Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

Reportage
De vrouwen hebben een druppelvormige sticker met glitters op het voorhoofd, een variant op de traditionele verfstip die Indiërs op hun gezicht maken. Op de blanke huid van de twintigers valt deze bindi extra op. De meesten van hen zijn voor het eerst op het Indiase Diwali, het feest van het licht. &#8216;Mooi om Nederlanders in traditionele kleding te zien,&#8217; zegt Gopi Yakala, PhD-student op de afdeling medische biologie van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij kijkt met een glimlach naar de paarse en rode japonnen van zijn Nederlandse collega&#8217;s. Hij mocht ze lenen van Indiase vriendinnen.
Het is een exotisch beeld: bijna tweehonderd Indiase studenten die hun najaarsfeest in Nederland vieren. En het zal in de toekomst vaker te zien zijn, want buitenlandse culturen zullen een steeds grotere rol gaan spelen in de universitaire wereld. Nederland is ongekend populair bij buitenlandse studenten. In het academisch jaar 2008-2009 waren er 76.000 internationale studenten aan de Nederlandse hbo&#8217;s en universiteiten, volgens Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in het hoger onderwijs. De grootste groepen komen uit Duitsland en China.
En dat is nieuw, want Nederland was nooit zo buitenlands georiënteerd. &#8216;In de achttiende en negentiende eeuw was het hoger onderwijs in Nederland maar weinig internationaal,&#8217; zegt Hans de Wit, lector internationalisering aan de Hogeschool van Amsterdam. &#8216;Pas na de oorlog begon het wat op gang te komen: de elite van de voormalige koloniën ging steeds vaker naar het land van de voormalige kolonisator toe.&#8217;
Toch was de toestroom beperkt, want er werd weinig Engelstalig onderwijs aangeboden. Anderzijds nam het aantal in het buitenland studerende Nederlanders toe; zeker toen in de jaren tachtig studenten een deel van hun studie in het buitenland konden gaan volgen via het uitwisselingsprogramma Erasmus. &#8216;Nederlandse studenten hadden wel belangstelling om naar andere landen te gaan,&#8217; zegt De Wit, &#8216;maar andersom was het heel moeilijk. Je kunt niet van een Franse student vragen om maar even Nederlands te gaan leren.&#8217; Die disbalans creëerde een probleem: als Nederland niet voldoende studenten ontving, konden Nederlandse studenten ook niet naar het buitenland gaan.
Dat is helemaal veranderd. De laatste jaren werden in Nederland honderden opleidingen in het Engels aangeboden. Nieuwe opleidingen, maar ook opleidingen die voorheen in het Nederlands werden gegeven. En het aantal groeit nog steeds gestaag. De &#8216;verengelsing van de universiteit&#8217; riep aanvankelijk veel weerstand op. &#8216;Het zou slecht zijn voor de Nederlandse taal, we dreigden een Engelstalig land te worden,&#8217; vat De Wit de bezwaren samen. Maar de hoger onderwijsinstellingen zetten door. Al gauw werden er hele opleidingen in het Engels aangeboden. Nederland doet haar best te laten zien hoeveel Engelse opleidingen er hier zijn, zegt De Wit. &#8216;We hebben er last van dat Nederland wordt gezien als een klein land.&#8217;
Wereldtop
Lalitha Nanduri is student aan zo&#8217;n Engelstalige opleiding; ze studeert stamcelbiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Geen master, maar een zogeheten PhD-opleiding: ze is promovendus. Nanduri zit aan een tafel in de hal van het Multifunctioneel Centrum in de Groninger wijk De Wijert. Gekleed in een lange, lichtblauw met gele jurk ontvangt ze de gasten van het Diwalifeest. Vijf maanden geleden kwam ze naar Groningen. Ze werd meteen welkom geheten door de Indiase studentenvereniging GISA, die het feest van vandaag organiseert. &#8216;Ze helpen je daar met alles wat je over Nederland moet weten: waar je Indiaas eten kunt krijgen en hoe je Nederlanders moet aanspreken.&#8217; Inmiddels kent ze de basis van het Nederlands, lacht ze, &#8216;maar ik ben blij dat hier zoveel mensen Engels spreken&#8217;.
