Het duurde lang voordat in Nederland een publiek debat ontstond over Oost-Aziatische Nederlanders. Over de mythe van de ‘modelminderheid’: stil, hardwerkend, nooit klagend, altijd dankbaar. Pete Wu wil niet claimen dat hij degene was die het zwijgen doorbrak, maar zijn boek De Bananengeneratie met als ondertitel Over het dubbelleven van Chinese Nederlanders van nu (2019), speelde zeker een rol in de zichtbaarheid van een onderbelichte groep.

Ook was het Wu die, samen met activist Sioejeng Tsao, in 2020 tijdens een uitzending van De Wereld Draait Door bij Gordon excuses afdwong voor diens racistische grap tijdens een aflevering van de talentenjacht Holland’s Got Talent, zeven jaar eerder. Toen vroeg hij een Chinese kandidaat: ‘Welk nummer ga je zingen? Nummer 39 met rijst?’ Niet veel later volgde de driedelige VPRO-documentaire Pete en de Bananen over de vooroordelen waar je als Oost-Aziatische Nederlander tegenaan loopt bij het daten.

Het waren projecten waarin hij op zoek was naar zijn plek in de wereld: rolmodellen vinden, stereotypen bevragen, en onderzoeken wat het betekent om als queer Nederlands-Oost-Aziatische man in het leven te staan.

Een grote mist

Inmiddels is Wu 40 jaar en rijp voor het ontrafelen van het verhaal van zijn ‘lieve oudertjes’ Lan en Tony Wu. Hun migratieverhaal was tot voor kort ‘een grote mist’ voor hem, ‘en dat zal het tot op zekere hoogte ook blijven’.

De zoektocht levert een hattrick aan projecten op. EenVPRO-serie waarin hij met zijn ouders terug reist naar China; Aziatische Sprookjes, een geïllustreerde bundel met de verhalen die zijn moeder hem als kind vertelde, en in september verschijnt zijn nieuwe boek Ik ben zo weer weg: een familiereis. Daarin kijkt Wu voorbij de migratieverhalen van zijn ouders en filosofeert over thema’s als klasse en het feit dat de economische ontwikkeling en scholing in het herkomstland zo’n enorme vlucht hebben genomen.

Want terwijl Wu’s ouders in Nederland uit het niets een nieuw bestaan opbouwden met een eigen snackbar in Tilburg, veranderde het land dat ze achterlieten in razend tempo: van armoede naar een economische wereldmacht en technologische koploper. Waar zijn ouders ooit de geslaagde migranten waren die het beter voor elkaar hadden dan de achterblijvers, moeten ze zich nu, na hun pensioen, verhouden tot een soort niemandsland – Nederlander zijn ze nooit geworden, en het China dat ze verlieten bestaat niet meer. Maar toch vinden ze daar, op hun eigen manier, een weg in. Pete Wu vindt die weg op zijn beurt door er verhalen over te maken.

De generatie van jouw ouders wordt vaak beschreven als schoolvoorbeeld van geslaagde integratie: hardwerkend, slim. Jij noemt dat de mythe van de model-migrant.

‘Oost-Aziatische Nederlanders zitten nog te vaak vast in een bepaald beeld. Ik ken namelijk ook een heleboel domme Oost-Aziatische Nederlanders. Zodra een stereotype je maar één kant op laat bewegen, positief of negatief, heb je een probleem.’

Hebben jouw ouders het gevoel dat ze aan dat beeld moeten voldoen?

‘Zeker. Na bijna vijftig jaar hebben ze nog steeds het gevoel dat ze te gast zijn in dit land. Ze willen vooral geen problemen veroorzaken. Terwijl ik als tweede generatie denk: maar ik bén toch ook gewoon Nederlander? Er zijn onderwerpen die binnen de Chinese gemeenschap hier nooit worden besproken. Mentale gezondheid, bijvoorbeeld. Dat past niet in het plaatje
dat je voor de buitenwereld perfect moet zijn.’

