Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd

Profiel

<p>Pedro Sánchez weet dat zijn woorden ertoe doen. Wanneer ik tegenover de Spaanse premier zit in het paleis van Moncloa – in de crèmekleurige Tàpies-zaal, waar hij gasten ontvangt, en waar werken hangen van Antoni Tàpies en Joan Miró – laat hij niets aan duidelijkheid te wensen over. De zacht sprekende 53-jarige politicus heeft de afgelopen jaren aanzien gewonnen als leider van wat wordt gezien als de meest progressieve regering in het Westen. Ook is hij een van de weinige Europese leiders die zich consequent heeft uitgesproken tegen Donald Trump. &#8216;Wij zijn een pro-Atlantische regering,&#8217; zegt Sánchez. &#8216;Maar dat betekent niet dat we ons onderwerpen.&#8217;</p>
<blockquote><p>Sánchez daarentegen noemde de gevangenneming van Nicolás Maduro al binnen enkele uren een &#8216;schending van het internationaal recht.&#8217;</p></blockquote>
<p>Nadat Trump had gedreigd met een invoerheffing van 25 procent voor diverse Europese bondgenoten – tenzij Denemarken Groenland aan de Verenigde Staten zou verkopen – reageerde Sánchez fel. Volgens hem zouden de dreigementen van de Amerikaanse president &#8216;Poetin de gelukkigste man op aarde maken&#8217; en &#8216;de doodsklok luiden voor de NAVO.&#8217;</p>
<p>Na onderhandelingen met NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte leek Trump zijn toon te matigen. Toch zouden Europese topfunctionarissen volgens berichten nog altijd geen duidelijkheid hebben over de precieze afspraken. Groenland is voor Trump een steeds grotere obsessie geworden, vooral sinds de Amerikaanse aanval op Venezuela van 3 januari dit jaar. Veel Europese leiders reageerden toen terughoudend. Sánchez daarentegen noemde de gevangenneming van Nicolás Maduro al binnen enkele uren een &#8216;schending van het internationaal recht.&#8217; Vervolgens sloot hij zich aan bij verschillende Latijns-Amerikaanse leiders om de exploitatie van Venezolaanse hulpbronnen te veroordelen, nadat Trump had verklaard dat de VS de enorme oliereserves van het land in beslag zou nemen.</p>
<p>Misschien onderscheidt Sánchez zich nog wel het meest door zijn standpunt over Gaza. In 2024 erkende Spanje officieel een Palestijnse staat. Bovendien is Sánchez de hoogste Europese leider die het woord &#8216;genocide&#8217; heeft gebruikt om Israëls oorlog in Gaza te beschrijven. Waar andere leiders zich voorzichtiger uitdrukten, nam hij concrete maatregelen. Zo verbood hij het gebruik van Spaanse havens en het Spaanse luchtruim voor het transport van brandstof of wapens bestemd voor het Israëlische leger. Daarmee wilde hij de druk op de Israëlische regering vergroten.</p>
<p>Ook weigerde hij om zich aan te sluiten bij Trumps &#8216;Vredesraad&#8217; voor Gaza, omdat die volgens hem de Verenigde Naties buitenspel zet en geen ruimte laat voor Palestijnse inbreng. Sánchez schaart zich hiermee nadrukkelijk achter een visie die vooral in het mondiale Zuiden leeft, maar die ook in Europa steeds meer steun krijgt: dat westerse leiders met een &#8216;dubbele moraal&#8217; reageren op Gaza. &#8216;In tegenstelling tot anderen,&#8217; zegt hij, &#8216;zijn wij consistent, zijn wij coherent.&#8217;</p>
<p>Deze standpunten op het gebied van buitenlands beleid worden in Spanje positief ontvangen. Daarnaast boekt Sánchez ook op andere fronten resultaten voor zijn land. Spanje is momenteel de snelst groeiende grote economie van Europa. Bovendien blijft hij zich uitspreken voor een humaan én economisch doordacht immigratiebeleid. Dat doet hij op een moment waarop zowel traditionele conservatieve partijen als sociaaldemocraten zoals de Britse premier Keir Starmer steeds vaker de nationalistische retoriek van rechts overnemen</p>
<blockquote><p>&#8216;En daarmee bedoel ik niet dat ze te rechts zijn, maar dat ze te bang zijn om uit te spreken wat er echt moet gebeuren.&#8217;</p></blockquote>
<p>Is de Spaanse aanpak over het hoofd gezien? En wat kunnen andere Europese leiders leren van de gedurfde, uitgesproken linkse koers van Sánchez? Sánchez zelf formuleert zijn antwoorden diplomatiek, maar zijn team is een stuk directer. &#8216;Wij vinden dat de meeste progressieve regeringen in de westerse wereld hebben gefaald of dreigen te falen omdat ze te conservatief zijn,&#8217; zegt zijn stafchef Diego Rubio. &#8216;En daarmee bedoel ik niet dat ze te rechts zijn, maar dat ze te bang zijn om uit te spreken wat er echt moet gebeuren.&#8217;</p>
