Ook links wint

Links wint wel

Verhaal van de Week

De techlobby regeert

Nieuws

Repressie in Marokko

Reportage

Waar vechten we voor?

Teun van de Keuken

Van foodblog tot verzetskrant

Werken loont niet

Hans Against the Machine

Secretaris-generaal

Gezocht

Totaal boycot op Israël?

Debat

Theatergezelschap de Warme Winkel

Er zijn theatergezelschappen die je een avondje vermaken, en er is De Warme Winkel. Sinds de oprichting in 2003 werkt het Amsterdamse collectief, opgericht door acteurs Vincent Rietveld, Ward Weemhoff, Mara van Vlijmen en Jeroen de Man, aan een oeuvre dat het domein van het theater ver overstijgt.
De laatste jaren was De Warme Winkel vaak in het nieuws. Bijvoorbeeld tijdens de lockdown in 2020 met Peepshow Palace, de eerste ‘corona-proof theatervoorstelling’. Dat gebeurde ook met de voorstelling Een oprechte ode aan de ironie, toen acteurs van De Warme Winkel het podium deelden met realitysterren uit televisieprogramma’s als Ex on the Beach en Temptation Island. En vorige zomer was het gezelschap voorpaginanieuws met Het Zomeroffer, een voorstelling in het Amsterdamse Bostheater waarin 35 avonden achter elkaar de auto van iemand uit het publiek werd ‘geofferd’ (lees: gewassen en weggetakeld) in de strijd tegen de fossiele industrie.
‘Onze geheime missie is om niet op de kunstpagina van de krant te belanden’, zegt artistiek leider Vincent Rietveld (49), ‘maar juist op de voorpagina.’ In het Dijktheater aan de Amsterdamse Da Costakade zit hij achter een houten tafeltje met een interruptiemicrofoon en heeft hij de interviewer tegenover hem aan eenzelfde tafel neergezet. Het zijn requisieten uit hun nieuwste voorstelling Britt for president die hier wordt gerepeteerd. Op dit moment studeren de acteurs in de keuken van het theater hun teksten in, over een uurtje gaan ze hier weer aan de slag.
<div class="gallery gallery-columns-2 clearfix gallery-size-"><div class="gallery-inner clearfix"><div class="gallery__expand pulse"><div class="gallery__plus"></div></div><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="0"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww1-1280x853.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="1280" height="853"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center">Vincent Rietveld, acteur en artistiek leider van de Warme Winkel</figcaption></figure><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="1"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww2-1280x1792.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="1280" height="1792"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure></div></div>
Theatercritici noemen jullie de spannendste theatergroep van Nederland, het interessantste gezelschap denkbaar en ook het eigenzinnigst. Hoe lukt het om opvallend en relevant te blijven? 
‘Wij staan nooit stil. We willen ons doorlopend op een theatrale manier bemoeien met de tijd waarin we leven en daar commentaar op geven. We zijn wendbaar, nieuwsgierig en staan principieel wantrouwend tegenover elke modieuze mening. Kijk, je kunt elke avond De Meeuw van Tsjechov opvoeren. Dan hebben de mensen een fantastische avond want dat is een ontzettend goed stuk. Of je zet een acteur met een geweldige reputatie op je poster, dan komt het ook min of meer vanzelf in orde. Dat vinden wij saai want met die keuzes verleg je de koers van het podiumkunstenlandschap niet.’
Wat doen jullie dan wel?
‘Doorgaans zit het experimentele in de kleine zalen van een theater. Wij draaien het om: wij experimenteren in de grote zaal, en daarmee onderscheiden we ons, want nog maar heel weinig gesubsidieerde gezelschappen doen dat. Dan wordt dus vijf weken lang elke dag een auto geofferd in dat gigantische Amsterdamse Bostheater. Je kunt zeggen: dat is zo simplistisch dat het me tegen de borst stuit, maar je kunt ook denken: opzienbarend. Wij blijven zoeken naar het punt waar urgentie, lichtvoetigheid en het hier en nu elkaar raken. De basis is: geen angst hebben. Jonge mensen met wie ik werk, hebben nog weleens de neiging om iets in een stuk beter uit te leggen omdat ze bang zijn dat het publiek het anders niet begrijpt. Maar daarmee veeg je dingen te schoon. De lat van originaliteit ligt bij ons heel hoog; zo gauw we ook maar enigszins het gevoel krijgen dat iets eerder is gedaan, schieten we het af.
