Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd

Internationaal Recht

<p><span style="font-weight: 400;">In 2023 gaf de Amerikaanse president Joe Biden de Amerikaanse inlichtingendiensten opdracht bewijsmateriaal over Russische oorlogsmisdaden te delen met het Internationaal Strafhof, met als doel de Russische president Vladimir Poetin in staat van beschuldiging te stellen. Daarmee brak hij nadrukkelijk met het eerdere Amerikaanse standpunt. Jarenlang hadden de Verenigde Staten volgehouden dat het Internationaal Strafhof geen rechtsmacht kon uitoefenen over burgers van landen die het Statuut van Rome (het verdrag waarmee het Hof werd opgericht) niet hadden geratificeerd. Tot die groep behoren zowel Rusland als de Verenigde Staten.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">Maar in november 2024 sloeg Biden een andere toon aan, nadat het Internationaal Strafhof arrestatiebevelen had uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn voormalige minister van Defensie, Yoav Gallant. Biden noemde die beslissing ‘</span><a href="https://www.brookings.edu/articles/bidens-icc-hypocrisy-undermines-international-law/"><span style="font-weight: 400;">schandalig</span></a><span style="font-weight: 400;">’ en verklaarde dat de Verenigde Staten onverminderd achter hun bondgenoot Israël zouden blijven staan. Net als de VS heeft ook Israël het Statuut van Rome niet geratificeerd.</span></p>
<div class="info-box">
<h3>Experts over de wereldpolitiek</h3>
<p><span style="font-weight: 400;">Elke week publiceren we een opiniestuk van een expert in de wereldpolitiek. Met deze week: Eric Alter, decaan van de Anwar Gargash Diplomatic Academy in Abu Dhabi en lid van de Council on Foreign Relations.</span></p>
</div>
<h3><b>Aanval op het Strafhof</b></h3>
<p><span style="font-weight: 400;">Donald Trump, die Biden opvolgde als president, ging nog een stap verder. Hij </span><span style="font-weight: 400;">legde sancties op</span><span style="font-weight: 400;"> aan functionarissen van het Internationaal Strafhof, waaronder het bevriezen van hun tegoeden. In augustus 2025 </span><span style="font-weight: 400;">beschuldigde</span><span style="font-weight: 400;"> de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio het Hof ervan ‘een instrument van <em>lawfare</em>’ te zijn. Tegen december waren elf ICC-rechters en -aanklagers door de Verenigde Staten onderworpen aan Amerikaanse sancties. Halverwege juli zette het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken vervolgens een campagne </span><span style="font-weight: 400;">in gang</span><span style="font-weight: 400;"> om het Hof te ontmantelen.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">Het recente Amerikaanse optreden – alsof het Internationaal Strafhof wel te vertrouwen is wanneer het een vijand vervolgt, maar niet wanneer het een bondgenoot onderzoekt – miskent een fundamenteel uitgangspunt van het Statuut van Rome: het beginsel van complementariteit. Het Strafhof is een rechtbank van laatste instantie en treedt alleen op wanneer een nationale overheid er niet in slaagt oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid serieus en te goeder trouw te onderzoeken. Israëls bezwaar dat Palestina geen staat is, leidt bovendien af van een voor de hand liggende oplossing: een geloofwaardig en onafhankelijk onderzoek naar de misdrijven die de aanklager van het Internationaal Strafhof heeft aangevoerd.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">In plaats daarvan richtten Israël en de Verenigde Staten hun pijlen op functionarissen van het Internationaal Strafhof. Maar die strategie is weinig doeltreffend. Het doel van een arrestatiebevel van het ICC is immers niet dat een verdachte onmiddellijk wordt aangehouden; het Hof beschikt niet over een eigen politiemacht. De kracht van zo’n bevel ligt vooral in de politieke en diplomatieke gevolgen. Voor verdachten wordt het veel riskanter om zich internationaal te verplaatsen of zich openlijk met andere regeringsleiders te tonen.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">Zo kan Vladimir Poetin geen van de 125 landen bezoeken die het Statuut van Rome hebben geratificeerd zonder het risico te lopen te worden gearresteerd. Daarom nam hij in 2023 via een videoverbinding deel aan de BRICS-top in Zuid-Afrika. Het arrestatiebevel tegen Benjamin Netanyahu heeft een vergelijkbaar effect: bij ieder buitenlands bezoek moet hij rekening houden met de mogelijkheid dat een regering zich verplicht voelt het bevel ten uitvoer te leggen. De Amerikaanse sancties hebben die onzekerheid niet weggenomen.</span></p>
<p class="p1">
<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div></p>
<h3><b>Vergankelijke macht</b></h3>
