Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips

Essay

<p>Vorig jaar bracht Vrij Nederland een serie artikelen van <a href="https://www.vn.nl/anja-vink-mbo-serie-deel-1/?token=YXBxTml6c2NJZzFNQTlIblBWNWNMM2NQbmZNbzJQVm5FNWJuOEJsQmNYTT0">Anja Vink</a>, die een half jaar meeliep op een mbo-opleiding. Het grootste deel van de leerlingen beschikte niet over het taalniveau waarmee ze het vmbo hadden moeten verlaten, zag Vink, maar daar werd nauwelijks iets aan gedaan.</p>
<p>Laaggeletterdheid is een groot probleem in het beroepsonderwijs. Afgelopen maanden verschenen er rapporten van de Onderwijsinspectie, de SER, de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad met oproepen voor een leesoffensief. Uit de rapporten blijkt dat 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite hebben met lezen en dat een groot deel van de jongeren bij instroom op een middelbare beroepsopleiding niet op het gewenste taalniveau zit.</p>
<p>De analyses laten zien dat de taalvaardigheid in de vier grote steden aanmerkelijk zwakker is dan buiten die steden. Scholen met een mooie schoolbibliotheek of mediatheek zijn veelal havo/vwo-scholen. Het onderwijs geeft daarmee onterecht het signaal af dat het lezen van boeken iets voor hogere onderwijsniveaus en hoger opgeleiden zou zijn.</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/anja-vink-mbo-serie-deel-1/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/414071/0180308_VN_MBO_02_Rutger_279_preview1x1-520x520-cc.jpg);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">Lees ook</span><span class="article-embed__title">Een klas vol tweede kansen: ‘Niemand zit hier omdat hij dacht: ik ga Administratie doen’</span><span class="article-embed__date">29 maart 2018</span></span></a>
<h5><strong>Institutionele manco’s</strong></h5>
<p>Uit onderzoek in veertig landen blijkt dat de verschillen tussen jongeren van havo/vwo en jongeren van het beroepsonderwijs in Nederland het grootst zijn. Sinds 2007 neemt het taalniveau van hoger opgeleiden in Nederland toe, terwijl dat van middelbaar opgeleiden achterblijft. Het mbo laat de grootste daling laat zien. Dit type onderwijs wordt door veel mensen in Nederland dan ook gezien als onderwijs voor jongeren die minder goed kunnen leren; 41 procent van de Nederlanders heeft een negatief beeld van het beroepsonderwijs, terwijl dat in de EU gemiddeld 23 procent is.</p>
<blockquote><p>Met een paar projecten is de laaggeletterdheid niet verholpen.</p></blockquote>
<p>Na het verschijnen van dergelijke nota’s maakt het ministerie van Onderwijs vaak extra geld vrij voor scholen, maar er worden geen eisen gesteld aan de besteding ervan. Want niet de minister maar het schoolbestuur beslist hierover. Medewerkers van de scholen ontwikkelen projecten voor het extra geld en die projecten eindigen wanneer de extra’s stoppen. Structureel verandert er daardoor niets. Dat is jammer, want met een paar projecten is de laaggeletterdheid niet verholpen. Een leesoffensief kan pas resultaat opleveren als de institutionele manco’s van het onderwijsstelsel geanalyseerd en bijgesteld worden. Dat gebeurt jammer genoeg niet.</p>
<h5><strong>Te laag taalniveau</strong></h5>