<blockquote>Zo gauw we ook maar enigzins het gevoel krijgen dat iets eerder is gedaan, schieten we het af</blockquote>
‘Vooraf bespreken we het thema van een voorstelling; zeg maar een met potlood getekende vorm. Vervolgens bereiden de acteurs zich voor op een repetitie. De opdracht luidt: verzin een act bij het thema. Dat kan van alles zijn – een improvisatie, een lied, een scène, een tekst, een beeld, wat dan ook. Vervolgens werken we op de vloer, we inspireren elkaar tot weer een nieuwe act. Uiteindelijk hangt de muur vol briefjes met dingen die we rond een onderwerp hebben bedacht. We hebben nooit een vooropgezet concept dat moet worden ingevuld. We bouwen een huis met allemaal zelfgebakken steentjes. Om in de metafoor te blijven: op het laatst halen we er een regisseur bij om de boel te plamuren. Die moet de verhaallijnen bij elkaar brengen en er een geheel van smeden.
‘Wat ook helpt is dat we een bepaalde meerstemmigheid nastreven. We zijn bang dat het afgelopen is als we die niet meer hebben. We waren altijd jong, experimenteel en stout, maar zie: hier zit een kalende man van 49. Ons nieuwe codewoord is daarom: intergenerationeel. Het is niet zo dat je alleen maar brave dingen maakt als je ouder bent, maar als je stoute dingen wil blijven doen en als je wilt appelleren aan de belevingswereld van jonge mensen, dan moet je die er gewoon bij hebben. Veel Nederlandse collectieven bestaan uit maar een generatie. Daar is op een gegeven moment de lol gewoon af.’
 Voor de nieuwste voorstelling Britt for president liet je je inspireren door de Provinciale Staten. Hoe kom je op zo’n idee? 
‘Elke maand stap ik op de racefiets met een vriend die ambtenaar is bij Provinciale Staten. Hij vertelde me na de vorige Statenverkiezingen hoe het was om te worden geconfronteerd met een heleboel BBB’ers die amper bestuurlijke ervaring hebben. Ben je als ambtenaar vijf jaar bezig geweest om ergens een windmolen geplaatst te krijgen, wat miljoenen aan belastinggeld heeft gekost, heb je alleen nog de handtekening van de gedeputeerde nodig, en die zegt dan doodleuk: ‘‘Nee, dat doe ik niet, want ik ben van de BBB en wij zijn tegen windmolens.’’
‘Met de statenverkiezingen van komende maart in het vooruitzicht, wilde ik een klucht schrijven over democratie en disruptie. Ambtenaren hebben natuurlijk veel meer dossierkennis dan Statenleden die zomaar komen aanwaaien omdat hun partij toevallig heeft gewonnen. Ambtenaren proberen ondanks alles het democratische, bestuurlijke werk te laten doorgaan, los van hun eigen politieke kleur. Niemand heeft oog voor die duizenden mensen die zich dag in dag uit met hart en ziel inzetten voor onze democratie.’
<figure id="attachment_1087381" aria-describedby="caption-attachment-1087381" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1087381 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww5-1280x853.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww5-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww5-1280x853.jpg 1280w" alt="Repetitie voor 'Britt voor president'" width="1280" height="853" /><figcaption id="caption-attachment-1087381" class="wp-caption-text">Repetitie voor &#8216;Britt voor president&#8217;</figcaption></figure>
In 2009 maakten jullie ook al een voorstelling over de politiek: Villa Europa, naar aanleiding van de verkiezingswinst van de PVV.
‘Destijds stond iedereen op zijn achterste benen. And look at us now. Een kwart van Nederland stemt extreemrechts. De vraag hoe je daarmee moet omgaan, speelt overal. Als ik Tweede Kamerdebatten kijk, en ik zie Wilders weer supergevat zijn, dan denk ik: godverdomme Klaver, verzin nou ook eens iets snedigs! Of: verdomme Jetten, kom ook eens leuk uit de hoek! Zeg gewoon een keer wat je denkt! Laat die linkse onderbuik eens spreken! In dit stuk gebeurt dat allemaal. Dat is het heerlijke aan theater: je wordt nergens op afgerekend en toch kun je mensen een nieuwe blik geven.’
In voorbereiding op Britt for president bezochten jullie met een paar acteurs meerdere Provinciale Statenvergaderingen? Wat viel jou daar het meest op?