‘In China waren wij een soort supersterren, rijke migranten die even op bezoek kwamen’

In 1994 reisden je ouders voor het eerst terug in hun geboortestad in Oost-China, Wenzhou. Hoe was dat?

‘Op dat moment waren ze er twaalf, dertien jaar niet geweest. Ze hadden toen eindelijk genoeg geld gespaard om samen met ons de reis te kunnen maken. Ik was nog een kind. Mijn broer, mijn zus en ik liepen ineens door China, sneeuwwit, mollig, goed gevoed. We hadden allemaal nieuwe kleren aan. Je zag de mensen in het dorp opgewonden raken. Ze renden naar mijn tante toe en zeiden: we zagen net op straat drie dikke kinderen, zeker uit het buitenland! En
dan zei mijn tante trots: “Ja, dat zijn de onze.”

‘We waren een soort supersterren, rijke migranten die even op bezoek kwamen. Mensen zeiden: kijk, ze zijn zo wit als wat, ze hoeven niet in de zon te werken of op de markt te staan. Dat was toen echt een maatstaf voor succes. Wat ik ook pas veel later besefte, is hoe straatarm mijn ouders waren voordat ze vertrokken. Deze mensen komen echt van niks.

‘Als mijn moeder in die eerste jaren vanuit Nederland naar haar zusje in China belde, ging dat via de telefooncel in het dorp. Een muntje erin: twee, tweeënhalve minuut de tijd. Dan zei ze
natuurlijk niet: ik moet me hier kapot werken, ik versta geen woord Nederlands. Nee, dan zei ze: het is hier prachtig, de wegen zijn van goud. Het was een kwestie van de positieve dingen benadrukken, de schijn van geluk hooghouden.’

Inmiddels is Wenzhou veranderd in een stad met glanzende wolkenkrabbers en brede boulevards. Het is een van China’s rijkste handelsregio’s.

‘Het is niet normaal snel gegaan. Wenzhou is in een aantal decennia van een verzameling kleine dorpjes veranderd in een stad. In 1994 bedroeg het BBP, de belangrijkste maatstaf om de prestaties van de economie te meten, per hoofd van de bevolking ongeveer 475 dollar. In drie
decennia is dat met een factor 31 gegroeid. Niet te geloven.’

Welk gevoel roept dat op bij je ouders? De plek die ze verlieten, is nu welvarender dan het land waar ze naartoe zijn geëmigreerd.

‘De rollen van wie ‘succesvol’ is, zijn inderdaad omgedraaid. Als ze nu in Wenzhou terugkomen, zoeken ze naar het Chinese woord voor wifi, voor 5G, voor high speed. Ze weten het gewoon niet meer. Dat vind ik op een bepaalde manier tragisch. Want tegen de buitenwereld zeggen mijn ouders nog altijd dat China hun ‘thuisland’ is. Maar van binnen voelen ze dat anders. De wijk waar ze zijn geboren is weg, hun school van vroeger is weg. Ze kennen er bijna niemand meer, de mensen die ze nog wel kennen gaan een voor een dood. Dus waar hoor je dan nog thuis?’

En waar is dat?

‘Over die vraag gaat mijn boek. Mijn ouders worstelen, denk ik, met het antwoord. Ook al zeggen ze dat niet met zoveel woorden, je ziet het gewoon. Mijn moeder voelt zich op een bepaalde manier thuis als ze gearmd met haar zusje door de winkelstraat in Wenzhou loopt. En hier in Nederland hebben ze een nieuwe enclave gevonden bij de driehonderd Chinese ouderen op een seniorenclub in Rotterdam. Mensen die óók allemaal van klasse zijn gewisseld in hun leven, en die óók nergens meer helemaal thuishoren. Want zij hebben in Europa allemaal hetzelfde meegemaakt.’

Je bent schrijver en journalist. Heb je die twee ambachten vervlochten in je boek?

