Brug dicht, geld op

Werkt het minderheidskabinet?

Tussenstand zomerreces 

6 miljard tekort op Rijkswaterstaat 

Verhaal van de Week

Kruistocht tegen de hoofddoek

Chard van den Berg

Cassettes en cd's zijn terug

Zeitgeist: TikToktrend

Big Tech maakt van burgers vee

Essay Roxane van Iperen

Vladimir Poetin is de wanhoop nabij

Rusland

De AI-hype is ordinaire landroof

Hans against the machine

Super El Niño is hier

Column Hannah Prins

Wat is leuk in juli?

Cultuurtips

Essay

<p>De overwinning van Zohran Mamdani, 34 en een uitgesproken socialist, biedt hoop, ook voor progressief links in Nederland. Temeer omdat zijn overwinning niet op zichzelf staat. Ook in andere landen staat een nieuwe generatie politici op die niet langer meegaat in het timide verzet van de traditionele linkse partijen. Die niet langer accepteert dat er continu wordt meegebogen met rechtse frames, terwijl ongelijkheid en armoede blijven groeien.</p>
<p>In plaats daarvan kiezen deze politici de aanval. En met succes. Of het nu gaat om Mamdani in de Verenigde Staten, Zack Polanski in het Verenigd Koninkrijk, Heidi Reichineck in Duitsland, Jos D’Haese van de PVDA in Vlaanderen of de Ierse presidentskandidaat Catherine Connolly – overal wekt deze nieuwe generatie enthousiasme dat we al decennia niet op links hebben gezien. En wat opvalt: overal passen ze min of meer dezelfde strategie toe, een duidelijk model voor succesvolle linkse politiek.</p>
<h5>De nieuwe lichting democratisch socialisten in de Verenigde Staten</h5>
<p>In de Verenigde Staten werd de basis voor een nieuwe generatie socialistische politici binnen de Democratische partij gelegd door senator Bernie Sanders, die in 2016 en 2020 al miljoenen Amerikanen wist te mobiliseren rond een expliciet socialistisch programma. Zijn kritiek op de rijkste 1 procent gaf een hele generatie jongeren voor het eerst het gevoel dat hun woede over ongelijkheid en armoede werd gehoord, waarmee hij ook bewees dat je niet per se jong hoeft te zijn om onderdeel te zijn van de nieuwe generatie. Kort hierop brak ook Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) door, die in 2018 al in New York liet zien dat <em>grassroots</em>-campagnes, opgebouwd vanuit de wijken en zonder grote geldschieters, electoraal succesvol kunnen zijn.</p>
<blockquote><p>Mamdani koppelt betaalbaarheid van het dagelijks leven aan fundamentele kritiek op het kapitalistisch systeem</p></blockquote>
<p>De campagne van Mamdani, met zijn focus op alledaagse zorgen en opgezet in samenwerking met lokale gemeenschappen, bouwt voort op deze traditie. Ook hij koppelt de strijd voor de betaalbaarheid van het dagelijks leven nadrukkelijk aan een fundamentele kritiek op het kapitalistische systeem.</p>
<p>Inmiddels staan steeds meer nieuwe politici op die hetzelfde model toepassen. Een mooi voorbeeld is <a href="https://www.youtube.com/watch?v=5lZCq-BbjiQ">Graham Platner</a>, een onbekende ex-marinier en oesterkweker die zich kandidaat stelde voor het gouverneurschap van de staat Maine. Binnen een maand haalde Platner meer dan een miljoen dollar op via kleine donaties en een <em>grassroots</em>-campagne in buurthuizen en kleine dorpen. Net als Mamdani combineert hij zijn campagne met een duidelijke boodschap over sociale rechtvaardigheid en antikapitalisme, waarmee ook hij een brede coalitie weet aan te trekken, van Democraten tot afgehaakte Republikeinse kiezers.</p>
<h5>Verenigd Koninkrijk: de revolte tegen Labour</h5>