De keuze is groot. Er zijn zelfs universiteiten die louter Engelstalige opleidingen aanbieden. De Technische Universiteit Delft doet dat, de Universiteit Maastricht, en ook Wageningen University. Woordvoerder Simon Vink van die laatste: &#8216;Je kunt als universiteit niet zeggen: we willen alleen in Nederland de beste zijn. Je moet de ambitie hebben tot de wereldtop te behoren. De uitwisseling van studenten, en daarna het behouden van de relatie met universiteiten elders, dat is van wezenlijk belang.&#8217;
De buitenlandse student is essentieel omdat Nederland een kenniseconomie wil zijn, maar kampt met een nijpend tekort aan hoger opgeleiden. Universiteiten doen hard hun best om buitenlandse studenten aan te trekken die dat gat kunnen opvullen. Probleem: dat doen universiteiten elders ook. Er is dus een strijd gaande om goede studenten. En de concurrentie is sterk toegenomen: de laatste jaren zijn ook landen die voorheen vooral studenten naar het buitenland sturen, hun onderwijs gaan verbeteren. China, Maleisië en Zuid-Afrika werven nu zelf studenten in het buitenland. Ook zij willen hun kenniseconomie ontwikkelen.
Vooral technische studies en natuurwetenschappen hebben een groot tekort aan &#8216;eigen&#8217; Nederlandse studenten, terwijl de reputatie van die opleidingen wel erg goed is. De Wit: &#8216;We zullen ons steeds meer gaan richten op master- en PhD-niveau. We zullen onze aandacht verschuiven naar bètavakken en speciale Nederlandse niches als milieu en watermanagement.&#8217;
Aantrekkelijk voor de buitenlandse student is dat Nederlandse universiteiten in verhouding tot de grote hoger onderwijslanden &#8211; Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Australië &#8211; goedkoop zijn. Al moet de student van buiten Europa nog beduidend meer betalen dan de Europese student. Die laatste mag in heel Europa voor hetzelfde bedrag studeren als de autochtone student; in Nederland komt dat neer op een collegegeld van 1650 euro. Voor een student van buiten Europa kost een jaar aan een masteropleiding al gauw negenduizend euro of meer. Maar dat is nog steeds een schertsbedrag vergeleken met de tienduizenden euro&#8217;s die Britse universiteiten vragen.
Ranglijsten
Toch kunnen de beperkte kosten ook tegen Nederland werken. Dat de student hier minder hoeft te betalen voor een opleiding wekt soms argwaan, weet Georges Span. Hij is hoofd van het Education Services center van de economische faculteit van de Erasmus Universiteit Rotterdam, waar veel buitenlandse studenten komen studeren. &#8216;Studenten uit het buitenland kiezen er ook wel eens voor om hier niet te gaan studeren omdat ze het te goedkoop vinden. Dan kan het vast niks zijn, denken ze.&#8217;
Vanwege die scepsis is het belangrijk voor de universiteiten om een goede positie in te nemen op rankings: ranglijsten van de beste universiteiten ter wereld. Vooral Aziatische studenten hechten veel waarde aan de lijsten bij het maken van hun keuze voor een universiteit. Dirk Jan van den Berg, collegevoorzitter van de Technische Universiteit Delft, weet dat uit eigen ervaring: jarenlang was hij de Nederlandse ambassadeur in China. &#8216;Statistiek is alles voor Chinezen,&#8217; lacht hij.
Nederland doet het niet onaardig in die rankings. Vier Hollandse universiteiten zitten bij de honderd hoogste noteringen van de Times 200, in totaal komen er elf voor op de lijst. Maar Hans de Wit meent dat het Nederlands onderwijs wel in perspectief gezien moet worden. &#8216;Nederland is en blijft een kleine speler. Het is een illusie dat we ooit de hoogste regionen van de lijsten zouden kunnen bereiken, zoals de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.&#8217;
Zeker is dat het onderwijs de laatste jaren een grote kwaliteitsimpuls gekregen heeft, zegt De Wit. Tien jaar geleden was het Nederlandse enthousiasme om buitenlandse studenten binnen te halen zo groot dat er nauwelijks werd gekeken naar hun opleidingsniveau of hun kennis van het Engels. &#8216;Dat heeft tot wantoestanden geleid. Er werd door sommige instellingen gedacht: hé, hier kunnen we ook geld aan verdienen.&#8217; Er was onduidelijkheid over financieringsmogelijkheden en sommige instellingen startten in het buitenland opleidingen op die ze met Nederlandse subsidiering financierden. In 2003 begon de commissie-Schutte een onderzoek naar fraude in het hoger onderwijs.