<p>Sinds de invoering van centrale Cito-examens Nederlands in 2010 in het mbo, focust het taalonderwijs bijna alleen op lezen als hulpmiddel. Er is weinig stimulans om boeken en langere teksten te lezen, wat de leerlingen dan ook weinig doen. Het stimuleren van leesmotivatie op school is vaak afhankelijk van individuele docenten. Voor het management gaat het om Citoscores en slagingspercentages. De bestuurders in het mbo stellen dat zij voor het Nederlandse taalniveau van de leerlingen niet meer dan een onderhoudsplicht hebben. Ze geven de schuld van de laaggeletterdheid aan de voorgaande opleiding en laten taalverwerving zitten.</p>
<blockquote><p>Driekwart van de mbo-studenten is afkomstig van het vmbo, en veel van hen komen op een (te) laag taalniveau op het mbo terecht.</p></blockquote>
<p>Maar in het mbo is het nog mogelijk de meeste leerlingen tot lezen te motiveren, bij volwassenen is dat veel moeilijker. Dit pleit ervoor leesonderwijs op het mbo serieus te nemen.</p>
<p>Elk jaar volgen 500.000 jongeren vanaf 16 jaar een beroepsopleiding. Voor veel leerlingen is het de laatste voltijdsopleiding. Driekwart van de studenten is afkomstig van het vmbo, en veel van hen komen op een (te) laag taalniveau op het mbo terecht. De meest taalvaardige mbo’ers stromen door naar het hbo, maar ook zij lopen qua taalniveau ongeveer een schooljaar achter op havisten.</p>
<h5><strong>Ontzag en respect</strong></h5>
<p>De lessen Nederlands hebben ten onrechte een marginale rol gekregen in het mbo-onderwijs, vindt docent Nederlands aan het ROC in Tilburg Tom Bastings. Hij behandelt met de leerlingen van de opleiding installatietechniek teksten uit <em>de Volkskrant</em> en <em>NRC</em> over de warmtepomp. Bij de opleiding procestechniek bespreekt hij artikelen over de verwerking van plastic. Hij geeft klassikaal les, legt lesstof uit en laat een opdracht maken. Bastings vindt het heel jammer dat hij nog een van de weinigen op zijn school is die op een dergelijke manier onderwijs geven.</p>
<blockquote><p>Nederlands krijgen ze van een leraar die daarvoor slecht of niet is opgeleid. De leerlingen nemen het vak dan niet serieus.</p></blockquote>
<p>In het mbo heb je geen speciale leraren Nederlands meer, alle mbo-docenten zijn bevoegd om dit vak te geven. Naast Nederlands geven ze ook Engels, burgerschap, rekenen en media-wijsheid. Bij mbo-opleidingen lopen hele goede vakdocenten rond, daar hebben de leerlingen ontzag en respect voor. Nederlandse taalles krijgen ze vervolgens van een leraar die daarvoor slecht of niet is opgeleid. De leerlingen nemen het vak dan niet serieus. Bastings: ‘Ik heb heel veel leerlingen met een niet-Nederlandse achtergrond en een taalachterstand. Zij verdienen júíst een goed opgeleide vakdocent Nederlands. Het is belangrijk dat ze integreren en taal is daar een belangrijk middel bij. Als ze op school zien dat het vak Nederlands belangrijk is, dan nemen ze dat ook serieus.’</p>
<h5><strong>Individuele kwestie</strong></h5>
<p>Zowel in hun werk als in hun persoonlijk leven hebben jongeren veel nadeel van laaggeletterdheid. Ze hebben moeite met het invullen van formulieren, het lezen van straatnaamborden en het begrijpen van informatie. Laaggeletterdheid is niet alleen een probleem voor de laaggeletterden zelf. Ook werkgevers ondervinden nadelen als de basisvaardigheden van hun personeel beperkt zijn. Communicatie gaat moeizaam, veiligheidsvoorschriften komen in het geding, de productiviteit is niet optimaal en kansen blijven liggen als innovaties niet benut worden.</p>
