe. Alleen al in de eerste zes maanden van 2026 voerde het Oekraïense leger met deze landdrones meer dan vijftigduizend logistieke en evacuatiemissies uit.</p>
<p>De sector is zeer dynamisch. Door het intensieve contact tussen fabrikanten en militaire eenheden kunnen nieuwe prototypes al binnen enkele maanden, en soms zelfs binnen enkele weken, worden getest en direct aan het front worden ingezet. Hoewel Rusland Oekraïense technologieën vaak kopieert via <em>reverse-engineering</em> en vervolgens op grote schaal drones produceert, stellen Oekraïense militaire leiders dat hun strijdkrachten nog altijd over ongeveer vijftig procent meer FPV-drones beschikken dan de Russen.</p>
<p>Dat is geen toeval. Hoewel de eerste groeispurt van de sector vooral van onderop kwam, heeft de Oekraïense overheid de ontwikkeling daarna intensief ondersteund. In 2023 richtte zij het Brave1-cluster op, een samenwerkingsverband waarin producenten, onderzoekers, militairen en investeerders samenwerken om de ontwikkeling, productie en levering van materieel voor het front te versnellen. Daarnaast verstrekt de overheid startsubsidies aan veelbelovende innovaties, ondersteunt zij Oekraïense bedrijven bij het registreren van hun uitvindingen en brengt zij producenten rechtstreeks in contact met de militairen die hun producten gebruiken. Ook kunnen bedrijven via het Brave1-cluster bureaucratische knelpunten melden, zodat die sneller kunnen worden opgelost.</p>
<h5>DOT-Chain</h5>
<p>In juni 2025 lanceerde de Oekraïense overheid het inkoopplatform DOT-Chain. Via dit systeem kunnen legerbrigades bestellingen plaatsen voor munitie en ander militair materieel, waarna de Staatslogistieke Dienst (DOT), die verantwoordelijk is voor de militaire inkoop, deze bestellingen afhandelt. Het platform bevat bovendien een beloningssysteem: hoe meer vijandelijke doelen een brigade uitschakelt, hoe meer extra drones zij van de overheid kan ontvangen. In februari 2026 bood DOT-Chain ongeveer 470 producten van 135 verschillende fabrikanten aan, waaronder drones en systemen voor elektronische oorlogsvoering.</p>
<blockquote><p>Omdat de overheid niet alle wapens en systemen kan afnemen die de industrie inmiddels kan produceren, zou export extra inkomsten opleveren</p></blockquote>
<p>Enkele maanden later introduceerde de Oekraïense regering een speciale belastingregeling voor defensiebedrijven onder de naam Defence City. De regeling biedt belastingvoordelen, ondersteuning bij de verhuizing of bescherming van bedrijfsfaciliteiten wanneer dat nodig is, en een vereenvoudigde procedure voor de export van defensiematerieel.</p>
<h5>Extra inkomsten door export</h5>
<p>Ook de hervatting van de wapenexport, die de Oekraïense regering eerder dit jaar aankondigde, kan de defensietechnologie-industrie een belangrijke impuls geven. Sinds de Russische invasie in februari 2022 lag de wapenexport vrijwel volledig stil. In 2024 begonnen Oekraïense wapenfabrikanten daarom aan te dringen op een heropening van de exportmarkt. Omdat de overheid niet alle wapens en systemen kan afnemen die de industrie inmiddels kan produceren, zou export extra inkomsten opleveren. Die kunnen vervolgens worden geïnvesteerd in verdere uitbreiding van de productiecapaciteit, zodat uiteindelijk ook beter aan de behoeften van het Oekraïense leger kan worden voldaan.</p>
<p>Een terugkeer naar de internationale markt zou bovendien de oprichting van <em>joint ventures</em> met Europese defensiebedrijven in Oekraïne mogelijk maken. Om toegang te krijgen tot westers kapitaal en gebruik te kunnen maken van veilige productielocaties, zijn Oekraïense bedrijven inmiddels al samenwerkingsverbanden aangegaan met ondernemingen in Duitsland, Canada, het Verenigd Koninkrijk en andere landen. Door dergelijke <em>joint ventures</em> ook in Oekraïne zelf te vestigen, blijven zowel kennis en technologie als hooggekwalificeerd personeel beter voor het land behouden.</p>
<p>Dat is vooral belangrijk omdat de Oekraïense defensie-industrie kampt met een tekort aan gekwalificeerd personeel, en dan met name aan ingenieurs. Meer productie in eigen land is ook nodig om een ander groot probleem aan te pakken: de afhankelijkheid van geïmporteerde onderdelen, die vooral uit China komen. Volgens onderzoek wordt momenteel 85 procent van de frames en andere structurele onderdelen in Oekraïne geproduceerd. Voor camera’s ligt dat aandeel op slechts 14 procent en voor motoren op 12 procent. Sommige bedrijven binnen het Brave1-cluster zijn inmiddels begonnen met de productie van camera’s als alternatief voor Chinese modellen, terwijl andere ondernemingen munitie voor drones vervaardigen.</p>
<h5>Geen wondermiddeL</h5>
<p>Het grootste probleem is echter dat drones geen wondermiddel zijn. Sinds de oprichting van de speciale krijgsmachttak Unmanned Systems Forces, ongeveer een jaar geleden, zijn Russische doelen ter waarde van naar schatting 40 miljard dollar vernietigd. Toch kunnen drones militair personeel niet vervangen en maken zij traditionele wapens allerminst overbodig.</p>
<blockquote><p>Ook Iran heeft laten zien hoe relatief goedkope drone-oorlogvoering de traditionele militaire tactieken ingrijpend kan veranderen</p></blockquote>
<p>Hoewel drones geen wondermiddel zijn, hebben zij de geopolitiek ingrijpend veranderd. Wanneer Rusland drones inzet om de luchtverdediging van Polen of Roemenië op de proef te stellen, of ermee over vitale Duitse infrastructuur vliegt, reageren noch de NAVO noch de afzonderlijke lidstaten uit vrees voor verdere escalatie. Ook Iran heeft laten zien hoe relatief goedkope drone-oorlogvoering de traditionele militaire tactieken ingrijpend kan veranderen.</p>
<p>De snelle opkomst van Oekraïne als koploper op het gebied van drone-technologie kan de NAVO en de Golfstaten helpen zich beter te verdedigen tegen Rusland en Iran. Tegelijkertijd heeft Oekraïne zelf dringend meer militaire steun nodig. Drones kunnen de luchtverdedigingssystemen, langeafstandsraketten en andere conventionele wapens die het land nodig heeft om de oorlog te beëindigen, niet vervangen.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Yuriy Gorodnichenko

Viktor Koziuk

Ilona Sologoub

Het geheim achter de Oekraïense dronerevolutie