Tegenwoordig moeten internationale studenten iets kunnen toevoegen aan de universiteit. De Wit: &#8216;We kijken nu ook wat de meerwaarde van een internationale opleiding is voor de Nederlandse studenten. Er wordt meer aandacht besteed aan het Engels van docenten en meer moeite gedaan om buitenlandse studenten te laten integreren met de Nederlandse.&#8217;
Die integratie zit bij de Indiase studenten wel snor. Net als de andere Nederlanders op het Diwalifeest werd Gesina, een Groningse twintigster met rossig haar, uitgenodigd door een student die promoveert op het laboratorium waar ze werkt. Ze is enthousiast over het feest. Op haar handen heeft ze tekeningen van henna, gemaakt door haar moeder. &#8216;Normaal blijft het een week zitten. Maar op het lab moeten we zo vaak onze handen wassen, dan is het zo foetsie.&#8217;
Earvin Goudzand (22), Suriname
Student bestuurskunde Earvin Goudzand uit Suriname was er al meermalen op vakantie geweest, bij familie. En hij sprak de taal natuurlijk. Alles wees erop dat hij geen enkele moeite zou hebben om in Nederland te aarden. Hij was immers zelf een Nederlander &#8211; zijn vader heeft een Nederlands paspoort, dus Goudzand automatisch ook.
Maar twee dingen waren in Nederland heel anders. Eén: hij was alleen, zonder familie. Twee: het weer. Op de zaterdag voor Kerstmis 2007 had hij het zwaar. Voor het eerst zou hij kerst niet in Suriname vieren. &#8216;Het was zo&#8217;n koude bewolkte dag met regen. Ik stond op en wist: dit wordt geen goede dag. Toen ik mijn moeder aan de telefoon hoorde, had ik het niet meer.&#8217; Als hij wilde, mocht hij overkomen, troostte zij. Maar Goudzand bleef in Rotterdam. &#8216;Je moet een keer groot worden. Ik dacht, als ik nu terugga naar Suriname, vlucht ik eigenlijk.&#8217;
Hij ging naar Nederland om psychologie te studeren, want de universiteit in Paramaribo biedt die studie niet aan. De opleiding bleek te wiskundig, dus stapte hij over op bestuurskunde. Dat had hij wel in Paramaribo kunnen studeren, maar hij had het al erg naar zijn zin in Rotterdam, &#8216;de mooiste stad van Nederland&#8217;.
Natuurlijk, hij voelt zich Surinamer. Maar bij de Nederlandse samenleving is hij erg betrokken. &#8216;Misschien zelfs een beetje te veel. Toen ik hier kwam, dacht ik: ik ga straks Suriname opbouwen, mijn kracht aan Suriname geven. Maar ik ben van dit land gaan houden. Je kunt hier meer bereiken door hard werken en je best doen. In Suriname is het vooral belangrijk wie je kent. Daar wil ik niet aan meedoen.&#8217;
Kerst en oudjaar werden uiteindelijk &#8216;super&#8217;, twee jaar geleden. Met vrienden organiseerde hij een groot kerstfeest en het nieuwe jaar luidden ze in op de Erasmusbrug. &#8216;Ik had er vreselijk tegen opgezien. Dit overleef ik nooit, dacht ik. Maar dit jaar heb ik er zin in.&#8217;
Shirisha Nagotu (29) India
Eigenlijk is de Indiase Shirisha Nagotu, promovendus in moleculaire celbiologie, al klaar met haar opleiding. In januari zal ze haar proefschrift verdedigen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Maar een nieuwe uitdaging dient zich alweer aan: over een week vertrekt ze naar Bochum in Duitsland, waar ze een postdoctorale opleiding gaat doen in hetzelfde vak. Echt weg uit Nederland gaat ze nog niet. In de weekends zal ze teruggaan naar haar vriend Raj, die in hun huis blijft wonen. Hij is nog bezig met zijn promotie. Raj komt ook uit India, maar ze kennen elkaar uit Essex, Engeland, waar ze samen biotechnologie studeerden. Toen waren ze nog &#8216;heel goede vrienden&#8217; en eigenlijk wilde Raj gaan promoveren in Amerika. Maar op zoek naar een goede promotieplek vond ook hij een plaats in Groningen. &#8216;Deze stad is speciaal voor ons,&#8217; lacht Nagotu. &#8216;Dat hij ook uitgerekend hier terechtkwam, betekent dat we bij elkaar horen.&#8217;
