Column

<p>In 2013 stond de zenuwachtige jonge ondernemer Jamie Siminoff voor investeerders van de Amerikaanse tv-show <em>Shark Tank</em> met zijn net gestarte bedrijfje. Een wifi-deurbel met camera en microfoon, zodat je kan horen en zien wie er voor de deur staat. De investeerders sloegen het idee af.</p>
<p>Vijf jaar later werd Ring door Amazon gekocht voor 1 miljard dollar. Hoeveel het nu waard is, is niet bekend, maar dat de zaken goed gaan, moge duidelijk zijn.</p>
<p>We zijn in de ban van (de) Ring: 1,2 miljoen Nederlandse huishoudens hebben een ‘slimme’ deurbel. Dit betekent dat er in elke straat meer dan één camera hangt die 24 uur per dag niet alleen de voortuin maar vaak ook de straat filmt. Politie vraagt niet voor niks geregeld of mensen hun Ring willen bekijken bij het opsporen van een verdachte.</p>
<p>Slimme deurbellen lijken misschien handig om een pakketje aan te nemen als je niet thuis bent, maar ze zijn ook een volgende stap in de panopticum-samenleving waarin 24/7-surveillance steeds meer ingeburgerd raakt.</p>
<p>De 19de-eeuwse rechtsfilosoof Jeremy Bentham introduceerde het idee van het <em>panopticum</em>: een ‘alziende’ koepelgevangenis waarbij de individuele cellen gebouwd zijn rondom een centrale hal met uitkijktoren in het midden. Het panopticum maakte het mogelijk om zicht te houden op groepen, deze te controleren en hun gedrag te beïnvloeden.</p>
<blockquote><p>De misstanden rond de slimme deurbel zijn niet mals</p></blockquote>
<p>Van het architectonisch gedachtegoed uit de 19de eeuw kunnen heel makkelijk parallellen worden getrokken naar het technofascisme van nu. Amazon-baas Jeff Bezos speelt via Ring voor gevangenisdirecteur en wij burgers worden constant in de gaten gehouden.</p>
<p>De misstanden rond de massasurveillance van Ring zijn ondertussen niet mals. Camera’s die makkelijk te hacken zijn; een Amazon-werknemer die duizenden beelden van ten minste 81 vrouwen heeft bekeken; op handen zijnde samenwerkingen met de Amerikaanse politie om een eigen privaat surveillancenetwerk te bouwen; geïntegreerde AI-software die gezichten kan herkennen; en door het bedrijf aangevraagde patenten op technologie waarmee ‘verdachte’ mensen meteen bij de politie kunnen worden gemeld.</p>
<p>We staan pas aan het begin van de invloed die huis-tuin-en-keuken surveillance op de samenleving heeft. Omdat de kosten van de technologie verder zullen dalen maar vooral omdat wij burgers er vooralsnog zonder enige vorm van weerstand aan meewerken.</p>
<p>Verzet tegen technofascisme kan zo simpel zijn als de slimme deurbel van de muur schroeven. Het Europese hoofdkantoor van Ring zit naast Station Amsterdam Amstel. Tijd voor een goed potje ouderwets belletje lellen?</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Hannah Prins