<h5>Extreem pragmatisch</h5>
<p>Sánchez werd op 29 februari 1972 – een schrikkeldag – geboren in Madrid, als zoon van twee ambtenaren. Als tiener was hij een geboren atleet. Hij bezocht regelmatig breakdancebijeenkomsten in het financiële district van de stad – &#8216;het is nu zelfs een Olympische sport,&#8217; merkt hij met een glimlach op – en speelde in het basketbalteam van Estudiantes onder 21 jaar Sánchez, de leider van de Spaanse Socialistische Arbeiderspartij (PSOE), wordt vaak omschreven als een kosmopolitische technocraat. Hij behaalde een masterdiploma aan de Vrije Universiteit Brussel en promoveerde in de economie aan de Camilo José Cela Universiteit in Madrid, waar hij later ook als docent werkte. Daarnaast is hij de eerste Spaanse premier die vloeiend Engels spreekt.</p>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-maart-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/971215/Fascisme-webshop--520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">Bestel 'm hier</span><span class="article-embed__title">Dit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘Fascisme is nu’! Heb jij hem al in huis?</span><span class="article-embed__date">5 maart 2026</span></span></a>
<p>Zijn politieke loopbaan verliep allesbehalve soepel. Toen hij in 2014 de leider van de PSOE werd tijdens de allereerste open voorverkiezingen van de partij, was hij bij het grote publiek nog vrijwel onbekend. In 2015 en 2016 leidde hij de socialisten naar een van de grootste verkiezingsnederlagen uit hun geschiedenis. Veel kiezers waren nog altijd boos over het bezuinigingsbeleid van eerdere regeringen.</p>
<p>In 2016 weigerde Sánchez de centrumrechtse Mariano Rajoy en diens Volkspartij (PP) aan een meerderheid te helpen om een regering te vormen. Dat leidde tot een interne machtsstrijd, waarbij de partijtop hem dwong op te stappen als leider. Maar Sánchez gaf niet op. In 2017 deed hij opnieuw mee aan de interne verkiezingen. In zijn Peugeot uit 2005 trok hij het hele land door met een uitgesproken anti-establishmentcampagne, en wist zo het partijleiderschap terug te veroveren.</p>
<p>Een jaar later, toen Rajoy verwikkeld raakte in een groot corruptieschandaal, diende Sánchez een motie van wantrouwen in. Die werd aangenomen, en in juni 2018 werd hij premier van Spanje.</p>
<p>Sindsdien heeft Sánchez verschillende coalitieregeringen gevormd, eerst met de linkse partij Podemos en, na de verkiezingen van 2023, met Sumar, een andere linkse formatie. Zijn besluit om in datzelfde jaar amnestie te verlenen aan de leiders van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging veroorzaakte veel woede onder Spaanse nationalisten. Deze leiders hadden in 2017 een verboden referendum georganiseerd en vervolgens de onafhankelijkheid uitgeroepen. Sánchez verleende hun gratie in ruil voor parlementaire steun.</p>
<blockquote><p>De belangrijkste motor van de Spaanse economie is een historische immigratiegolf</p></blockquote>
<p>Volgens Nigel Townson, historicus aan de Complutense Universiteit van Madrid, heeft dit besluit mogelijk bijgedragen aan het &#8216;ontmijnen&#8217; van een kwestie die &#8216;de Spaanse politiek jarenlang heeft vergiftigd, omdat er geen duidelijke oplossing voor was.&#8217; Hij noemt het een voorbeeld van Sánchez&#8217; &#8216;extreme pragmatisme.&#8217;</p>
<h5>Verhoging minimumloon</h5>
<p>In de jaren daarna kreeg Sánchez veel lof voor zijn economische beleid. Het herstel van het toerisme na de coronapandemie en grote investeringen in schone energie leidden tot stevige groei en relatief lage inflatie. Maar de belangrijkste motor van de Spaanse economie is een historische immigratiegolf. In een land met een snel vergrijzende bevolking wordt inmiddels twee derde van de nieuwe banen ingevuld door migranten. De afgelopen zes jaar waren zij goed voor ongeveer tachtig procent van de groei van het bruto binnenlands product. &#8216;Migratie heeft een morele dimensie, maar ook een pragmatische,&#8217; zegt Sánchez. Westerse samenlevingen worden geconfronteerd met een &#8216;harde demografische realiteit&#8217; en moeten zich volgens hem afvragen: &#8216;Stellen we onze samenlevingen open en stimuleren we groei, of sluiten we ons af en krimpen we?&#8217;</p>