<p><span style="font-weight: 400;">Sommigen zullen betogen dat het internationaal recht uiteindelijk niet meer is dan een weerspiegeling van de politieke machtsverhoudingen. Volgens die redenering richt het Internationaal Strafhof zich op Poetin, maar niet op Amerikaanse functionarissen, omdat Rusland – anders dan de Verenigde Staten – niet kan rekenen op een netwerk van machtige bondgenoten. Vanuit dat perspectief zijn de gevolgen van het internationaal recht uiteindelijk vooral voorbehouden aan de zwakkeren.</span></p>
<blockquote><p><span style="font-weight: 400;">De wet haalde deze mannen pas in nadat zij hun macht hadden verloren</span></p></blockquote>
<p><span style="font-weight: 400;">In werkelijkheid is macht vergankelijk. Hoewel de Chileense generaal Augusto Pinochet als voormalig president immuniteit genoot, werd hij in 1998 </span><span style="font-weight: 400;">gearresteerd</span><span style="font-weight: 400;"> in een ziekenhuis in Londen, waar hij herstelde van een operatie. Pinochet had zeventien jaar lang een schrikbewind over Chili gevoerd. Zijn arrestatie kwam tot stand nadat een Spaanse rechter, op basis van het VN-Verdrag tegen foltering, om zijn uitlevering had verzocht.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">Hoewel Pinochet uiteindelijk aan een strafproces ontsnapte en in 2006 overleed, schiep zijn arrestatie een belangrijk juridisch precedent. In 2016 paste een Senegalese rechtbank dezelfde beginselen toe om de voormalige Tsjadische dictator Hissène Habré tot een levenslange gevangenisstraf te veroordelen. Ook de Servische president Slobodan Milošević werd uiteindelijk voor de rechter gebracht. Hij overleed in 2006 in detentie in Den Haag, terwijl zijn proces wegens oorlogsmisdaden nog liep.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">De wet haalde deze mannen pas in nadat zij hun macht hadden verloren. Pinochet was met pensioen, Habré leefde in ballingschap en Milošević was gedwongen af te treden. Eerst valt een machthebber, daarna volgt de rechtsgang. De bescherming die politieke macht biedt, voorkomt verantwoording niet; zij stelt die hooguit uit.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">De betekenis van de lopende zaken bij het Internationaal Strafhof ligt niet zozeer in de afzonderlijke procedures, maar in het bredere patroon dat zij zichtbaar maken. Na 1945 bouwden de Verenigde Staten mee aan een internationale orde waarin conflicten grotendeels werden beslecht via instellingen waarop Washington grote invloed uitoefende. Later ontstonden verantwoordingsmechanismen zoals het Internationaal Strafhof (ICC) en het Internationaal Gerechtshof (ICJ), die juist bedoeld waren om die machtspositie te begrenzen. Daardoor kan tegenwoordig een rechter uit een relatief kleine staat, zonder toestemming van een grootmacht, juridische stappen ondernemen tegen een machtige regering.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">Zo spande Zuid-Afrika in december 2023 bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) een zaak aan tegen Israël, waarin het land beschuldigd werd van genocide vanwege zijn optreden in Gaza. Een maand later legde het ICJ voorlopige maatregelen op.</span></p>
<h3><b>Buitenspel </b></h3>
<p><span style="font-weight: 400;">De Verenigde Staten kunnen geen veto uitspreken tegen beslissingen van het Internationaal Strafhof (ICC) of het Internationaal Gerechtshof (ICJ), zoals zij dat wel kunnen bij resoluties van de VN-Veiligheidsraad. Daardoor staan zij voor een keuze: deelnemen aan het systeem en proberen het van binnenuit te beïnvloeden, of de internationale rechtbanken boycotten en daarmee elke directe invloed opgeven. De Verenigde Staten hebben voor het laatste gekozen. Daarmee houden zij de ontwikkeling van het internationaal recht niet tegen, maar laten zij juist meer ruimte aan andere landen om die ontwikkeling vorm te geven.</span></p>
<blockquote><p>De VS keren zich uit principe af van het internationaal recht</p></blockquote>
<p><span style="font-weight: 400;">Om Poetin ter verantwoording te kunnen roepen, hadden de Verenigde Staten de autoriteit nodig van een wereldwijd gerespecteerd gerechtshof dat buiten hun eigen invloedssfeer stond. Nu proberen zij de geloofwaardigheid van datzelfde Hof te ondermijnen om een bondgenoot te beschermen. Daarmee keren zij zich uit principe af van het internationaal recht, juist op een moment waarop de wereld uiteenvalt in concurrerende machtsblokken en de vraag wie de internationale spelregels bepaalt, voor het eerst in lange tijd weer volledig open ligt.</span></p>
<p><span style="font-weight: 400;">Pinochet dacht dat hij in Londen buiten het bereik van de wet stond. Hij vergiste zich. De Verenigde Staten lijken nu op veel grotere schaal dezelfde gok te wagen: dat het internationaal recht, waaraan zij zelf hebben bijgedragen, nooit tegen het land zelf kan worden gebruikt.</span></p>


Eric Alter

De Verenigde Staten vallen het Internationaal Strafhof aan om Israël te beschermen