Ze wist sinds ze studeerde dat ze een master en PhD (promotie) wilde doen. Dat ze voor haar master aan de universiteit van Essex terechtkwam, had te maken met het aansprekende verhaal van een woordvoerder die in India vertelde over de Britse universiteit. &#8216;Hij had foto&#8217;s bij zich van de laboratoria daar. Die zagen er zo goed uit! In India heb je ook wel een paar universiteiten met goede faciliteiten, maar dat zijn er maar heel weinig en daar kom je moeilijk terecht.&#8217;
Van Nederland wist ze niets: &#8216;Ik had geen idee of er goede universiteiten in Nederland waren.&#8217; Maar de eerste mooie vacature die ze na het behalen van haar masterdiploma vond, was voor een promotieplek in Groningen. Nagotu ontdekte dat er verrassend veel Hollandse academies in de top-200 van beste universiteiten ter wereld stonden. Waaronder die van Groningen. &#8216;Niet slecht, dacht ik.&#8217;
Alberto Adalid (26), Mexico
Een kwartier te laat komt hij aanfietsen. &#8216;Sorry, sorry,&#8217; hijgt hij. &#8216;Daar moet ik nog aan wennen, jullie Nederlanders zijn altijd op tijd. In Mexico betekent twee uur half drie.&#8217; Alberto Adalid volgt sinds augustus een masteropleiding psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. De eerste maand had hij het moeilijk: hij voelde zich alleen. Inmiddels is hij echter behoorlijk gewend aan Nederland &#8211; behalve dan misschien aan de Hollandse stiptheid.
Na zijn bachelor psychologie was hij een paar jaar yogaleraar geweest, maar hij wilde als psycholoog werken. Daarom wilde hij een masteropleiding doen. In het buitenland, zodat hij ook kon leren van een andere cultuur. Er was niet veel keus: de opleidingen waar hij via een uitwisselingsprogramma voor in aanmerking kwam, waren vaak gevestigd in Spanje &#8211; dat leek hem te veel op Mexico &#8211; of niet Engelstalig. Lille, Frankrijk en Groningen bleven over. Voor Groningen werd hij het eerst toegelaten: daarmee was zijn keus gemaakt.
Dat Adalid een beurs kon krijgen, was een groot geluk. Hij komt uit een gezin in de hogere middenklasse &#8211; vader is ingenieur in ruste, moeder directeur van een middelbare school &#8211; maar zijn ouders zouden de kosten niet kunnen opbrengen. Los van het jaarlijkse collegegeld krijgt hij elke maand duizend euro voor kamerhuur, eten en kleding. &#8216;Een absurd bedrag voor een Mexicaan. Mijn vader zou me uitlachen als ik erom vroeg! Voor minder dan de helft kun je in Mexico City een gigantisch appartement huren.&#8217;
Hoe &#8216;ongelooflijk duur&#8217; alles in Nederland ook is, terug naar Mexico wil hij geen moment. &#8216;Ik merk dat veel Nederlandse studenten een master doen omdat ze dan later meer salaris zullen krijgen. Daar gaat het mij niet om. Ik hoop straks werk te kunnen vinden als leraar, dat zou super zijn, of als onderzoeker &#8211; dat zou ook fantastisch zijn. Ik wil in elk geval niet weer yogaleraar worden.&#8217; Ook belangrijk: hij voelt zich veiliger in Nederland. &#8216;In Mexico City fiets ik na het uitgaan niet terug naar huis, omdat ik dan bestolen word. Als ik autorijd, kijk ik steeds in mijn achteruitkijkspiegel of ik word gevolgd.&#8217;
Jiayang Li (25), China