<p>Op 27 januari heeft de Spaanse regering een plan aangekondigd om de status van ongedocumenteerde migranten te legaliseren, een maatregel waarvan naar verwachting minstens een half miljoen mensen zullen profiteren.</p>
<p>Om de ongelijkheid te verkleinen, heeft de regering-Sánchez sinds haar aantreden het minimumloon met ruim zestig procent verhoogd. De gebruikelijke waarschuwingen dat zo&#8217;n sterke verhoging tot massaal banenverlies zou leiden, zijn niet uitgekomen. Hoewel de werkloosheid in Spanje nog altijd relatief hoog is, blijft het percentage dalen.</p>
<p>Misschien kunnen sociaaldemocraten als de Britse premier Keir Starmer hier iets van leren. In het Verenigd Koninkrijk herziet de Labour-regering het immigratiebeleid naar het strenge Deense model. Daarmee dreigt zij haar belangrijkste doel – van het VK de snelst groeiende economie van de G7 maken – juist te ondermijnen. Bovendien heeft het overnemen van conservatieve retoriek de Groene Partij politieke ruimte gegeven. Ondertussen blijft Labour in de peilingen achter bij de radicaal-rechtse Reformpartij.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone wp-image-971178 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/ANP-514651599-1-1280x853.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/ANP-514651599-1-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/ANP-514651599-1-1280x853.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="853" /></p>
<p>De medewerkers van Sánchez vertellen dat zij graag een hechter partnerschap willen tussen de enige twee grote Europese landen met een sociaaldemocratie regering. In september hielden Sánchez en Starmer een bilaterale top, waar zij een post-brexitakkoord over Gibraltar ondertekenden. &#8216;De kwestie-Gibraltar was een obstakel dat uit de weg moest worden geruimd,&#8217; zegt Sánchez. Hij voegt eraan toe dat hij en Starmer allebei de &#8216;duidelijke noodzaak&#8217; zien om van elkaar te leren. Op de vraag of Spanje een eventuele terugkeer van het Verenigd Koninkrijk naar de EU zou steunen, nu peilingen in beide landen daar gunstig over lijken, antwoordt Sánchez zonder aarzelen: &#8216;Absoluut. We missen het Verenigd Koninkrijk binnen de Europese Unie. Ik denk dat het nodig is om het Verenigd Koninkrijk weer aan boord te hebben, zeker in deze tijd.&#8217;</p>
<h5>Corruptie</h5>
<p>Een dag vóór ons interview bezocht Sánchez de verlaten Campamento-kazerne aan de rand van Madrid, waar een nieuwe wijk komt. Daar begroette hij zijn minister van Volkshuisvesting, Isabel Rodríguez García, met een brede glimlach en twee kussen, waarna hij de bouwplannen bekeek. &#8216;De nieuwe wijk Campamento krijgt 10.700 betaalbare woningen,&#8217; zei Sánchez vanaf een podium voor de verzamelde pers. Op dat moment startte een graafmachine haar motor en zette de sloop in gang. De machine boorde zich in het gebouw achter hem en sloeg een groot gat in de gevel.</p>
<p>Het aanpakken van de woningcrisis is niet de enige uitdaging waar Sánchez mee te maken heeft. De afgelopen twee jaar zijn er ook beschuldigingen van corruptie geuit tegen hoge functionarissen van de PSOE en tegen zijn vrouw, Begoña Gómez. Sánchez ontkent de aantijgingen dat Gómez haar publieke positie zou hebben misbruikt om sponsors te werven voor een universitaire opleiding die zij leidde, of dat zij overheidsgeld zou hebben ingezet om haar assistent te betalen. Hij spreekt van &#8216;<em>lawfare</em>&#8216;: volgens hem worden juridische procedures ingezet als politiek wapen. Daarbij wijst hij op de volgens hem gepolitiseerde rechterlijke macht in Spanje en op het feit dat de klacht is ingediend door de extreemrechtse groepering Manos Limpias.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<p>Sánchez heeft inmiddels zijn excuses aangeboden voor de corruptieschandalen waarbij zijn partij betrokken was. In juli presenteerde hij een anticorruptieplan, waarin onder meer de oprichting van een onafhankelijk ethisch agentschap is opgenomen. &#8216;We hebben proportioneel en krachtig gereageerd,&#8217; zegt Sánchez. Niet iedereen is daar echter van overtuigd. Dat kan hem bij de volgende algemene verkiezingen in 2027 parten spelen. &#8216;Dit is allemaal retoriek en er verandert helemaal niets,&#8217; zegt Miriam González Durántez, oprichter van de burgerbeweging España Mejor (en de vrouw van de Britse liberaal-democraat Nick Clegg). Zij werkt aan de oprichting van een nieuwe politieke partij in Spanje.</p>