<p>Ook voor het geestelijk welbevinden is het essentieel dat mensen zichzelf goed kunnen uitdrukken, goed kunnen verwoorden wat ze ervaren, of hoe ze in de wereld staan. Lukt dat niet, dan voel je je onthand en ongelukkig. Taal speelt daar een grote rol bij. In een welvarend land als Nederland zou de ambitie moeten zijn dat zoveel mogelijk mensen over de basisvaardigheden beschikken. Ook dát is beschaving.</p>
<blockquote><p>Te weinig aandacht voor lezen in de klas wordt op leerlingen individueel afgewenteld.</p></blockquote>
<p>Maar als jongeren op het mbo moeite hebben met lezen, wordt de oorzaak meestal bij de leerling zelf gezocht. Te weinig aandacht voor lezen in de klas wordt op leerlingen individueel afgewenteld. Zo is slecht lezen een individuele kwestie geworden. Niet het slechte onderwijs maar de mbo-leerling zelf is verantwoordelijk voor zijn of haar taalprobleem.</p>
<h5>Overheidstaak</h5>
<p>Maar goede taalbeheersing is niet alleen voor de elite. Tom Bastings vindt dat ook leerlingen in het beroepsonderwijs hun taal prima kunnen verrijken. Beroepen zitten vol met taal. Taalonderwijs vindt niet alleen plaats in de Nederlandse les, maar ook in de beroepsgerichte vakken. Maar het aantal behaalde diploma’s is tegenwoordig leidend in de bekostiging van mbo-scholen. Bestuurders denken aan hun rendement.</p>
<blockquote><p>Jongeren in het beroepsonderwijs hebben een bovengemiddelde kans op slechter Nederlands taalonderwijs dan leerlingen op de havo of het vwo.</p></blockquote>
<p>Vanaf 1996 werd Nederlandse taalles nog maar beperkt noodzakelijk gevonden, de opleidingen moesten zich meer richten op de beroepspraktijk. Daardoor heeft het mbo een enorme daling in niveau doorgemaakt. De MTS bijvoorbeeld had voor 1996 een hoger niveau dan de havo, maar na de vorming van de ROC’s is het niveau sterk gedaald.</p>
<p>Jongeren in het beroepsonderwijs hebben een bovengemiddelde kans op slechter Nederlands taalonderwijs dan leerlingen op de havo of het vwo. In Nederland is daar weinig aandacht voor. Het publieke belang van geletterdheid van de hele bevolking botst met het private belang van de ROC’s. Daarom vind ik dat de overheid moet gaan vaststellen wat de scholen moeten uitgeven aan taalonderwijs en door wie dat moet worden gegeven. Om mbo-leerlingen vooruit te helpen, is het cruciaal dat docenten beter worden. Een deel van de 1 miljard die ROC’s nu op de bank hebben staan, en van de 47 miljoen winst die ieder jaar wordt gemaakt, moet uitgegeven worden om leraren aan te nemen die opgeleid zijn om Nederlands te geven. De toenemende laaggeletterdheid vormt een dwingende oproep om het onderwijsstelsel te herzien. Het is een overheidstaak: het aanbieden van deugdelijk onderwijs voor allen.</p>
<div class="info-box">
<p><em>Evelien Polter was docent en beleidsmedewerker bij het ROC van Amsterdam. De eerste vijfentwintig jaar van haar loopbaan was ze docent informatica en maatschappijleer bij verschillende beroepsopleidingen.</em></p>
</div>
<p><em>Met medewerking van Annelies Kappers,</em> <em>oud-docent ROC van Amsterdam.</em><em> </em></p>


Evelien Polter

De verwaarlozing van taalonderwijs op het mbo moet stoppen, bepleit deze ex-docent

<p>Begin jaren tachtig begon ik als docent maatschappijleer bij wat toen heette de Streekschool Elandsstraat, een banketbakkersschool in het midden van de Amsterdamse Jordaan. De school bestond uit een paar honderd studenten en twee directeuren. De vakdocenten droegen bakkerskleding en je rook er de hele dag heerlijke banketbakkersgeuren. Het eerste jaar kwam ik tien kilo aan doordat ik er elke dag bonbons en saucijzenbroodjes aangeboden kreeg. Met Sinterklaas kwamen mijn kinderen om snoepgoed van marsepein te maken. De school was ambachtelijk, met een heleboel praktijklokalen om te leren bakken en koken.</p>