<p>In het Verenigd Koninkrijk is eenzelfde ontwikkeling te zien als in de VS. Terwijl Labour onder Keir Starmer zich in korte tijd volledig heeft vervreemd van haar linkse roots – 200 duizend van de 530 duizend leden zegden hun lidmaatschap en de helft van de Labour-kiezers geeft aan niet meer op de partij te willen stemmen – is ook daar een opleving van een andere partij aan de linkerkant: de Groenen onder leiding van Zack Polanski.</p>
<p>Waar de partij vroeger vooral als kleine milieupartij werd gezien, heeft zij onder Polanski een veel bredere agenda omarmd. Klimaatbeleid wordt nadrukkelijk verbonden aan sociale thema’s als ongelijkheid, huisvesting en lage lonen. En ook hier worden concrete eisen gekoppeld aan een meer fundamentele kritiek op het economische en politieke systeem. Polanski zelf omschrijft zijn politieke stijl als ‘eco-populistisch’. In toespraken en op social media gebruikt hij rauwe, directe taal die inspeelt op de alledaagse frustraties van mensen. Daarmee spreekt hij niet alleen traditionele groene kiezers aan, maar ook jongeren en werkende mensen die zich in de steek gelaten voelen door zowel Labour als de Conservatieven.</p>
<p>De offensieve koers van de Groenen blijkt een schot in de roos. Bij zijn aantreden kondigde Polanski aan dat hij Labour wilde vervangen als dominante partij op links. Dat leek ondenkbaar, maar slechts twee maanden later tonen de eerste peilingen dat de Groenen Labour aan het inhalen zijn.</p>
<h5>Duitsland: de wederopstanding van Die Linke</h5>
<p>Ook in Duitsland ontstond er een linkse outsider in het vacuüm dat achtergelaten werd door het centristische beleid van een andere linkse partij: Die Linke. Onder leiding van de 36-jarige Heidi Reichineck nam de partij afstand van de interne conflicten en conservatieve koers die de organisatie jarenlang verlamd hadden, en koos voor een nieuwe, offensieve richting. <a href="https://www.youtube.com/watch?v=l7bWsE_fMxI&amp;t=12s">Reichineck</a>, fel in haar toespraken en bekend om haar directe stijl, zette met haar partij vol in op betaalbare huren, lagere boodschappenprijzen en herverdeling van rijkdom. Tegelijkertijd sprak ze zich fel uit tegen extreemrechts. Haar aanval op CDU-leider Merz vanwege zijn toenadering tot de rechtsextremistische Afd haalde online een ongekend groot bereik.</p>
<p><span style="font-weight: 400;">
<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div></span></p>
<p>Het resultaat van deze nieuwe koers was een verrassend sterk verkiezingssucces: Die Linke verdubbelde haar kiezersaantal naar 8,8 procent en werd de grootste partij onder jongeren. Bij mensen die voor het eerst stemden, haalde de partij een kwart van de stemmen en onder jonge vrouwen zelfs meer dan een derde. Waar de SPD en CDU vooral op een vergrijzend electoraat leunen, profileert Die Linke zich steeds meer als de partij van de toekomst.</p>
<h5>De gemeenschappelijke formule: onbeschaamd links</h5>
<p>Wat al deze bewegingen verbindt, gaat dieper dan hun programma’s of kortetermijntactieken. Het is een combinatie van inhoud, communicatiestijl en organisatie. Het eerste kenmerk van al deze politieke bewegingen, is dat zij zowel uitgesproken socialistisch als onbeschaamd progressief zijn. De inhoudelijke focus van vrijwel al deze politici ligt op de betaalbaarheid van het dagelijks leven, de opbouw van publieke voorzieningen en de strijd tegen ongelijkheid. Ze scharen zich nadrukkelijk aan de kant van werkende mensen en de mensen die het zwaar hebben, zonder hierbij bang te zijn de middenklasse van zich af te duwen.</p>
<blockquote><p>Hun kernvraag is steeds: wie heeft de macht en wie profiteert van dit onrechtvaardige systeem?</p></blockquote>
