<div class="info-box">
<iframe src="https://w.soundcloud.com/player/?url=https%3A//api.soundcloud.com/tracks/543819477%3Fsecret_token%3Ds-SUmHi&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=true&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=false" width="100%" height="166" frameborder="no" scrolling="no">﻿</iframe> 
Liever luisteren dan lezen? Dat kan, Lou-Anna Druyvesteyn heeft het stuk ingesproken.
</div>
Toen ik ongeveer een jaar geleden mijn eerste stappen op de arbeidsmarkt zette, gebeurde het tegenovergestelde van wat ik na mijn studie literatuurwetenschap had verwacht: ik vond direct een relevante baan, inclusief prettig salaris en werkplek op een gezonde fietsafstand. Plots zat ik achter een breed bureau, met een goed werkende computer, omringd door aardige collega’s van wie ik veel kon leren, in een branche die perfect aansloot bij mijn opleiding. En toch voelde ik me niet zo voldaan als ik had gehoopt.
Het kostte me een tijdje om te achterhalen waar die neerslachtigheid van mij hem precies in zat, wat de dingen waren waaraan ik het meest moest wennen. Ik kende alle kantoorclichés toch al uit de NRC-columns van Japke-d. Bouma, ik had toch kunnen weten wat me te wachten stond? En zorgde de voorspelbaarheid van het kantoorleven er niet ook juist voor dat ik ongeveer wist hoe ik me moest gedragen?
Kwam het doordat mijn studie me altijd zo had geïnteresseerd dat daar in feite geen baan tegenop kon? Het een halfjaar van tevoren moeten vastleggen van je zomervakantie? Het gebrek aan variatie in omgeving? Het gevoel dat de loop van mijn dag niet meer volledig door mijzelf werd bepaald? Ik had in die eerste maanden maar al te graag met iemand gesproken die hetzelfde had meegemaakt, mijn verhalen herkende, mij kon geruststellen.
<h5>Stortvloed aan burn-outklachten</h5>
Als student kun je je op veel manieren proberen voor te bereiden op de transitie van studeren naar werken: door het laatste halfjaar elke dag van de week van negen tot vijf achter een pc in de universiteitsbibliotheek door te brengen, jezelf wat arbeidsethos aan te leren door extra vakken te volgen, alvast wat workshops te doen bij het loopbaancentrum of in het bestuur te gaan zitten van een studie- of studentenvereniging. En toch is een zachte landing, zie ik om me heen zeldzaam.
Topics op internetfora bevestigen dat beeld: via die online uitlaatklep spreken jongeren hun angst uit voor de competitieve arbeidsmarkt, de sleur, de mogelijkheid tot falen, het gebrek aan vrije tijd, de volwassen houding die je verondersteld wordt jezelf aan te meten en de vrees een carrièrepad in te slaan waarvan je later spijt zou kunnen krijgen. Eenmaal aan het werk geven jongvolwassenen aan het lastig te vinden hun werk van zich af te zetten, kampen ze met faalangst, worden ze onzeker van de negatieve feedback of hebben ze juist moeite met het gebrek aan respons.
Dat de druk om te presteren niet alleen in het onderwijs, maar ook op de werkvloer steeds hoger wordt, zal daar niet bij helpen: uit onderzoek van het UWV van dit jaar onder 6700 bedrijven bleek dat de meerderheid van de werkgevers vreest voor een hoge werkdruk voor het personeel, als gevolg van lastig te vervullen vacatures.
Geen prettig vooruitzicht voor wie al tijdens zijn studie gebukt ging onder psychische druk: in november vorig jaar meldde het CBS nog dat jongeren tussen de 18 en 25 jaar zich weliswaar gelukkig voelen, maar ook in groten getale kampen met stress en bezorgdheid als gevolg van de toenemende druk tot presteren. Eerder onderzoek van het CBS liet al zien dat jonge werkenden beduidend vaker het gevoel hebben snel, hard en veel te moeten werken dan drie jaar geleden, met een stortvloed aan burn-outklachten tot gevolg.