<p>Van die gemoedelijkheid en ambachtelijkheid is nu, zo’n kleine veertig jaar later, niet veel meer over. Het middelbaar beroepsonderwijs is massaler en anoniemer geworden. Tot vorige maand werkte ik als beleidsmedewerker in een groot gebouw van het ROC van Amsterdam met 3200 studenten aan de Zuidas. Tijdens mijn loopbaan kreeg ik te maken met vrijwel alle thema’s en problemen die spelen in het mbo. Sinds 1 september ben ik met pensioen.</p>
<blockquote><p>Begin jaren tachtig droegen de vakdocenten op de bakkersschool nog bakkerskleding. Veertig jaar later is de beroepensfeer vrijwel uit de school verdwenen.</p></blockquote>
<p>De beroepensfeer is vrijwel uit de school verdwenen. In mijn streekschooltijd kwamen de praktijkdocenten rechtstreeks uit bakkersbedrijven. Er was makkelijk contact tussen de branche en de school. Als je toen op stagebezoek ging, zag je dat er veel uitwisseling was tussen vakdocenten en de mensen die bij de bakkerijen werkten. Docenten gaven bijvoorbeeld tips over nieuwe machines. En de banketbakkers gaven andersom ook weer lestips uit de praktijk aan de docenten.</p>
<h5>Euro de Jaeger</h5>
<p>In 1995 introduceerde PvdA-minister Jo Ritzen van Onderwijs de ‘Wet educatie en beroepsonderwijs’. Hij hoopte dat deze wet ertoe zou leiden dat minder studenten zonder diploma de school zouden verlaten en dat ze makkelijker zouden doorstromen naar andere opleidingen. Hiervoor moesten alle bestaande mbo’s, opleidingen voor volwasseneneducatie en het vormingswerk voor jongeren fuseren. De kwaliteit van het onderwijs, de examens én de kansen voor studenten zouden hierdoor enorm verbeteren.</p>
<div class="overflow-hidden pt-3"><div class="contentpanel"><img class="contentpanel__image"
                                            height="683"
                                            width="1024"
                                            src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/MBO_VrijNederland_cDesirévandenBerg__87A7645laag-scaled.jpg"
                                            alt="mbo"
                                    /><div class="contentpanel__content"><h5>MBO College Zuid</h5>
<p>Bijna 3200 mbo-studenten van zeer verschillende beroepsopleidingen zoals schoonheidsverzorging, juridische dienstverlening en sport volgen hier hun onderwijs. In de werkruimtes van de stafmedewerkers hangen reproducties van de Hema. De directie wil voorkomen dat docenten de indruk krijgen dat er geld wordt besteed aan onnodige zaken. Het gevolg daarvan is dat de skyline van New York de kamers siert. De muren van de lokalen zijn kaal omdat daar niets mag worden opgehangen. Het geeft een onpersoonlijke sfeer. Een school zou mooi en inspirerend moeten zijn en studenten zouden kennis moeten maken met kunst. In ziekenhuizen kan dit wel, maar in mbo’s blijkbaar niet.</p>
</div><div class="contentpanel__toggle pulse"><div class="plus"></div></div></div></div><div class="figcaption gallery-title"></div>
<p>Helaas ontwikkelden de Regionale Opleidings Centra (ROC’s) die zo ontstonden zich tot bedrijfsmatig geleide onderwijsfabrieken. Dat kwam onder andere doordat de wet ook voor een andere financiering zorgde: de ROC’s kregen een zak geld, die door het schoolbestuur naar eigen inzicht mocht worden besteed.</p>