<p>Deze economische focus betekent op geen enkele manier dat zij zich minder nadrukkelijk uitspreken op thema’s als migrantenrechten, queerrechten en de genocide in Gaza. Ook op deze onderwerpen gaan zij in het offensief, maar altijd door ze in verbinding te brengen met hun kritiek op het kapitalisme en de economische elite. Hun kernvraag is steeds dezelfde: wie heeft de macht en wie profiteert van dit onrechtvaardige systeem?</p>
<p>Deze strategie is niet uit de lucht gegrepen maar is gegrond in jarenlang onderzoek naar het zogenaamde kleur-klasse-narratief. Dit is een methode van gespreksvoering en verhalen vertellen waarbij de nadruk wordt gelegd op de gemeenschappelijke belangen van mensen over de grenzen van kleur en religie heen, terwijl expliciet wordt blootgelegd hoe rechtse politici gemeenschappen juist uit elkaar proberen te spelen op basis van die factoren. In plaats daarvan spreken ze veel meer in alledaagse en verbindende taal die iedereen herkent.</p>
<p>Het wij-zij-denken dat zo kenmerkend is voor het rechtse populisme wijzen ze dus niet categorisch af; ze gebruiken het zelf. Niet de migrant, de moslim of de transpersoon is de vijand, maar de kleine elite van miljonairs, mediamagnaten en de bedrijvenlobby die de rest van de samenleving bewust tegen elkaar opzet. Het meest aansprekende voorbeeld hiervan is de campagnevideo die Zack Polanski lanceerde bij zijn kandidatuur voor het leiderschap van de Groenen, waarin hij de politieke hysterie over de ‘small boats’ adresseert. De video is inmiddels al meer dan 3 miljoen keer bekeken.</p>
<p>Met deze plaatsvervangende tegenstelling mobiliseert de nieuwe linkse generatie brede lagen van de bevolking die hun vertrouwen in traditionele partijen verloren hebben, waaronder veel jongeren en mensen met een biculturele achtergrond. Want politici als Mamdani &#8211; zelf Indiase roots, en geboren in Oeganda &#8211; en Polanski &#8211; in zijn eigen woorden een ‘gay jewish vegan’ &#8211; gaan dan wel vol in de aanval op hun tegenstanders, hun politiek zelf draait volledig om het verenigen van mensen en het bouwen van bruggen tussen gemeenschappen.</p>
<h5></h5>
<blockquote><p>In plaats van te reageren op rechtse frames, zetten ze hun eigen agenda centraal</p></blockquote>
<h5></h5>
<h5>ideologisch kompas</h5>
<p>Het feit dat deze politici het conflict niet schuwen op thema’s als migratie, racisme en Gaza, maar dit inzetten in een bredere boodschap over de macht van het grote geld, is één van de belangrijkste verklarende factoren achter hun succes. Ze kiezen het strijdtoneel zelf. In plaats van te reageren op frames van rechts of hun inhoudelijke standpunten te laten afhangen van kiezersonderzoeken, zetten ze hun eigen agenda centraal.</p>
<p>Het is wat politiek strateeg Anat Shenker-Osorio omschrijft als het verschil tussen <em>pollingism</em> en <em>magnetism</em>. Waar <em>pollingism</em> – ofwel peilingenpolitiek – kiezersonderzoek als beginpunt neemt voor het formuleren van de politieke strategie, beseft de nieuwe generatie politici dat kiezersonderzoek in de eerste plaats een reflectie geeft van verhalen die al dominant zijn in de samenleving. Om die reden kiezen zij er bewust voor op hun eigen ideologisch kompas te varen en kiezersonderzoek enkel als hulpmiddel te gebruiken. Het onderscheidende en authentieke geluid dat hieruit voortkomt, heeft een enorme aantrekkingskracht op kiezers, mede omdat veel van hen klaar zijn met alle marketingpolitiek.</p>
<p>Deze scherpe koers maakt ook veel enthousiasme los bij de traditionele achterban. Dit is cruciaal. Als de kern van een beweging zich geïnspireerd voelt, kan er een vuur op gang komen dat zich razendsnel verspreidt en ook nieuwe groepen bereikt. Ook volgens Shenker-Osorio is enthousiasme bij je harde kern geen leuke bijkomstigheid, maar de onmisbare brandstof voor een succesvolle beweging.</p>