De basis voor die oververmoeidheid wordt al tijdens de studietijd gelegd door een veelheid aan factoren, zo bleek deze zomer uit een rondgang van de Volkskrant langs studentenhuisartsen aan Nederlandse universiteiten. Deze artsen werden veel vaker dan voorheen bezocht door studenten met vermoeidheidsklachten, concentratieproblemen en angstaanvallen – vaak met verslavingen aan drank, drugs en internet tot gevolg. De spreekuren zitten vrijwel altijd vol; de wachttijden voor zijn eindeloos. En we zien alleen degenen die om hulp vragen, benadrukten studentenhuisarts Cees Jansen en praktijkondersteuner Saskia Schipper in het begeleidende Volkskrant-interview: het aantal studenten dat alleen op de kamer blijft kniezen, uit angst, onzekerheid of vastberadenheid hun problemen zelf te willen oplossen, is vast nog vele malen groter, beweerden zij.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-413979" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11V2_preview-1280x866.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11V2_preview-320x216.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11V2_preview-640x433.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11V2_preview-1280x866.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="866" />
<h5>Te jong voor een serieuze functie</h5>
Studenten van nu moeten – mede door de groeiende toestroom van internationale collega’s – vechten om huisvesting en ze kampen met een fikse studieschuld, die hun kansen op een hypotheek ook nog eens flink verkleint. Bovendien mogen ze waarschijnlijk nog een tijd wachten op de beloofde investeringen in het onderwijs, waarmee het kabinet de afschaffing van het leenstelsel vorig jaar probeerde te vergoelijken. In plaats daarvan proppen studenten zich in te kleine collegezalen, worden ze door ruimtegebrek gedwongen hun tentamens in het weekend te maken en krijgen ze nauwelijks nog persoonlijke aandacht van hun leraren.
<blockquote>Je betreedt niet bepaald ontspannen de arbeidsmarkt als je je hele studententijd met deze kopzorgen hebt rondgelopen.</blockquote>
Ook de wereld ná het studeren wordt aan studenten niet altijd met evenveel enthousiasme gepresenteerd: degenen die hun studie wél binnen gepaste tijd afronden, krijgen bij sollicitaties soms te horen nog te jong te zijn voor een serieuze functie of te weinig ervaring en connecties te hebben binnen het desbetreffende werkveld, waarmee ze weer genadeloos worden teruggeduwd in de collegebanken of in horecabaantjes.
Je betreedt niet bepaald ontspannen de arbeidsmarkt als je je hele studententijd met deze kopzorgen hebt rondgelopen. Het minste wat de universiteit kan doen, is een poging wagen de weg naar de arbeidsmarkt te versoepelen. Dat zou resulteren in minder faalangstige langstudeerders, die zich, met al deze worstelingen achter de rug, nog niet mans genoeg voelen voor de werkende wereld en zo nog niet voltijds bijdragen aan een functionerende maatschappij.
<h5>Netwerk</h5>
Zowel studenten als onderwijsinstellingen zouden baat hebben bij een gestroomlijnde overgang van studeren naar werken, zoals die vaak ook door werkgevers voor hun pensionerende werknemers wordt verzorgd. Tegelijkertijd lijkt nog geen enkele universiteit de perfecte begeleidingsformule gevonden te hebben. Wie is afgestudeerd – en dus niet langer toegang heeft tot alle faciliteiten die de universiteit biedt – moet hard zoeken naar een beetje steun.
De Leidse universiteit beschikt voor ingeschrevenen over een Studenten Loopbaan Service, die workshops en een gesprek met een loopbaanadviseur aanbiedt. Een online equivalent is beschikbaar in de vorm van de Leiden University Career Zone, waar je kunt nagaan ‘of je met je voorbereiding op de arbeidsmarkt op de goede weg zit’ en ‘wat je kunt doen om je kansen op een passende baan te vergroten’.
<blockquote>Naast carrièrepeptalk, zo proef ik sterk in mijn omgeving, heeft de gemiddelde (voormalige) student behoefte aan geruststelling en steun.</blockquote>
Wanneer je eenmaal bent afgestudeerd, zijn deze faciliteiten echter niet meer, of nog maar beperkt, toegankelijk. Op dat moment kun je je wel aansluiten bij het Universiteit Leiden Mentornetwerk, waarna je aan een ervarener alumnus wordt gekoppeld, maar deze optie wordt eerder gepresenteerd als een manier om je netwerk en carrièrekansen te vergroten dan ter emotionele steun – terwijl het, naast die carrièrepeptalk, zo proef ik sterk in mijn omgeving, ook geruststelling en steun is waaraan de gemiddelde (voormalige) student behoefte heeft.
Ruimte voor het emotionele aspect is er ook nauwelijks in het ambitieuze plan dat de Leidse Universiteit in april 2015 uit de doeken heeft gedaan, en waarmee zij de overgang naar de arbeidsmarkt voor studenten zegt te willen versoepelen. Wel op het programma: aandacht voor carrièreplanning, contact met werkgevers en innovatieve samenwerkingen met de overheid en het bedrijfsleven. Niet terug te vinden: het voorkomen dat kersverse alumni zich verloren voelen op het moment dat al deze faciliteiten een jaar na een barre zoektocht naar een leuke baan niet meer voor hen beschikbaar blijken te zijn.