‘Ik was ontroerd. Het is de onbekendste bestuurslaag van Nederland. Op het Journaal zie je wat snippets van debatten waar Kamerleden gratuit wat staan te roepen, of een Donald Trump die alleen maar domme dingen zegt. Daardoor kun je het idee krijgen dat bestuurders niets waard zijn. Maar in de provincie en de gemeente wordt het echte werk gedaan. Daar zie je de meest onwaarschijnlijke coalities tussen bijvoorbeeld de Partij voor de Dieren en de BBB, om voor elkaar te krijgen wat moet gebeuren. Daar zie je oprechte teleurstelling als dat niet lukt. De nauwkeurigheid waarmee protocollen worden uitgevoerd, de manier waarop processen worden begeleid door mensen die nooit in de spotlights staan en die ook niet zoeken; ik was onder de indruk en ik vond het geruststellend.
<blockquote>‘De setting is een Provinciale Statenvergadering, met de Commissaris van de Koning, gedeputeerden en statenleden’</blockquote>
‘Er zit namelijk nooit iemand op de tribune, hooguit wat belanghebbenden. Terwijl het ontzettend leuk is om te zien. Je krijgt koffie, een koekje. Als je geen zin hebt in onze voorstelling: ga daar eens kijken.’
Waar gaat Britt for president over? 
‘De setting is ook een Provinciale Statenvergadering, met de Commissaris van de Koning, gedeputeerden en statenleden. Met humor en scherpte onderzoeken we de hedendaagse politieke uitdagingen. Hoe ga je als bestuurder om met het gegeven dat ook mensen die niet worden gehinderd door feitenkennis zich overal mee mogen bemoeien en hun mening ventileren? Vroeger gold dat alleen voor het Nederlands elftal, maar tegenwoordig geldt dat ook voor het bestuur van ons land.
Een andere vraag is hoe je de ander nog kunt bereiken als argumenten er niet meer toe doen en wetenschap ‘‘ook maar een mening’’ is. We zien de kloven dieper worden en de bubbels sterker, en ondertussen staren we als konijnen in de koplampen en zien we hoe kwetsbaar onze democratie is als disruptieve krachten de regels van het spel overboord zetten.’
Britt Hartog, een amateur-acteur, speelt de hoofdrol.
‘Britt is een bom van een wijf. We werkten ook met haar samen in Een oprechte ode aan de ironie. Ik vond het een mooi symbool om in een stuk over amateuristische politiek een amateur de hoofdrol te geven. Britt is geen opgeleide actrice en ze heeft een achtergrond die je niet op LinkedIn zet – de lezer moet zelf maar bedenken wat dat kan zijn. Ze zei direct ja toen ik vroeg of zij de hoofdrol wilde tussen professionele acteurs. In het stuk gaat ze er met gestrekt been in, zonder bestuurlijke kennis of kunde. Naar haar idee zegt ze waar het op staat.’
Jullie werk wordt ‘onvervalst highbrow’ en tegelijkertijd ‘extreem toegankelijk’ genoemd. Hoe kan dat? 
‘Dat vind ik een compliment. Het is een verborgen missie om grondige inhoudelijke verdieping te serveren met een enorme dosis lichtvoetigheid. Als die Spielerei er niet in zit, wordt het al snel dominee-achtig. We lopen artistiek graag voorop en pulken inhoudelijk aan de grenzen van wat kan, maar tegelijkertijd vinden we het fijn om ook ongetrainde theaterbezoekers die niet op zoek zijn naar de metafoor een mooie avond te bezorgen. Die gelaagdheid zorgt ervoor dat iedereen wel ergens kan aanhaken. Britt denkt dat haar familie de voorstelling hilarisch zal vinden. Anderen vinden de boodschap wellicht verontrustend.’
<figure id="attachment_1087380" aria-describedby="caption-attachment-1087380" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1087380 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww6-1280x1792.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww6-640x896.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/10/ww6-1280x1792.jpg 1280w" alt="Britt Hartog." width="1280" height="1792" /><figcaption id="caption-attachment-1087380" class="wp-caption-text">Britt Hartog.</figcaption></figure>
Hebben jullie de plank weleens misgeslagen? 
‘Met onze voorstelling Casting gingen we geweldig de mist in, dat was echt een grandioze mislukking. Florian Myjer, Ward Weemhoff en ik wilden een voorstelling maken naar aanleiding van de uitnodigingen voor castings die acteurs krijgen voor Nederlandse series, publieksfilms, arthouse-projecten en commercials. Het idee was een ongemakkelijke auditie te laten zien waarbij niet alleen de hoofdrolspelers werden beoordeeld maar ook de regisseur, de castingdirector en de netmanager