<h5>Democratie</h5>
<p>Rond deze tijd vorig jaar hield Sánchez een toespraak in het Reina Sofía Museum in Madrid, ter gelegenheid van de vijftigste sterfdag van Franco. Staand voor een spandoek met de woorden &#8216;Spanje in vrijheid&#8217; kondigde hij een jaar vol evenementen aan. Daarmee wilde hij laten zien welke grote veranderingen het land heeft doorgemaakt sinds de dood van de militaire dictator op 20 november 1975. Ook wilde hij het belang van democratie onder de aandacht brengen van de jonge generatie.</p>
<p>De transitie was opmerkelijk. Een land dat de bloedige Spaanse Burgeroorlog van 1936 tot 1939 en daarna veertig jaar Franco-bewind had doorstaan, koos na 1975 voor de democratie. Daarmee maakte Spanje een ingrijpende verandering door: van streng katholiek conservatisme naar een van de meest liberale samenlevingen ter wereld.</p>
<blockquote><p>&#8216;Soms is het verstandiger te investeren in ontwikkelingshulp dan om wapens te kopen van de Amerikaanse defensie-industrie&#8217;</p></blockquote>
<p>Die recente geschiedenis heeft in Spanje geleid tot terughoudendheid als het gaat om hoge militaire uitgaven. Tijdens de NAVO-top in juni 2025 was Spanje het enige land dat bezwaar maakte tegen het besluit om de defensie-uitgaven te verhogen van twee naar vijf procent van het bbp. Die verhoging gold als een compromis om Trump tegemoet te komen. Sánchez waarschuwde echter dat zo&#8217;n stijging ten koste zou kunnen gaan van de sociale voorzieningen. Volgens hem is een duurzamere aanpak om te kijken naar de benodigde militaire capaciteit. Dat kan betekenen dat de uitgaven het ene jaar uitkomen op twee procent van de totale overheidsuitgaven, het volgende jaar op drie procent en daarna weer op één procent, maar niet structureel op vijf procent. &#8216;Soms,&#8217; voegt hij eraan toe, &#8216;is het verstandiger om meer te investeren in ontwikkelingshulp of in het versterken van het multilateralisme dan alleen maar wapens te kopen van de Amerikaanse defensie-industrie.&#8217;</p>
<p>Zijn meest urgente uitdagingen liggen op dit moment echter in eigen land. Enkele dagen nadat ik Sánchez had ontmoet, kwamen bij een treinbotsing in Zuid-Spanje minstens 45 mensen om het leven. Twee dagen later overleed bovendien een machinist bij een tweede treinongeluk, dit keer in de buurt van Barcelona. Er volgde een periode van nationale rouw.</p>
<p>Sánchez heeft ook te maken met een heropleving van extreemrechts. Jongeren zijn tegenwoordig eerder geneigd hun stem te geven aan de nationalistische partij Vox dan oudere generaties, die de onderdrukking tijdens het Franco-tijdperk nog hebben meegemaakt. Sinds de laatste verkiezingen is de steun voor Vox met ongeveer de helft toegenomen. Volgens recente peilingen zouden de conservatieve PP en Vox bij de volgende verkiezingen samen mogelijk net een meerderheid in het parlement kunnen behalen.</p>
<p>Sánchez heeft aangekondigd dat hij zich opnieuw verkiesbaar wil stellen, iets wat zijn medewerkers in het Moncloa-paleis bevestigen. Hij kan campagne voeren op basis van een op waarden gedreven buitenlands beleid, waar veel Spanjaarden zich in kunnen vinden. Daarnaast kan hij wijzen op de economische groei, het verkleinen van de ongelijkheid en een immigratiebeleid dat volgens hem succesvol is gebleken. De peilingen zijn op dit moment misschien niet in zijn voordeel, maar Sánchez heeft al eerder tegen de verwachtingen in weten te winnen. &#8216;Hij is een rasechte politicus, en een zeer effectieve,&#8217; zegt Townson. &#8216;Iemand met een enorme veerkracht.&#8217;</p>
<p>Wat er ook gebeurt, Sánchez vindt het na acht jaar aan de macht belangrijk om de lessen van zijn regering te delen met andere sociaaldemocraten partijen in Europa. &#8216;Er is een Spaanse, progressieve manier om dingen aan te pakken,&#8217; zegt hij, waarna hij even stilvalt om na te denken. &#8216;En die werkt.&#8217;</p>
<div class="info-box">
<p>Dit verhaal verscheen in januari 2026 in <em>The New Statesman</em>. Journalist Adam Rasmi schrijft onder meer voor <em>Time</em>, <em>The Economist,</em> <em>Foreign Affairs</em> en de <em>London Review of Books</em>. Vertaling door Menno Grootveld</p>
</div>


Adam Rasmi

Pedro Sánchez: het linkse icoon van Europa