<h5>offensieve communicatie</h5>
<p>Bij een offensieve inhoud hoort offensieve communicatie. Geen gepolijste retoriek, maar directe, rauwe taal die je ook in het dagelijks leven gebruikt. Taal die je kan herhalen en die herkenbaar is. Het zijn de ingrediënten die ervoor zorgen dat verhalen zich verspreiden buiten de bubbel van de politiek. Neem bijvoorbeeld de opening van een campagnevideo van Zack Polanski: ‘<em>Why is everything so shit. Our wages are shit. Our rivers are swimming in shit and politicians are also full of it.</em>’ Voor ontzettend veel mensen zijn dit soort uitspraken een verademing: eindelijk niet de zalvende taal over verbinding en gematigdheid, maar iemand die woorden geeft aan de frustratie die mensen daadwerkelijk ervaren in hun dagelijkse leven.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><iframe title="Why did so many New Yorkers vote for Donald Trump?" width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/K7FcVCYqQNs?feature=oembed" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe></p>
<p>&nbsp;</p>
<p>De mediastrategie is al even offensief. Of het nu gaat om Mamdani, <a href="https://www.instagram.com/p/DOSgymijDHm/">Polansk</a>i of Reichineck, allemaal zijn ze non-stop zichtbaar, met een volle focus op sociale media, dagelijkse korte filmpjes en directe interactie met hun achterban en mensen in de wijken. In hun video’s positioneren deze politici zichzelf nadrukkelijk als onderdeel van de samenleving en gaan zij ook zélf de straat op om te praten met de mensen die zij willen bereiken, inclusief mensen die eerder radicaal-rechts stemden. Belangrijk hierbij is dat sociale media geen losstaand communicatiekanaal is (leuke TikTok-filmpjes voor jongeren) maar een onmisbaar verlengstuk van hun <em>grassroots</em>-organisatie.</p>
<blockquote><p>Ze <em>flooden de zone</em>, maar dan met goede en grappige shit</p></blockquote>
<p>Wat verder opvalt in de communicatie is de bewuste toepassing van humor. Vooral Reichineck en <a href="https://www.instagram.com/p/DP3twRSDu55/?hl=en">Mamdani</a> blinken uit in grappige filmpjes die enorm veel mensen bereiken. Hun online strategie geven zij een nieuwe draai aan het beruchte advies van Trump-fluisteraar Steve Bannon: ‘<em>flood the zone with shit</em>’. Ze flooden de zone, maar dan met goede en grappige shit.<br />
Hoeveel kracht hoopvolle en humoristische communicatie ook in Nederland kan hebben, is inmiddels wel bewezen door de ultra-optimistische D66-campagne van Rob Jetten. Het punt is alleen dat de campagne weinig inhoudelijke lading had, naast de belofte van tien nieuwe steden. Voor links Nederland is dit onmogelijk te kopiëren omdat een eventuele overwinning geen enkel mandaat voor daadwerkelijke systeemverandering met zich zou meebrengen. En dat is precies wat politici als Mamdani zo waanzinnig inspirerend maakt: ze laten zien dat je systeemverandering kan bepleiten zonder je humor en gezelligheid te verliezen.</p>
<p>Sterker nog: voor een linkse partij die geloofwaardig wil spreken over gemeenschapszin en solidariteit, zijn humor en verbinding onmisbaar. Daar komt nog bij dat een vrolijke en ontspannen houding ervoor zorgen dat frames als ‘radicale communist’, ‘onervaren idealist’ of ‘boze moslim’ totaal niet blijven plakken.</p>
<h5>bouwen aan het collectief</h5>