<h5> Exclusieve club </h5>
Ook de Universiteit van Utrecht overstelpt haar studenten met tutoren, studentmentoren, studieadviseurs en career officers. Maar zo druk als een Utrechtse student het kan hebben met het aflopen van helpers die hem bijstaan bij het kiezen van de juiste minor, master en cv-opmaak, zo stil wordt het plotseling als zijn studentenkaart verloopt.
Hetzelfde geldt voor Amsterdam: natuurlijk is het fantastisch dat de UvA gebruikmaakt van een mentorsysteem, waarmee men probeert ‘stap van school naar universiteit te vergemakkelijken’, een studieadviseur, een studentendecaan en zelfs een Student Careers Centre (SCC), die allemaal ongetwijfeld graag meedenken over je carrièremogelijkheden – maar waar op de websites van deze onderwijsinstellingen vindt de onzekere, gefrustreerde of simpelweg onwetende (bijna-)alumnus de mogelijkheid met gelijkgestemden of net-iets-meer-ervarenen te sparren over de spanningen die gepaard gaan met het leven van een young professional?
<blockquote>Het woord ‘netwerk’ blijkt jammer genoeg toch altijd weer de drijvende kracht achter alumni-borrels.</blockquote>
De Amsterdamse Vrije Universiteit komt qua aanbod nog het meest in de buurt: tijdens een Coachcafé word je onder begeleiding van alumni en professionals uitgedaagd na te denken over je talenten, en hoe je die omzet in doen ‘waar je gelukkig van wordt’. De Universiteit Utrecht biedt een soortgelijke activiteit aan, al zou het wel fijn zijn als in de online aankondiging van deze avonden niet zo werd gehamerd op de positieve invloed ervan op je hoeveelheid LinkedIn-connecties.
Het woord ‘netwerk’ blijkt jammer genoeg toch altijd weer de drijvende kracht achter deze borrels. Wie online het Jonge Alumni Netwerk van de Universiteit Leiden opzoekt, krijgt bovendien het idee dat je alleen kunt toetreden tot deze exclusieve club als je je carrière al helemaal op de rit hebt – zeker niet als je wilt praten over de spanningen van dit nieuwe werkende leven.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-413983" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11_preview-1280x864.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11_preview-320x216.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11_preview-640x432.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/09/WvS-Gibokantoor76-1301-11_preview-1280x864.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="864" />
<h5>Tutorgroepen</h5>
Waar is, kortom, de structurele en preventieve bijstand voor (toekomstige) alumni die momenteel boven op al hun bestaande zorgen ook nog eens angstgevoelens kweken voor de werkende wereld die aan hun voeten ligt? Waarom krijgen zij niet dezelfde hulp als een kind dat de overstap maakt van groep acht naar de middelbare school, of van de pensionerende die zijn werk op een einde ziet lopen? Waarom worden er geen tutorgroepen opgericht, met afstuderenden en afgestudeerden in verschillende fasen van hun werkende leven, die elkaar kunnen ondersteunen en van zinvolle adviezen kunnen voorzien? Waarom laten we studenten en alumni niet automatisch deelnemen aan dergelijke bijeenkomsten, zodat ze niet pas aan de bel trekken als ze serieuze klachten ervaren?
<blockquote>Wanneer universiteiten zouden investeren in langdurige begeleidingstrajecten, zou dat zorgen voor minder langstudeerders.</blockquote>
Wanneer je deze vraag voorlegt aan eerdergenoemde carrièrecentra, zijn zij van mening voldoende diensten aan te bieden voor zowel studenten als afgestudeerden, twijfelen ze niet aan de vindbaarheid van deze producten en hebben zij zeker niet het idee dat op dit terrein nog het een en ander te winnen valt – een gemiste kans.
Wanneer universiteiten – en natuurlijk ook hogescholen – zouden investeren in langdurige en goed gepromote begeleidingstrajecten, zou dat zorgen voor minder langstudeerders, minder psychologen die worden platgelopen door alumni met depressieve klachten en meer jongeren die met plezier naar hun werk gaan. Het zou onderwijsinstanties sieren als zij de jongvolwassenen waarin zij al die jaren zo hebben geïnvesteerd niet zo plotsklaps weer zouden laten vallen.
<div class="info-box">
Anne van den Dool (1993) studeerde film- en literatuurwetenschap aan de Universiteit Leiden. In 2014 debuteerde ze bij Querido met de roman Achterland.
</div>