<p>Alles werd anders: managers, mannen in pakken, kwamen het mbo binnen. De organisatie is hierdoor drastisch veranderd, en trekt een heel ander soort directeuren aan. Deze managers krijgen hoge salarissen en komen vaak helemaal niet uit het onderwijs. Zo ging Edo de Jaeger in 2003 leidinggeven aan het college van bestuur van het ROC van Amsterdam (ROCvA). Daarvoor had hij banen als compagniecommandant in het leger en adjudant van de koningin. Managers als De Jaeger zien het ROC als een bedrijf en de student als klant. In- en uitstroomcijfers zijn voor hen belangrijk.</p>
<blockquote><p>Terwijl salarissen van docenten op de nullijn staan, verdient de bestuursvoorzitter zo veel dat het ROCvA er bestuurlijke boetes voor krijgt.</p></blockquote>
<p>‘Edo de Jaeger verdient meer dan Mark Rutte,’ vertelt Tamar van Gelder, dagelijks bestuurder voor de sector mbo van de onderwijsvakbond AOb. De Jaeger strijkt 237.000 euro per jaar op terwijl hij wettelijk maximaal 195.500 euro zou mogen verdienen, de zogenaamde Balkenendenorm. Door toenmalig minister van Onderwijs Jet Bussemaker is hij herhaaldelijk gevraagd om uit te leggen waarom het zoveel moet zijn. Die uitleg weigert hij.</p>
<p>Het ROCvA heeft daarom een bestuurlijke boete gekregen die de school naast zijn riante salaris betaalt, terwijl de salarissen van docenten al jaren op de nullijn staan. In de wandelgangen wordt hij dan ook Euro de Jaeger genoemd.</p>
<p>Door de bedrijfsmatige benadering wordt pr ook steeds belangrijker. Het ROC moet uitsluitend positief in het nieuws worden gebracht. Tijdens mijn carrière ben ik verschillende keren door Edo de Jaeger op het matje geroepen als ik me in de pers of in het blad van het ROC van Amsterdam kritisch uitliet over het beleid. Telkens wilde hij dat ik mijn opvattingen zou rectificeren, wat ik niet deed. Ik moest beloven dat ik me niet meer kritisch zou uitlaten over het beleid van de school. Tweemaal was ik bang dat ik ontslagen zou worden. Door hulp van de onderwijsvakbond AOb gebeurde dat niet.</p>
<p>Ook andere docenten en personeelsleden hebben dit ervaren. Je ziet het ook aan de publiciteit rond de problemen bij ROC TOP, de school die vijf jaar geleden voortkwam uit scholengroep Amarantis. In de berichtgeving hierover, bijvoorbeeld bij <a href="https://www.parool.nl/amsterdam/grote-problemen-bij-kleinschalig-roc-top~a4600358/" target="_blank" rel="noopener"><em>Het Parool</em></a>, wil niemand met naam genoemd worden.</p>
<h5><strong>Een apart gebouw voor de directie</strong></h5>
<p>De veranderde wijze van bekostigen van het mbo door het ministerie leidde tot een andere inzet van financiële middelen. Geld was niet meer automatisch bestemd voor verbetering van het onderwijs. In 2002 betrok het college van bestuur met stafdiensten als ict en personeelszaken het ‘bestuursgebouw’ in Amsterdam-Zuidoost. Voor het eerst in de geschiedenis van het beroepsonderwijs werd een apart gebouw voor de directie neergezet.</p>
<blockquote><p>In grote computerruimtes konden studenten zelfstandig leren. Toen de studenten niet aan hun schoolwerk bleken te gaan, werd alles weer omgebouwd.</p></blockquote>
<p>Ook is er veel geld besteed aan nieuwe grote scholen langs de metrolijnen. Een mooie kans voor gebouwen waarin goed onderwijs gegeven kan worden, zou je zeggen. De investeringen begonnen echter bij de ict. Er kwamen dure bewakings- en registratieapparatuur en grote computerruimtes waar studenten zelfstandig konden leren. Toen deze aanpak niet succesvol bleek omdat de scholen op militaire vestingen gingen lijken en de studenten niet zelfstandig aan hun schoolwerk bleken te gaan, werd alles weer afgeschaft en omgebouwd.</p>