Per ongeluk kwam Jiayang Li, masterstudent International Business Management aan de Universiteit van Amsterdam, zeven jaar geleden terecht aan een hbo-opleiding in Vlissingen. Ze dacht dat ze naar de universiteit ging: de agent die een opleiding voor haar zocht, had haar gewezen op het college in Zeeland. &#8216;In China betekent college universiteit, dus ging ik ervan uit dat deze opleiding aan de universiteit was.&#8217;
Nederland was goedkoop, wist ze, en er waren veel Engelstalige opleidingen. Ze had ook wel naar Canada gewild, maar voor dat land kon ze geen beurs krijgen. Hoewel de opleiding in Vlissingen geen universitaire studie bleek, besloot ze ermee door te gaan. &#8216;Ik was wel van plan om nog naar de universiteit te gaan, maar het leek me niet gek om zowel een praktische als een theoretische opleiding te doen.&#8217;
Met haar zeventien jaar was ze jong toen ze naar Nederland kwam. Maar goed ook, zegt ze nu. &#8216;Mijn ouders stelden voor dat ik pas na mijn bachelor naar het buitenland zou gaan. Maar als ik daar op gewacht had, zou ik het niet meer gedaan hebben, denk ik. En dan had ik in één jaar Nederlands moeten leren kennen. Dat is onmogelijk.&#8217;
Li sloot al gauw vriendschappen, vooral met Nederlanders. Ze wilde ook Chinese studenten leren kennen, dus werd ze lid van een Chinese studentenvereniging. Dit jaar werd ze er voorzitter. Een soort missie voor haar: &#8216;Ik wil Chinezen wat meer naar buiten krijgen, in contact met Nederlanders. Chinezen bewegen zich in groepen, dat zijn we van huis uit zo gewend.&#8217; Soms spreekt ze er een student op aan: waarom ga je niet een keer mee naar een internationaal feest? Ze begrijpt het best, nieuwe mensen ontmoeten is lastig en spannend. &#8216;Maar het is zo zonde. Je woont in Nederland, dus moet je hier ook mensen leren kennen.&#8217;
Versoepeling regels
Naar Nederland komen voor een studie wordt steeds makkelijker. Voor Europese studenten was het al betrekkelijk eenvoudig, maar PvdA-staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie en Vreemdelingenzaken wil de regels voor studenten van buiten Europa sterk versoepelen. In het Haagse World Forum vertelde zij onlangs aan een zaal met tweeduizend internationale studenten hoe haar plannen eruit zien. Die staan in het wetsvoorstel &#8216;Modern migratiebeleid&#8217; dat sinds september bij de Tweede Kamer ligt en naar verwachting vanaf 2010 gefaseerd zal worden ingevoerd. Het voorstel is een modernisering van de Vreemdelingenwet 2000.
Buitenlandse studenten zullen volgens Albayrak veel sneller een verblijfsvergunning krijgen. Duurde dat voorheen zo&#8217;n tien weken, nu moet het binnen veertien dagen geregeld zijn. Verder krijgen studenten een verblijfsvergunning voor de gehele studieduur, zodat ze niet jaarlijks een nieuwe aanvraag hoeven te doen. Bij de monitoring van de studievoortgang van studenten zullen hoger onderwijsinstellingen een grotere rol spelen: zij moeten jaarlijks een rapport over elke buitenlandse student uitbrengen.
Albayrak benadrukte het belang van buitenlandse studenten voor Nederland, dat &#8216;afhankelijk is van nieuw bloed om het kennisniveau hoog te houden&#8217;. In januari werd de regeling hoogopgeleiden ingevoerd. Buitenlanders die in Nederland opgeleid of gepromoveerd zijn, mogen een jaar zoeken naar een baan. Wel moeten werkzoekenden afgestudeerd zijn aan een Nederlandse en/of buitenlandse universiteit die voorkomt op de Top 150 van de Shanghai-onderwijsranking of de The Times Higher-ranking. Aan de te vinden baan worden ook eisen gesteld: deze moet de kennismigrant jaarlijks minimaal 25.800 euro opbrengen. Tijdens het zoekjaar heeft de afgestudeerde geen recht op bijstand.

Dorien Vrieling

Buitenlanders welkom!

