VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Analyse

<p>De Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn tactiek voor het westelijk halfrond de ‘donroedoctrine’ genoemd. Het is zijn versie van de monroedoctrine, naar de negentiende-eeuwse president James Monroe, die declameerde dat de Verenigde Staten dominant moeten zijn in Noord- en Zuid-Amerika. Maar waar president Monroe de doctrine aangreep om Europese mogendheden buiten het westelijk halfrond te houden, gebruikt Trump militaire druk, economische dwang en persoonlijke afrekeningen om de regio naar zijn hand te zetten.</p>
<p>En hij is nog maar net begonnen.</p>
<p>Dit heeft niets meer te maken met isolationisme volgens het ‘America First’-gedachtegoed. Bovendien raken de Verenigde Staten steeds meer, en niet minder, verweven met Israël en verschillende Golfstaten. Het feit dat Trump vorig jaar Iran heeft aangevallen en zijn intensieve bemoeienis met Europese politiek, wijst nou ook niet bepaald op terughoudendheid. Evenmin past zijn gedrag bij het idee dat de wereld uit een taartdiagram van invloedssferen bestaat. Dat zou namelijk betekenen dat Trump de wereld deelt met rivaliserende machten, die het dan voor het zeggen zouden hebben in in hun eigen gebieden. De werkelijkheid is anders. De regering-Trump heeft Taiwan net het grootste wapenpakket ooit gestuurd, en zijn sterke houding ten opzichte van de Indo-Pacifische regio wijst er niet op dat hij Azië graag aan China af wil staan.</p>
<p>Het buitenlandbeleid van Trump laat zich niet vangen in traditionele tegenstellingen. Niet in bondgenoten versus vijanden, niet in democratie versus autocratie, niet in strategische concurrentie versus samenwerking. Hier speelt een eenvoudigere afweging: kun je zo hard slaan dat je een ander pijn doet? Is het antwoord nee, en je hebt iets wat hij wil, ben je een doelwit. Is het antwoord ja, kun je een deal sluiten.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Venezolaans regime</h5>
<p>In het geval van Venezuela wilde Trump Maduro ten val brengen, en Maduro kon daar niets tegen doen. Hij had geen bondgenoten die bereid waren actie te ondernemen, geen leger dat in staat was tot vergelding, geen enkele invloed op zaken die Trump belangrijk vond. Dus werd hij afgezet. Dat het regime in Venezuela nog volledig overeind staat, is kennelijk irrelevant: een overgang naar stabiele democratie zal onvermijdelijk chaotisch verlopen en ligt in handen van Venezuela zélf — ten goede of ten kwade.</p>
<p>Trump vindt het prima dat Venezuela door hetzelfde repressieve regime wordt bestuurd, zolang het maar zijn bevelen opvolgt (hij heeft deze oplossing tenslotte verkozen boven een door de oppositie geleide regering). Het ‘werk mee, of anders’-dreigement lijkt tot nu toe goed te werken. Trump heeft recent aangekondigd dat de ‘nieuwe’ autoriteiten van Venezuela 30 tot 50 miljoen vaten olie aan de VS zullen overdragen, waarbij de opbrengst ‘door mij, als president, wordt beheerd’. Bovendien zal aanhoudend succes in Venezuela, hoe beperkt dat succes ook mag zijn, Trump aanmoedigen om deze aanpak aan te houden en op te schalen – of het nu in Cuba, Colombia, Nicaragua, Mexico of Groenland is.</p>
<blockquote><p>Waar we hier mee te maken hebben, is geen uitgekiende strategie, maar de wet van de jungle</p></blockquote>
<p>Aan de andere kant van het spectrum staat China. Toen Trump vorig jaar de importheffingen verhoogde, reageerden de Chinezen met exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen en belangrijke mineralen – essentiële componenten voor een breed scala aan consumenten – en militaire producten, en waar de Verenigde Staten geen beschikking over heeft. Trump, die zich bewust werd van zijn kwetsbare positie, kwam terug op zijn besluit. Nu is hij vastbesloten om een akkoord te bereiken.</p>