<p>Mooi intussen, die gebouwen, maar geld voor goed onderhoud en smaakvolle en doeltreffende inrichting is er niet. Dat geld wordt opgepot. In 2017 had het ROC van Amsterdam 16 miljoen euro op de plank liggen.</p>
<figure id="attachment_405085" aria-describedby="caption-attachment-405085" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="size-image_1280 wp-image-405085" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/MBO_VrijNederland_cDesirévandenBerg_87A7233laag-1280x853.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/MBO_VrijNederland_cDesirévandenBerg_87A7233laag-320x213.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/MBO_VrijNederland_cDesirévandenBerg_87A7233laag-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/MBO_VrijNederland_cDesirévandenBerg_87A7233laag-1280x853.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/MBO_VrijNederland_cDesirévandenBerg_87A7233laag-1920x1280.jpg 1920w" alt="" width="1280" height="853" /><figcaption id="caption-attachment-405085" class="wp-caption-text">MBO College Zuid-Oost</figcaption></figure>
<p>Wat dit tot gevolg heeft, vertelt Numan Yilmaz, docent burgerschap van de ict-opleidingen van de school in Amsterdam-Zuidoost. In maart werd hij verkozen tot gemeenteraadslid namens DENK. ‘De school waar ik werk is vijftien jaar geleden opgeleverd. Er waren toen veel open leerruimtes die later provisorisch weer tot aparte lokalen zijn verbouwd. Een drama, want alles is gehorig en klein. Er is nog steeds een grote ruimte waar vier verschillende docenten aan verschillende groepen les moeten geven. De computers, beamers en smartboards doen het regelmatig niet. Stoelen zijn vaak stuk. Vandaag viel er nog een poot van een stoel. Ik viel bijna. Daar zijn er wel vijf van in zo&#8217;n lokaal. De wc’s zijn vies. De muren zijn kaal. Iets ophangen mag niet.’</p>
<p>Er is geen aandacht voor de leeromgeving. Die is zo sober mogelijk. Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk. In 2012 ging ik werken in een nieuw groot schoolgebouw aan de Amsterdamse Zuidas. Bijna 3200 mbo-studenten van zeer verschillende beroepsopleidingen zoals schoonheidsverzorging, juridische dienstverlening en sport volgen hier hun onderwijs. In de werkruimtes van de stafmedewerkers hangen reproducties van de HEMA.</p>
<p>De directie wil voorkomen dat docenten de indruk krijgen dat er geld wordt besteed aan onnodige zaken. Het gevolg daarvan is dat de skyline van New York de kamers siert. De muren van de lokalen zijn kaal en onpersoonlijk omdat er niets mag worden opgehangen. Een school zou mooi en inspirerend moeten zijn en studenten zouden er kennis moeten kunnen maken met kunst. In ziekenhuizen kan dit wel, maar in mbo’s blijkbaar niet.</p>
<h5><strong>Iedereen moet alles doen</strong></h5>
<p>De managers gedragen zich als leiders van een bedrijf, maar in feite leiden zij teams waar geen arbeidsdeling is: iedereen moet alles doen. De docenten zijn bevlogen en houden veel van de studenten en hun vak, maar ze worden voortdurend overvraagd omdat ze worden gezien als multi-inzetbare medewerkers met vele taken. Iedereen in het team is verantwoordelijk voor alles: lesgeven, stagebezoek, loopbaangesprekken, examenorganisatie en intake. Het contact met studenten gebeurt via WhatsApp. In het hele gebouw zie je docenten voortdurend bezig met hun telefoon.</p>