Opinie
&#8216;Preventie van hiv krijgt te weinig aandacht. Terwijl wereldwijd het aantal besmettingen stijgt, ook in Nederland. Er zijn nog zo veel mensen die niet weten hoe het komt dat ze besmet raken. Dat vind ik verschrikkelijk.
Afgezien van besmette immigranten uit Afrika is hiv in ons land nog altijd vooral een gayziekte, vanwege het grote aantal wisselende contacten van homo&#8217;s. Jonge mensen die net uit de kast zijn gekomen gaan vrolijk en blij seks hebben. Ze worden niet afgeschrikt door de uitgemergelde aidspatiënt met zijn wandelstok, want die is er niet meer. Het is net als met de scepsis over inentingen: vroeger had niemand het erover of je zo&#8217;n vaccin wel moest willen. Ik had een meisje met polio in de klas dat de helft van het jaar in het ziekenhuis was &#8211; toen ik kinderen kreeg, liet ik ze maar wat graag inenten. Maar nu ziet niemand meer een zieke en is er dus geen angst meer voor besmetting.
Gelukkig ga je in principe niet meer dood aan aids, nu we hiv-remmers hebben. Maar levenslang medicijnen slikken is heel moeilijk. Vergeet je ze, dan word je resistent. Bij sommige mensen werken de remmers niet voldoende, zodat ze soms wel acht verschillende combinaties moeten proberen. Seropositieve mensen worden vaak depressief en depressieve mensen slikken slecht. Gezonde mensen krijgen een hekel aan de pillen, want die confronteren hen telkens met hun ziekte. Dan zijn er nog de bijwerkingen &#8211; diarree en bloedarmoede, maar ook een verhoogde kans op hart- en vaatziekten.
En vergeet het stigma niet. Ik spreek vaak patiënten die het niet aan hun ouders, broer of zus durven te vertellen. Intelligente, volwassen mensen die de pest in hebben omdat ze zo stom zijn geweest &#8211; zo zien ze dat. Dan leef je met een rottig geheim. Dus ook in een maatschappij als de onze durven mensen er niet voor uit te komen dat ze besmet zijn. Hiv is nog altijd een taboe.
Preventie begint op school. Niet met een giechelig uurtje bij verzorging, waar je een condoom krijgt uitgedeeld, maar door er de tijd voor te nemen. Het kan ook veel leuker. Voor ons programma &#8220;negotiation skills&#8221;, waarmee we cursisten in het buitenland leren jongeren op lokale scholen voor te lichten, maken we filmpjes met barbiepoppen die zich al dan niet uitkleden, om ze te leren nee te zeggen. Jongeren durven hun vragen vaak niet te stellen, dus schrijven ze die op briefjes die in een hoge hoed worden gegooid en daarna anoniem behandeld.
Het zijn natuurlijk niet alleen homo&#8217;s die besmet raken. Een van de eerste patiënten die ik testte was een man die voor een hypotheekkeuring kwam en ontzettend hetero was. Hij had in Brazilië seks gehad met een onbekende vrouw. Reizigers moeten sowieso oppassen. In Indonesië zijn bijvoorbeeld veel prostituees die van eiland naar eiland trekken en dan als nieuw en &#8220;schoon&#8221; geïntroduceerd worden.
Iedereen denkt altijd alleen aan geneesmiddelen: als die er maar zijn, dan komt het goed. Maar er zijn negen miljoen besmette mensen op de wereld van wie er nog maar vier miljoen behandeld worden, en jaarlijks komen er twee miljoen nieuwe geïnfecteerden bij. Het is onmogelijk om al die mensen te behandelen. Je hebt ook dokters, verpleegkundigen en laboratoria nodig. Alleen pillen verschaffen is hetzelfde als mensen auto&#8217;s geven zonder rijbewijs.
Daarom doen wij dit: medisch personeel opleiden, zorgen dat zij mensen kunnen behandelen en begeleiden en kunnen werken aan preventie van hiv en aids. Bij de workshops na de computercursus krijgen cursisten als oefening bijvoorbeeld een zakje smarties waaruit ze iedere dag precies de juiste dosis moeten nemen. Dat gaat meestal mis: zo weten ze hoe het is om consequent medicijnen te moeten innemen. Ze moeten op een rauw ei passen, alsof dat hun patiënt is: heel voorzichtig.