<p>Waar we hier mee te maken hebben, is geen uitgekiende strategie, maar de wet van de jungle. Amerika oefent macht uit waar Trump denkt dat hij er wel mee weg kan komen, los van normen, bureaucratische processen, samenwerkingsstructuren en multilaterale instellingen die het Amerikaanse leiderschap tot voor kort legitimiteit gaven.</p>
<p>Nu de druk elders toeneemt – bijvoorbeeld door de onvrede van Amerikaanse burgers over bestaanszekerheid in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen van dit jaar, en door de afnemende handelsmacht van de VS – wil Trump zijn nalatenschap veiligstellen. Zijn bereidheid om risico’s te nemen op het gebied van ‘nationale veiligheid’, waar hij grotendeels onbelemmerd kan handelen, zal alleen maar toenemen. Het westelijk halfrond is nu eenmaal een bijzonder gunstige plek voor exploitatie – en een waar de VS een asymmetrische machtspositie heeft die niemand kan tegengaan. Trump kan met beperkte inspanning en tegen lage kosten concrete successen behalen.</p>
<h5>Groenland</h5>
<p>Maar Trumps aanpak beperkt zich zeker niet tot de directe omgeving van Amerika. Mocht het nog niet duidelijk zijn, dan tonen de dreigementen van de regering aan het adres van Groenland aan dat óók Europa in het vizier is. De drie grootste economieën van het continent – ​​het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland – begonnen het nieuwe jaar met zwakke, impopulaire regeringen die worden belaagd door populisten. Enerzijds staat Rusland op de drempel, anderzijds steunt de regering-Trump openlijk extreemrechtse partijen die het continent verder kunnen fragmenteren. Tenzij Europeanen (snel) manieren vinden om meer invloed te krijgen, zullen ze dezelfde druk voelen die hij op de rest van het westelijk halfrond uitoefent.</p>
<p>Voor veel landen is de nieuwe realiteit dat ze moeten reageren op een onvoorspelbaar, onbetrouwbaar en gevaarlijk Amerika. Sommige landen zullen daarin falen, andere landen zullen slagen. Voor Europa is het misschien al te laat om zich aan te passen, maar China staat er sterker voor en laat zijn belangrijkste rivaal (lees: de Verenigde Staten) zich in zijn eigen voet schieten. De Chinese president Xi Jinping kan het zich veroorloven om op de lange termijn te denken. Hij zal nog lang na het einde van Trumps ambtstermijn in 2029 aan de macht blijven.</p>
<p>De schade aan de Amerikaanse macht zelf zal ook na deze administratie voortduren. Allianties, partnerschappen en geloofwaardigheid zijn niet ‘fijn’ om te hebben. Ze zijn krachtversterkers die de VS een invloed geven die louter militaire dan wel economische macht niet kan bieden. Trump verspilt die erfenis en beschouwt die als een beperking in plaats van een troef. Hij regeert alsof de Amerikaanse macht buiten de tijd staat, en alsof hij de wereld met geweld kan hervormen zonder blijvende gevolgen.</p>
<p>Maar de allianties die hij aan flarden scheurt, zullen niet zomaar hersteld worden wanneer de volgende president aantreedt. Het zal een generatie duren om de verloren geloofwaardigheid van Amerika te herstellen, als dat überhaupt mogelijk is. Daarom is 2026 een keerpunt – niet omdat we weten hoe het zal aflopen, maar omdat we nu al zien wat er gebeurt wanneer het land dat de regels heeft geschreven, besluit zich er niet langer aan te houden.</p>
<div class="info-box">
<h5>Over de auteur</h5>
<p>Ian Bremmer is de oprichter en president van Adviesbureau <span style="font-family: inherit; font-weight: inherit;">Eurasia Group. Ook is hij lid van het uitvoerend comité van het VN-adviesorgaan op het gebied van AI. </span></p>
</div>


Ian Bremmer

Voor een aap is de wereld een apenrots