<blockquote><p>Het management zegt dat het lage niveau van de studenten wel toekan met een docent die niet bevoegd is.</p></blockquote>
<p>Er zijn ook veel docenten die vakken moeten geven waarvoor ze niet zijn opgeleid. Het argument van het management is dat het lage niveau van de studenten wel toekan met een docent die niet bevoegd is voor dat vak. Het gevolg is dat de kwaliteit van het onderwijs daalt, de professionaliteit van de docent wordt aangetast en zowel de onbevoegde leraar als zijn bevoegde collega te maken krijgt met taakverzwaring.</p>
<p>Er is weinig aandacht voor het belang van goed lesgeven en voor wat goed lesgeven ís. Docenten moeten veel uren voor de klas staan, maar ook hun lessen voorbereiden en nakijken. Daar is geen tijd voor ingeruimd en het wordt door de managers ook niet belangrijk gevonden. Ik hoorde regelmatig opmerkingen als: ‘Dat voorbereiden van de lessen hoef je toch na je eerste jaar niet meer te doen?’</p>
<p>‘Het werk kost veel meer uren dan waarvoor ik betaald word,’ zegt Christa Beckers, docent Duits aan de opleiding voor machinist railvervoer. ‘Er is geen kant-en-klaar lesboek voor Duits aan machinisten. Ik wil ervoor zorgen dat studenten gemotiveerd raken en blijven. Dat betekent veel organiseren, mensen van de Bundesbahn uitnodigen, een reisje naar Duitsland plannen, veel materiaal van internet halen.’</p>
<p>Bovendien zijn er grote niveauverschillen in de klassen van soms meer dan 25 studenten, legt Beckers uit. ‘Van het laagste vmbo- tot havoniveau. Ik ben betrokken bij de ontwikkeling van de examens en neem ze af. De werkdruk is ongeveer een dag per week voor 2 x 1,5 uur lesgeven, maar ik krijg betaald voor vier uur werk.’</p>
<blockquote><p>‘Lesgeven op het mbo is moeilijker dan op mavo, havo en vwo. In het mbo moet je alles zelf ontwikkelen en uitzoeken.’</p></blockquote>
<p>Als de schoolleiding goed zou kijken wat er van de studenten wordt gevraagd, wat ze allemaal moeten kunnen en hoeveel tijd Beckers heeft om ze op het gewenste niveau te krijgen, zouden ze zien dat dit eigenlijk helemaal niet kan in de tijd die ze ervoor uitbetaald krijgt. Beckers geeft ook les in het voortgezet onderwijs. ‘Ik vind het lesgeven op het mbo moeilijker dan op de mavo, de havo en het vwo,’ zegt ze. ‘Daar zijn heldere eindtermen, een duidelijke structuur, aandacht voor vakdidactiek en er zijn bestaande lesmethodes. In het mbo moet je, zeker als talendocent, alles zelf ontwikkelen en uitzoeken.’</p>
<h5>Opvoedcursus</h5>
<p>Sinds 2006 is het vak burgerschapsvorming een verplicht onderdeel in het onderwijs. In het mbo zie je de gevolgen van de bedrijfsmatige aanpak ook hierbij heel duidelijk.</p>
<p>Burgerschap is belangrijk op het mbo, want mbo-studenten krijgen geen geschiedenis en maatschappijleer, zoals havo- en vwo-leerlingen. Na hun twaalfde kijken ze ook niet meer automatisch naar het <em>Jeugdjournaal,</em> zoals op de basisschool, en vast ook niet naar het <em>Achtuurjournaal.</em> Het is daarom belangrijk om aandacht te besteden aan actuele en maatschappelijke onderwerpen door er in de les over te praten en de dilemma’s te bespreken waar politici, burgers en bestuurders voor staan. Dat gebeurt in het vak burgerschap.</p>