‘Ik hou ervan een boek poëtisch op te bouwen. Net als The Crying of Lot 49 van Thomas Pynchon, waar pas uit de laatste zin de betekenis van de titel blijkt. De titel van mijn boek is Ik ben zo weer weg. Dat klinkt alsof het over vertrek gaat, over migratie. Je denkt dat je weet waar het verhaal over gaat, maar dan blijkt het net iets anders te zitten. Ik houd ervan dat je als lezer op het verkeerde been wordt gezet. Dat je denkt: kijk, zie je wel, hij noemt nu de titel. En dat je later merkt dat de titel steeds van betekenis verschuift.

‘Ik ben gek op herhaling, op echo’s. Als lezer reis je eigenlijk steeds opnieuw over dezelfde beelden en zinnen maar in een andere context. Je denkt: dit heb ik al gelezen, maar nu betekent het iets anders. Er zitten bijvoorbeeld meerdere hoofdstukken in het boek die uit één zin bestaan. Thema’s resoneren en komen terug, zoals in een gedicht. Dat werkt bij een boek over migratie. Mijn ouders, die in mijn boek China opnieuw bezoeken, vormen zelf ook een echo. Een echo van het verleden. Zij komen terug op een plek die eigenlijk niet meer van hen is,
en tegelijkertijd veranderen sommige dingen niet.’

‘Ik heb hartstikke overgecompenseerd. Ik heb vier masters gedaan’

Het lijkt of je je ouders alleen kunt demystificeren – zoals jij dat noemt – door er creatief werk van te maken. Is dat geen omweg?

‘Nee, voor mij is het de enige weg. Zou ik mijn ouders deze vragen ooit hebben gesteld als ik geen maker was? Zou ik überhaupt maker zijn geworden als ik deze vragen niet had? Het is voor mij niet meer van elkaar te scheiden. Ik ben 40 jaar, mijn ouders worden volgend jaar allebei 70. Hoe lang heb ik nog om dit vast te leggen?’

Waarom voel jij als enige in de familie de behoefte om creatief werk te maken?

‘Ik denk dat het komt doordat ik de enige lhbti+’er ben in het gezin. Dat betekent dat ik me op een andere manier moet verhouden tot de wereld, en ook tot mijn ouders. Mijn broer heeft gewoon een gezinnetje. Daar zou ik ook voor kunnen kiezen, maar je kijkt als queer man toch op een andere manier naar je leven.’

Heeft dat ‘anders zijn’ in het gezin invloed gehad op de keuzes die je hebt gemaakt?

‘Zeker. Ik heb hartstikke overgecompenseerd. Ik heb vier masters gedaan: film- en televisiewetenschappen, journalistiek, mediafilosofie en Amerikanistiek. Dat was natuurlijk een manier om door mijn ouders gezien te worden als iemand die goed kan studeren, in plaats
van als ‘de zoon die gay is’. Ik denk dat veel lhbti+’ers daar op de een of andere manier mee worstelen. Je compenseert zodat er in ieder geval íets is dat je kunt laten zien.’

Hebben die vier masters geholpen bij hoe je ouders jou zien?

‘Vast. Maar ik heb ook het geluk dat ik gewoon heel erg leuk ben, haha. Ik ben echt de gezelligheidsmens van het gezin. Vroeger, toen mijn ouders de snackbar nog hadden, hielp ik – in tegenstelling tot mijn broer en zus – niet mee achter de toonbank; ik kletste gezellig
met de klanten. Het voelde alsof ik op bezoek kwam. Volgens mij vonden mijn
ouders dat ook leuk. Ze hebben weleens gezegd dat ze dat nu soms missen, dat hun kinderen gewoon dingen komen vertellen. Dus ik denk dat ze mij ook zien als een leuk persoon. We hoeven mijn band met mijn ouders niet alleen op te hangen aan mijn diploma’s.’

Heb je ooit overwogen sinologie te studeren?