<p>Het laatste ingrediënt wordt opvallend vaak over het hoofd gezien in analyses over de campagne van Mamdani: organisatie. Als iets de nieuwe linkse generatie kenmerkt, is het de overtuiging dat echte verandering alleen mogelijk is door structureel te investeren in gemeenschappen. Het gaat niet alleen om het winnen van stemmen. Het draait ook om een continue aanwezigheid in buurten, steden en wijken. Vooral daar waar mensen hun vertrouwen in politici verloren hebben en waar de problemen het grootst zijn. Deze mensen zijn traditioneel de belangrijkste doelgroep van linkse partijen maar komen vaak niet opdagen bij verkiezingen of zijn gevallen voor de beloftes van extreemrechts.</p>
<p>Je bereikt deze mensen niet enkel met gelikte TikTok-filmpjes, maar door relaties op te bouwen en te laten zien dat je er echt voor ze bent. Dit organisatiewerk gaat ook verder dan het voeren van gesprekken over politiek. Vaak bestaat het uit het bieden van concrete hulp, bijvoorbeeld bij het oplossen van acute betalingsproblemen of het vinden van goede zorg. Maar nog vaker richt de hulp zich vooral op het ondersteunen van mensen om zelf als collectief in actie te komen en hun rechten op te eisen. Hierbij is het doel niet enkel om resultaten te boeken voor het collectief. Het doel is de organisatie van het collectief zélf: dat mensen ervaren echte macht te bezitten als zij besluiten zich te organiseren.</p>
<p>Voor de nieuwe generatie linkse politici is dit type organisatiewerk geen tactiek: het is een kernstrategie, de manier om echte macht en vertrouwen op te bouwen in de samenleving. Organisatiewerk garandeert geen snel politiek succes. Het vraagt toewijding en een jarenlange inzet van een flink deel van je capaciteit. Maar de voorbeelden uit het buitenland laten zien dat de linkse beweging hierdoor wel eindelijk weer de doorbraak kan maken naar de mensen voor wie we het doen.</p>
<h5>Kans voor links Nederland</h5>
<p>Voor links in Nederland is de vraag niet langer óf dit model werkt, maar of wij de moed hebben het zelf te omarmen en de vorm te vinden die past bij onze eigen politieke werkelijkheid. Want juist in Nederland – met onze hoge vermogensongelijkheid, hoge inflatie, één miljoen mensen die rond de armoedegrens leven en een extreem machtige bedrijvenlobby – biedt een strijdvaardig verhaal over sociaaleconomische thema’s grote kansen.</p>
<p>We zijn bovendien een superdivers land, met een grote groep mensen van kleur of een biculturele achtergrond die zich nu totaal niet vertegenwoordigd voelen. Deze combinatie biedt grote mogelijkheden voor een succesvolle toepassing van het nieuwe linkse model.<br />
Verder hebben linkse partijen misschien niet veel zetels, maar wél een groot aantal bevlogen leden. Juist in Nederland, met een sterk en actief maatschappelijk middenveld, liggen er grote kansen om vol in te zetten op bewegingsopbouw van onderop.</p>
<p>De vraag die nu voorligt, is of we onze verhalen scherper durven neer te zetten, schaamteloos voor onze idealen durven te staan en structureel willen investeren in een <em>grassroots</em>-beweging in de wijken. Durven we te kiezen voor een offensief links verhaal dat de macht van de economische elite frontaal uitdaagt – zonder terug te deinzen voor het verwijt van polarisatie?<br />
Belangrijker nog: durven we vast te houden aan die keuzes, ook als het resultaat niet meteen zichtbaar is? Het bouwen van een beweging is een langetermijnproject. Wie de lessen van de nieuwe linkse generatie weet te vertalen naar de Nederlandse context, kan een beweging bouwen die niet reageert op het rechtse geluid, maar zelf het debat bepaalt. Het is tijd voor duidelijke keuzes. Het is tijd voor lef.</p>
<div class="info-box">
<h5>over de auteur</h5>
<p>Hans Rodenburg is presentator van de Linkse Revolte en projectleider bij het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks.</p>
</div>


Hans Rodenburg

Schaamteloos links kan wel winnen