‘Het moest gaan over macht, aantrekkingskracht en artistieke hoogmoed. Op grond daarvan zouden wij dan een scherpe analyse maken van de Nederlandse cultuur. Maar de regisseur kreeg alle losse eindjes niet aan elkaar geknoopt, er zat geen eenheid in. Het was een onevenwichtige mix van halfbakken improvisaties en onvoldragen ideeën.’
Lachend bij de herinnering: ‘O ja, en de Oekraïne-oorlog was net uitgebroken, dus er zat ook nog een Oekraïense actrice in een kast op het podium. Het was gewoon een moddertje. We hebben de voorstellingen evengoed vijftien keer uitverkocht gespeeld, maar man, wat een chaos. Het was een kleine voorstelling, en financieel geen debacle, maar ja. Ik ben wel blij dat we achteraf kunnen zeggen: het was in elk geval geen braaf toneel.’
In 2022 doopten jullie je om tot Toneelgroep Amsterdam, een naam die dertig jaar toebehoorde aan wat nu Internationaal Theater Amsterdam heet. Was dat een grap?
‘Nee, dat was serieus. Het ging ons erom: wie mag zich het toneelgezelschap van Amsterdam noemen? Want ITA is het gogme natuurlijk wel een beetje verloren door zich vooral te richten op de expat community. In die zin was het ook een aanklacht. Het ging wat ons betreft echt ergens over, en het was heel leuk om die vraag op deze manier te agenderen. Er werd door het hele culturele veld over gesproken. Dat vonden we mooi.
‘Nadat ITA met juridische stappen dreigde, hebben we besloten terug te keren naar onze vertrouwde naam. En het was een leuke aftrap van onze publiciteitscampagne.’
Dus dat was het ook?
‘Het was van alles.’
<blockquote>Het fonds podiumkunsten is niet de sector. De culturele sector, dat zijn wij</blockquote>
Vorig jaar is De Warme Winkel van het ene op het andere moment de rijkssubsidie kwijtgeraakt. Waarom?
‘Het Fonds Podiumkunsten schrapte als donderslag bij heldere hemel de bijdrage van 700 duizend euro per jaar. De subsidieperiode beslaat vier jaar dus het ging over 2,8 miljoen euro – de helft van onze begroting. De rechter oordeelde dat het fonds onzorgvuldig was geweest in de beoordeling van de aanvraag, maar een herbeoordeling leidde opnieuw tot een afwijzing. Ik ben nog steeds bezig met het afronden van dat debacle, en ondertussen zit ik alweer te schrijven aan een nieuwe aanvraag.
‘Als ik eraan terugdenk, overvalt me opnieuw de gedachte: hoe kun je als Fonds voor de Podiumkunsten het theaterveld zo vakkundig om zeep helpen? Als je ziet hoe wij gepresteerd hebben, hoe we een van de succesvolste theatergroepen zijn die door alle hoepels van de subsidiegever springt, dan zakt je broek af als je ineens hoort: nee hoor, jullie krijgen geen geld meer. Absurd. Volkomen absurd.’
Hangt jullie toekomst nu aan een draadje? 
‘Dankzij bijdragen van het Amsterdams Fonds voor de Kunst, – lange leve de gemeente Amsterdam! – private fondsen en particulieren kunnen we doorgaan als kleinere projectorganisatie. Zij vinden dat een spannende club als De Warme Winkel moet blijven bestaan. Daar ben ik ontzettend dankbaar voor. Maar we hebben veel vaste mensen moeten ontslaan. Dat heeft onherstelbare schade aangericht. Op die mensen grijp ik nog altijd mis. Ik heb een dikke huid maar dit is een heel moeilijke periode geweest. Het was een enorme klap, extreem pijnlijk.
‘Ik vind dat zoiets niet moet kunnen. Als je twee of drie keer een structurele subsidie hebt gekregen, een achterban hebt opgebouwd, een infrastructuur van mensen hebt neergezet, dan moet je van tevoren een waarschuwing krijgen. Dan moet het fonds gedurende de subsidieperiode zeggen: jongens, jullie verprutsen het, en als het niet beter wordt, korten we jullie met eenderde van het bedrag. En als het nog een keer gebeurt, krijgen jullie helemaal niets meer. Maar dit? Onvoorstelbaar.’
Het lijkt op het Statenlid dat de stekker uit de windmolens trekt? 
‘Ik heb geleerd het fonds te zien als een overheidsloket waar je geld haalt. Ik dacht altijd dat er heel betrokken mensen werkten, en dat we samen de sector vormden. Maar zij zijn niet de sector. De culturele sector, dat zijn wij.’
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-oktober-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new">Bestel 'm hierDit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘boycot met ons mee’! Heb jij hem al in huis?1 oktober 2026</a>

Anniek van den Brand

Voorstelling Britt for president: ‘Een politieke klucht’