<p>Schoolleiders in het mbo hebben vaak de neiging om het vak te zien als een gedrags- of opvoedcursus. Dan gaat het over petten af in de klas, op tijd komen en taalgebruik. Maar docenten willen graag weten hoe ze over maatschappelijke dilemma’s moeten praten met studenten. Ze willen graag bevoegde docenten die dit vak geven.</p>
<p>Voor leesclubs en debatten voor leerlingen (die bij uitstek bij het vak burgerschap horen) is vanuit de schoolleiding al helemaal geen belangstelling. Dit soort zaken drijft op welwillendheid en bevlogenheid van individuele docenten.</p>
<h5><strong>Voor de vorm</strong></h5>
<p>De huidige minister van Onderwijs Arie Slob (ChristenUnie) wil strengere eisen voor het burgerschapsonderwijs. Daarom is er een ‘burgerschapsagenda’ voor het mbo ontworpen. Een vage en algemene agenda. De presentatie van die agenda in februari 2018 was tekenend voor het dedain van politiek en schoolbestuur voor leerlingen en docenten in het mbo. Bij die bijeenkomst in het ROC Mondriaan in Den Haag had men het over studenten die ‘kritisch moeten leren denken’ en over ‘migratierugzakjes’. Men sprak in termen van ‘beleidsinformatie’ en ‘beslissingsproces’.</p>
<blockquote><p>De ondertekenaars van de ‘burgerschapsagenda’ wisten blijkbaar wat goed is voor mbo-jongeren, maar waren vergeten ze erbij te betrekken en naar ze te luisteren.</p></blockquote>
<p>Voor de vorm had men twee klassen met mbo-studenten uitgenodigd. Zij moesten aanwezig zijn in het kader van hun les burgerschap. Van het taalgebruik van de politieke prominenten begrepen ze niets. Docenten waren helemaal niet uitgenodigd. De ondertekenaars van de ‘burgerschapsagenda’ wisten blijkbaar wat goed is voor mbo-jongeren, maar waren vergeten ze erbij te betrekken en naar ze te luisteren.</p>
<p>In de wet die Slob voorstaat, komt te staan dat de school een plek moet zijn ‘waar studenten het goede voorbeeld horen te krijgen’. De docenten en studenten van het ROC van Amsterdam werken in een school die bestuurd wordt door mensen die riante salarissen innen en niet malen om de boetes die ze daarvoor krijgen. Welk voorbeeld geeft dit college van bestuur zelf af?</p>
<h5><strong>Omroepberichten</strong></h5>
<p>Het mbo is door de grootschaligheid en de bedrijfsmatige aanpak grondig veranderd. Maar het blijft prachtig onderwijs. De buitenwereld is er, anders dan in het voortgezet onderwijs, altijd aanwezig. ‘Het is heel concreet,’ zegt docent Duits Christa Beckers. ‘Het Duits is direct het Duits waar het over gaat. Bij treinmachinisten bijvoorbeeld in de vorm van informatie geven aan reizigers, omroepberichten, veiligheidscommunicatie. Dan loopt de les gesmeerd. Het doel is duidelijk, de studenten zijn actief en dat geeft veel voldoening.’</p>
<p>Van docenten hoor je ook vaak dat de focus op het beroep studenten optimistisch en doelgericht maakt. Als docent in het mbo kom je in aanraking met een wereld die interessanter en leuker is dan je ooit had gedacht. Die wereld is belangrijk omdat er zo veel studenten deel van uitmaken. Hoe langer je er werkt, hoe meer je ervan overtuigd raakt dat er veel meer aandacht voor moet zijn.</p>
<p>Niet op de managementmanier – zo veel mogelijk studenten in zo kort mogelijke tijd door de opleiding heen jagen. Maar op de onderwijsmanier: zo veel mogelijk aandacht voor de taak van docenten, de leeromgeving en de vakinhoud.</p>
<div class="info-box">
<p>Dit artikel kwam tot stand met medewerking van Annelies Kappers, oud-docent ROC van Amsterdam.</p>
</div>


Hoe mannen in pakken van het mbo een onderwijsfabriek maakten