‘Dat is werkelijk nooit in me opgekomen. Het is een stereotyperende aan- name dat ik Chinese taal en cultuur zou willen studeren. Ik ben opgegroeid in Nederland. Mijn culturele identiteit is westers. Ik keek Amerikaanse fictie en film. Ik heb film- en televisiewetenschappen, journalistiek, mediafilosofie en Amerikanistiek gestudeerd omdat dat mijn interesse daar lag.’

Denk je dat je ouders, juist omdat jij niet ‘de norm’ bent, denken: Pete is wie hij is?

‘Ik denk niet dat het zo werkt. Ik denk dat zij nog steeds heel erg nadenken over, bijvoorbeeld, reputatie. Terwijl ik daar zelf veel minder mee bezig ben.’

Bestel 'm hierDit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘de Noordzee’! Heb jij hem al in huis?5 augustus 2026

Hoe merk je dat?

‘Mijn ouders hebben mij bijvoorbeeld opgevoed met het idee dat je zuinig moet zijn. Dat hebben ze er echt in gehamerd. Maar zodra ze zien dat ik een paar oude sokken met gaten draag, moet ik nieuwe kopen. Ik zeg dan: “Maar mam, dit heb ik juist van jou geleerd.” Maar nee, dan weegt trots toch zwaarder dan hun originele principes.’

Hoe gaan ze dan om met alle aandacht die ze krijgen door jouw projecten?

‘Eerst moesten ze er niks van hebben. Maar sinds hun pensioen zeggen ze tegen de buren: die camera’s zijn er voor ons, hoor! Ik schrijf nu over mijn ouders omdat zij in een heel specifieke
situatie zitten. Zij zijn niet ‘de Chinese Nederlander’, maar mijn ouders. Ik heb het over hun karakters binnen hun specifieke omstandigheden, die niet één op één van toepassing zijn op alle andere Nederlanders van Chinese afkomst. Mensen hebben vaak de neiging om daar één grote blob van te maken.’

‘Mijn ouders zijn samen naar een onbekend land geëmigreerd, waar ze de taal niet spraken en meteen keihard moesten werken. Dat zou ik echt de hel hebben gevonden’

Ben je door het schrijven meer van je ouders gaan houden?

‘Niet meer of minder dan ik deed. Ik word er wel meer aan herinnerd dat zij elkaar na vijftig jaar samen heel goed kennen. Als ik ze samen in het vliegtuig een sudokuutje zie maken, denk ik: wow, jullie zijn echt mensen met een eigen leven en een eigen geschiedenis. Jullie zijn samen naar een onbekend land geëmigreerd, waar jullie de taal niet spraken en meteen keihard moesten werken. Dat zou ik echt de hel hebben gevonden. Dat besef ontroert me.’

Ben je klaar met het ontrafelen van je ouders?

‘Nee, zeker niet. Mijn ouders gaan nu de laatste fase van hun leven in, en hoewel ze goed geconserveerd zijn gebleven, begin ik nu wel te merken dat ze ouder worden. Mijn vader hield jarenlang stil dat hij diabetes had, daar kwam ik pas achter toen ik merkte dat hij geen rijst meer at. Bij mijn moeder zag ik laatst voor het eerst de grijze haren door de verf heen komen. Ik hoop natuurlijk dat ze 120 worden. En tot die tijd wil ik ze blijven vastleggen.’

Aziatische Sprookjes (Gottmer) verschijnt op 16 september. Geïllustreerd door Enzo Pérès-Labourdette, voor kinderen vanaf 6 jaar;

Ik ben zo weer weg: een familiereis (Uitgeverij Das Mag) verschijnt op 18 september;

De VPRO-documentaireserie De sleutel van Pete is op het 30 september, 7 en 14 oktober te zien om 21.20 uur op NPO3.

Over de auteur

Laura Kemp (1988) is antropoloog en redacteur bij Vrij Nederland. Ze schrijft over cultuur, sociale bewegingen en de toekomst van het verzet.