Je zou denken dat iedereen in Nederland best op de hoogte is, maar mensen willen het vaak niet weten. Ze durven iemand met hiv niet over zijn bol te aaien, maar ze vergeten wel een condoom te gebruiken. In veel landen worden condooms alleen geassocieerd met prostituees &#8211; daardoor gebruiken &#8220;gewone&#8221; mannen en vrouwen ze niet. Het allerbelangrijkste vind ik dat mensen goed voorgelicht worden. Dat het serieus wordt genomen.&#8217;
Fransje van der Waals (59) is huisarts in Amsterdam en directeur van Health[e]Foundation, een stichting die via computeronderwijs internationaal medisch personeel opleidt in de behandeling van hiv en aids.

Toppers

Luisterkinderboeken
Ouders met jeugdsentiment kunnen hun hart ophalen. Wie met warme gevoelens terugdenkt aan Hielke en Sietse van De Kameleon of zich weer even een van De Vijf wil wanen, schaft gewoon het luisterboek aan. Uitgeverijen als het in luisterboeken gespecialiseerde Rubinstein geven massa&#8217;s oude titels uit in een luisterversie. Klassieke jeugdboeken van Tonke Dragt, Roald Dahl en Astrid Lindgren, maar ook stoffiger titels als Het Gouden Voorleesboek van W.G. van de Hulst. Kom daar maar eens om in de kinderboekenwinkel &#8211; het &#8216;echte&#8217; boek is minder makkelijk te vinden.
Maar ook voor kinderen van nu valt er veel te genieten. De nieuwste boeken komen uit als luisterboek, gelezen door &#8211; vaak &#8211; fijne voorleesstemmen. Dat die strenge juffenstem afkomstig is van Loes Luca, en de warme brom van Bram van der Vlugt (vooral leuk wanneer die een verhaal leest over &#8216;de echte&#8217; Sinterklaas) zal weinig kinderen boeien. Maar eerlijk is eerlijk, de bekende voorlezers doen het doorgaans helemaal niet slecht.
Toch is goed voorlezen een vak. Dat begrijpt iedereen die luistert hoe beroepsvoorlezer Jan Meng verhalen inspreekt. Meng las onder meer de Harry Potter-boeken, In de ban van de ring en bijna alle Roald Dahl-boeken voor. Waar anderen zich beperken tot een rechttoe-rechtaan voorgelezen boek, daar trekt Meng alle registers open. Voor zijn vertolking van Super Jan, geschreven door Harmen van Straaten, heeft Meng naast het verhaal ook de karakteristieke tekeningen in het boek van Van Straaten goed bekeken. Zo lijkt het in elk geval: Bartelomeus Lont met zijn valse oogjes klinkt net zo gemeen als hij eruitziet. Meng geeft zelfs de koeienmest waar Bartelomeus in valt zijn eigen blubberende geluid. De voorlezer klinkt angstig op spannende en vrolijk op leuke momenten.
Kinderen van onder de zes en van boven de tien zijn de best vertegenwoordigde doelgroep voor luisterboeken. Pubers hebben pech: voor veertien jaar en ouder is er weinig. De tussengroep tussen zes en tien jaar moet misschien maar wat extra worden voorgelezen door leraren en ouders. Desnoods uit De Vijf.
Harmen van Straaten, ‘Super Jan’, voorgelezen door Jan Meng, Rubinstein, 2 cd’s, € 12,95

Het geluid van koeienmest

Openbaar Ministerie versus advocaten
De rechtszaal is een boksring. Met een scheidsrechter en twee spelers die elkaars zwakke plekken proberen te vinden. Deze vergelijking diende als aftrap voor de discussie tussen OM en advocatuur, afgelopen vrijdag op het jaarcongres van de Orde van Advocaten. Strafpleiter Gerard Spong deed er ter plekke een schepje bovenop. &#8216;Het strafproces is een arena, er wordt oorlog gevoerd,&#8217; beweerde de Amsterdamse advocaat. Die sfeer leidt volgens hem tot vergroving van het taalgebruik. &#8216;We zijn de waakhond van de rechtsstaat, dus moeten we blaffen.&#8217;
&#8216;De metafoor van de boksring vind ik niks,&#8217; riposteerde Bart Nieuwenhuizen, hoofdofficier van het landelijk parket. Niet de elkaar bestrijdende juristen, maar de verdachte hoort centraal te staan in de rechtszaal, betoogde hij. Volgens Nieuwenhuizen zoeken advocaten vaak spijkers op laag water. &#8216;Je moet niet van elk onregelmatigheidje een enorme toestand maken.&#8217;
Het schuurt al een tijdje tussen partijen in het strafproces. Advocaten betichten officieren publiekelijk van vals spel (achterhouden van stukken, de waarheid verdraaien). Het OM op zijn beurt meent dat de kritiek van strafpleiters grof, grievend en ongefundeerd is.