Slimme deurbel draagt bij aan technofascisme

<p>Je ziet ze steeds vaker. In het zwembad, in het wild, op de fiets of op een hardloopbaan. <em>Full gear</em>, vastberaden blik. Vraag je waar ze naartoe werken, dan hebben ze een antwoord klaar: een triatlon, het liefst in Thailand of Portugal. Ze hebben zich al ingeschreven.</p>
<p>Overdreven enthousiasme is van alle tijden. Een beetje overmoed zet de wereld in beweging. En eerlijk: een concrete deadline werkt. Dat weten we.</p>
<p>Maar er is iets veranderd.</p>
<p>Vroeger bleef de prestatie binnen de muren van de sportclub. Of je vertelde erover op een verjaardag, misschien in de kroeg. Nu heeft elke training – en zelfs de voorbereiding op die training – een publiek. Een <em>story</em>, een <em>reel</em>, een segment op Strava. Op basis van reacties leer jij wat werkt. Het algoritme traint mee. Dus pas je de post aan, en vaak ook de training. Want ja, het moet wel scoren.</p>
<p>Op een gegeven moment sport je niet meer voor jezelf, maar bouw je een personage. De doorzetter, de avonturier, de gedisciplineerde. Het publiek verwacht consistentie, en jij levert. Met wat <em>learnings</em> voor je volgers (die je dan net hebt gekopieerd van iemand anders). De triatlon in Thailand is geen doel meer. Het is een aflevering.</p>
<p>Dat klinkt als individuele ijdelheid, van alle tijden. Maar het is meer dan dat.</p>
<p>En daarmee ook gevaarlijker.</p>
<p>Identiteit voelt persoonlijk, maar werkt meestal sociaal. Mensen gedragen zich naar de rol die door hun omgeving beloond wordt. Social media hebben dat mechanisme geautomatiseerd. Het algoritme beloont bepaalde persoonlijkheden: de doorzetter, de avonturier, de gedisciplineerde, en wie daar niet in past, valt weg uit het beeld.</p>
<blockquote><p>We worden rondgeleid in een spiegelpaleis. Iedereen ziet zichzelf, niemand ziet de groep</p></blockquote>
<p>Maar er speelt nog iets fundamentelers. De meeste menselijke behoeften zijn collectief, niet individueel. Ze ontstaan in relatie tot anderen, in gedeelde verhalen. Identiteit is geen individueel project, het is altijd ook een groepsproces. Social media verbinden miljoenen individuen, maar bouwen nauwelijks gemeenschappen. Iedereen heeft een publiek. Niemand heeft nog een collectief.</p>
<p>Het gevolg is een stille vervreemding. Je gaat je meer en meer aanpassen op wat in de smaak valt bij het publiek.</p>
<p>Dat is identiteitskapitalisme. Je persoonlijkheid wordt een verdienmodel door duizenden kleine aanpassingen die op zichzelf volkomen logisch voelen.</p>
<p>Zo worden we gezamenlijk rondgeleid in een spiegelpaleis. Iedereen ziet zichzelf, niemand ziet de groep. En dat heeft gevolgen die verder gaan dan sport of <em>lifestyle</em>. Klimaat, ongelijkheid, zorg: problemen die je niet oplost met miljoenen individuen die alleen zichzelf optimaliseren.</p>
<p>Ik zwom afgelopen weekend weer lekker buiten. Koud water, vroeg in de ochtend, rust. De hele winter had ik doorgetraind, zonder publiek, zonder verhalen op social media. En in dat koude water wist ik precies waarom ik zwem. Niet voor een verhaal. Gewoon omdat ik het wil.</p>
<p>Niet iedereen hoeft te zwemmen of te sporten. Maar iedereen heeft iets nodig wat van hem of haar is, ook als niemand kijkt. Een waarde die niet verschuift als het algoritme zijn volgende update krijgt. Een samenleving waarin iedereen zichzelf voortdurend optimaliseert, verliest langzaam het vermogen om nog gezamenlijk iets te willen.</p>
<p>Het algoritme maakt geen burgers. Het maakt personages.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Hans Stegeman