Dat tegenspelers in de rechtszaal elkaar soms fel betwisten, is van alle tijden. Maar de recente harde wederzijdse kritiek is nieuw. Het begon met een artikel in de krant. Enkele advocaten van naam en faam oordeelden deze zomer in dagblad De Pers hard over de werkwijze van officier van justitie Koos Plooij, bekend van onder meer het proces-Holleeder. Volgens een van de strafpleiters zou Plooij &#8216;zijn moeder nog verkopen voor zijn carrière&#8217;. Dat vond Harm Brouwer, de baas van het OM, een regelrecht affront. Hij schreef een brief naar de deken van de Orde van Advocaten waarin hij zich beklaagde over het gedrag van de raadslieden. Sindsdien zijn er over en weer in de media harde woorden gevallen.
Transparant als roggebrood
De confrontatie van afgelopen vrijdag was een van de pogingen om de zaak te apaiseren. Dat lukte niet. Bart Nieuwenhuizen vond de achterdocht van de advocaten een teken dat zij &#8216;angstig in het leven staan&#8217;. Gezonde argwaan is volgens hem goed, maar men moet er niet bij voorbaat van uitgaan dat het OM dingen verkeerd doet. &#8216;Sommige advocaten zoeken altijd maar een touwtje om aan te trekken.&#8217;
Gerard Spong liet zich de les niet lezen. Hij ziet zich als advocaat &#8216;voortdurend geconfronteerd&#8217; met het achterhouden van ontlastend materiaal en bewijsstukken. &#8216;Het gaat maar door, jaar in, jaar uit! Als ze mijn telefoon aftappen, speel ik keihard op de man!&#8217;
Ook de in de zaal aanwezige Jan Boone &#8211; de advocaat die in de krant refereerde aan de moeder van Koos Plooij &#8211; mengde zich in de woordenstrijd. &#8216;De discussie met het OM is volkomen zinloos. Het OM is net zo transparant als roggebrood. Als officieren zich profileren als crimefighter en rare strapatsen uithalen, dan is dat een ramp,&#8217; aldus de strafpleiter.
En daarmee was Boone nog niet klaar. Hij gaf ter plekke ook de rechters een veeg uit de pan. &#8216;Rechters wijzen steeds vaker verzoeken van de verdediging af zonder dat te motiveren. Dat wekt bij cliënten het idee van partijdigheid.&#8217; Discussiedeelnemer en rechter Frans Bauduin voelde zich op zijn tenen getrapt. &#8216;U werkt mee aan het beeld dat we in Nederland met zijn allen naar de ratsmodee gaan, dat rechters om zes uur naar huis gaan omdat de aardappels op staan.&#8217;
De advocaat haalde zijn schouders op. Boone ziet het opereren van het OM en de rechters als een vrijbrief voor hem om zijn gelijk te halen in de media. &#8216;Alleen via de publieke opinie kunnen we terug naar de echte rechtsstaat.&#8217; Hoofdofficier van justitie Nieuwenhuizen reageerde getergd: &#8216;Het is alleen bitterheid wat u tentoonspreidt. U maakt een karikatuur van uzelf. Het moet in de zittingszaal worden uitgevochten als officieren dingen fout doen.&#8217;
Over één ding waren de partijen het vrijdag eens: onnodig grieven moeten we vermijden. Maar wanneer scheldpartijen noodzakelijk dan wel overbodig zijn, bleef in deze ronde onbeslist.

Buitenlanders welkom!

Toppers

Het geluid van koeienmest

Oorlog in het recht