Social media veranderen ons in (platte) personages

<p>Met een rotvaart stormen we op juni af, het midden van 2026 – een jaar dat al eeuwen gaande is. Of ja, zo voelt het dan. De mediamomenten volgen elkaar zo snel op, elke dag gebeurt er wel iets onvoorziens. Dan krijg je behoefte aan overzicht, of grip, of de behoefte om ook eens te kunnen zeggen: dit zag ik van verre aankomen.</p>
<p>Het kan zo heerlijk zijn om ook eens níet overvallen te worden door de actualiteit.</p>
<p>Speciaal om in die behoefte te voorzien neem ik deze week de taak op mij van VN-huisparagnost. Log na het lezen van deze column maar uit voor de rest van het jaar: tot december weet je al wat er gaat gebeuren.</p>
<h5>Juni</h5>
<p>Videoland kondigt het nieuwe reality-spelprogramma <em>Stanford Prison Experiment: VIPS</em> aan. In de trailer dient Roos Schlikker stroomschokken toe aan Steven Kazàn. De voice-over legt uit dat je niemand kunt vertrouwen.</p>
<h5>Juli</h5>
<p>Art Rooijakkers verlaat SBS6 omdat iemand bij <em>Ongehoord Nieuws</em> hem heeft beloofd dat hij daar écht een talkshow mag maken die links noch rechts is. Zijn co-host is een hologram van Robert Jensen.</p>
<h5>Augustus</h5>
<p>Victor Vlam kan geen opinies meer bedenken waarmee hij linkse mensen op de kast krijgt en merkt bovendien dat men op rechts een beetje op hem is uitgekeken. Hij lost dit gebrek aan aandacht op door onverhoeds woke te worden, waarop Wierd Duk in <em>Nieuws van de Dag</em> zegt dat dit nieuwe pad van Victor Vlam een godgeklaagde schande en een schandelijke gotspe is. Wierd Duk krijgt een lintje van presentator Thomas van Groningen omdat hij het woord &#8216;schande’ nu 500 keer heeft gebruikt in het programma. Iedereen is gelukkig.</p>
<blockquote><p>René van der Gijp lacht zichzelf het ziekenhuis in</p></blockquote>
<h5>September</h5>
<p>Na het hernieuwde succes van de WNL-zomeravondtalkshow <em>Goedenavond Nederland</em>, die de afgelopen maanden werd uitgezonden ter aanvulling van de reguliere WNL-ochtendtalkshow <em>Goedemorgen Nederland</em>, maakt WNL-baas Kees Berghuis zijn plannen bekend voor de wintertalkshow <em>Goedemiddag Nederland</em>. Afhankelijk van het succes van deze formats hoopt Berghuis in de herfst van 2027 dagelijks drie talkshows te kunnen maken, met uitzicht op een vierde (<em>Goedenamiddag slash vooravond, Nederland</em>).</p>
<h5>Oktober</h5>
<p><em>Vandaag Inside</em> wint voor de derde keer de Gouden Televizier-Ring. Johan Derksen fantaseert er openlijk over om de trofee in een vrouw te douwen, waarop hij onmiddellijk een derde Gouden Televizier-Ring ontvangt. René van der Gijp lacht zichzelf het ziekenhuis in en wordt tijdelijk vervangen door iemand uit het publiek die ook kaal is en soms vanuit het niks &#8216;tieten’ of &#8216;pijpen’ roept. Het is een groot succes.</p>
<h5>November</h5>
<p>Gijs Groenteman begint een nieuwe podcast die hij<em> Weer een dag met Gijs Groenteman in een kast</em> noemt maar niemand begrijpt het format omdat Gijs Groenteman er steeds doorheen hoest.</p>
<h5>December</h5>
<p>Het hologram van Robert Jensen is sneller en harder geradicaliseerd dan de echte Robert Jensen en wenst niet langer een talkshow te delen met Art Rooijakkers, die <em>Ongehoord Nieuws</em> verlaat om voor Videoland <em>Stanford Prison Experiment: VIPS</em> te presenteren. Jensens talkshow heet nu<em> Jensen met Jensen</em> en trekt dagelijks meer kijkers dan het <em>NOS Journaal</em>, dat een item besteedt aan het succes van dit nieuwe programma. In het item wordt een voormalig VN-columnist gevraagd of ze had gedacht dat zoiets ooit zou kunnen gebeuren. ‘Ja’, zegt ze. ‘Ik had zoiets al voorspeld.’</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Amber Wiznitzer

René van der Gijp lacht zich het ziekenhuis in (en andere voorspellingen)

Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

Probeer nu drie maanden voor €15

Uitgesproken <br>sinds 1940

<p>Beste lezer,</p>
<p>Vrij Nederland is tijdens de bezetting opgericht als illegale verzetskrant. Onder het motto &#8216;grappig als het kan en ernstig als het moet&#8217;, waken wij over de grenzen van de vrije samenleving.</p>
<p>Wij zijn onafhankelijk en 100 procent eigendom van de Stichting Vrij Nederland. Wij hebben geen winstoogmerk. Al onze inkomsten komen ten goede van onze journalistieke missie.</p>
<p>Wij kunnen ons werk uitsluitend doen dankzij de steun van onze leden. Steun onafhankelijke en progressieve journalistiek. Word nu lid van Vrij Nederland en krijg direct toegang tot al onze essays, analyses, columns en memes.</p>
<p>Hartelijke groet,</p>
<p>Sander Heijne<br />
Hoofdredacteur Vrij Nederland</p>
<p><a class=" c-button c-button__filled-red " style="text-decoration: none; width: 300px;" href="https://www.vn.nl/word-lid-actie?_gl=1*1mhct2s*_gcl_au*NjM1MzQxNTQ5LjE3NTA3NTk3MDY." target="_self">Steun Vrij Nederland</a></p>


Marten Mantel

Meme

Probeer Vrij Nederland

<ul>
<li>Ontvang maandelijks het blad op de mat</li>
<li>Lees en luister actuele verhalen in de digitale Week van Vrij Nederland</li>
<li>Ontmoet ons (en elkaar) op de Avonden van Vrij Nederland</li>
<li>Luister naar onze podcast Radio Vrij Nederland</li>
<li>Steun uitgesproken, onafhankelijk en progressieve journalistiek</li>
</ul>
<p>Probeer Vrij Nederland nu drie maanden voor slechts 15 euro. Je ontvangt drie bladen thuis, plus drie maanden volledige toegang tot onze website en app. Na drie maanden is het lidmaatschap maandelijks opzegbaar.</p>
