De roze handgebreide pussyhats kunnen weer uit de kast: Amerikaanse vrouwen gaan opnieuw de straat op. Een jaar nadat meer dan vier miljoen vrouwen (en mannen) in 650 steden de straten roze kleurden, gaat de Women’s March, de grootste demonstratie ooit, in herhaling.

Maar de situatie is niet hetzelfde. Na een jaar Trump is de focus en de intensiteit van de beweging verschoven. In 2017 was de Women’s March een uitlaatklep voor gevoelens van frustratie, woede en teleurstelling over de verkiezingsuitslag – een instinctieve behoefte om met gelijkgestemden uitdrukking te geven aan die gevoelens. In 2018 is de Women’s March getransformeerd tot een politieke beweging die via de stembus de macht wil veroveren op de witte mannen aan de macht.

Power to the Polls is daarom het thema van de hoofdmars, die dit jaar niet in Washington DC maar in Las Vegas, Nevada wordt gelopen. De organisatoren kozen Nevada omdat die staat in de tussentijdse verkiezingen in november een battle state is, waar de strijd tussen Democraten en Republikeinen bij uitstek heet zal zijn. De mars in Las Vegas is op zondag, in zo’n 250 andere steden staan demonstraties gepland voor zaterdag.

Van Women’s March tot grootste politieke beweging

De vrouwenbeweging is in een jaar uitgegroeid tot de grootste politieke beweging in de VS. De pussyhats waren niet alleen een ludiek commentaar op Trumps opmerking dat hij ‘vrouwen bij hun kut kon grijpen’. Een nieuw bewustzijn over seksuele intimidatie leidde tot de #MeToo-beweging, waarbij machtige mannen die zich aan vrouwen hadden vergrepen werden ontmaskerd. Het was alsof met Trump in het Witte Huis de patriarchale dam was gebroken. Opinieonderzoeken ondersteunen dit. Volgens Gallup is bijna de helft van Amerikaanse vrouwen (46%) ontevreden over hun maatschappelijke positie. Een percentage dat met name wordt gedreven door een enorme groei van ontevredenheid onder Democratische vrouwen (van 38% in 2008 naar 62% in 2017).

Maar niet alleen onder vrouwen die Democratisch stemmen is de ontevredenheid groot. Opmerkelijk is hoe Donald Trump vooral aanhang verliest onder zijn vrouwelijke stemmers. In The Atlantic stond een analyse van de cijfers, met als conclusie dat ‘vrouwen van middelbare leeftijd zonder een hogere opleiding de groep zijn waar Trump de meeste aanhang is verloren’.

Vrouwen die de politiek ingaan zijn progressiever dan hun mannelijke collega’s, en vaak jonger dan 45. En het worden er steeds meer.

Dat de roze zee van pussy hats zou kunnen leiden tot een revolutionaire beweging van vrouwen in de politiek, werd mij duidelijk op de dag van die eerste Women’s March, in 2017. Op de terugreis van de demonstratie in Washington, hoorden wij, zes vrouwen die hadden gedemonstreerd, op de radio dat honderden vrouwen na de demonstratie in Washington waren gebleven om de trainingsessies van Emily’s List bij te wonen. Emily’s List is een van de oudste organisaties die vrouwelijke politieke kandidaten steunt. Sinds die dag hebben meer dan 20.000 vrouwen contact opgenomen met Emily’s List. Ter vergelijking: in 2016, het jaar dat Hillary Clinton presidentskandidaat was, waren dat er 960. Stephanie Schriock, hoofd van de organisatie, noemt dit ‘buitengewoon’ en zegt dat de vrouwen die de politiek ingaan over het algemeen progressiever zijn dan hun mannelijke collega’s en dat meer dan de helft jonger is dan 45 jaar.

Voor dit artikel sprak ik met Emerge America, een organisatie die sinds 2005 vrouwen traint die zich voor de Democratische Partij kandidaat willen stellen. Woordvoerder Allison Abney vertelde me dat sinds 2016 de interesse van vrouwen in de politiek ‘ongekend’ is. ‘De vrouwen die zich aanmelden voor onze training zijn outsiders, ze hebben zich nooit eerder kandidaat gesteld voor een politieke functie, ze werken in het onderwijs, zijn dokters. Wat ze gemeen hebben is de overtuiging: ‘if not me than who?’ Abney is trots op de resultaten. Ze wijst op de verkiezingen afgelopen november in Virginia, waar vrouwen onverwacht langzittende Republikeinse mannen versloegen. ‘Dat restulteerde in de eerste vrouwelijke transgender ooit gekozen, de eerste Latina, de eerste lesbische vrouw, de eerste Aziatische-Amerikaanse. Resultaten die niet alleen belangrijk zijn voor de staat Virginia, maar die, omdat ze zoveel aandacht hebben gekregen, de boodschap verspreiden dat íedere vrouw een kans maakt.’

In een land waar vrouwen politiek slecht zijn vertegenwoordigd (minder dan een kwart van de politieke posities zijn in handen van vrouwen) is training van vrouwen met politieke ambities een hoge nood. Geld speelt een rol. Politieke campagnes in de VS, zelfs voor lokale verkiezingen, kosten geld. En vrouwen menen vaak dat ze geen fondsen kunnen werven. ‘Ten onrechte,’ zegt Abney. ‘We besteden hier veel aandacht aan in onze training. Het is absoluut waar dat mannen een groter netwerk hebben, maar wij stimuleren vrouwen om aan hun eigen netwerken te denken. Wat als je een vriendin opbelt en vraagt: kan je 5 dollar per maand aan mijn verkiezingcampagne doneren? Als vrouwen die barriѐre overwinnen, dat telefoontje maken, dan blijkt dat vrouwen minstens even goed fondsen kunnen werven als mannen.’

Wisconsin bewijst dat zelfs in staten die massaal op Trump stemden, een progressieve vrouw kan winnen.

Vaak wordt vrouwen aangeraden om lokaal te beginnen. Een gooi naar een zetel in het Congres in Washington is wellicht te hoog gegrepen. Lokale verkiezingen – voor gemeenteraad, schoolcommissie – zijn een manier voor progressieve vrouwen om politieke ervaring op te doen. Het is een beproefde strategie. In de jaren negentig maakte ik een sessie mee van de Christian Coalition, toen de politieke arm van christelijk-rechts, waarin de aanwezigen werd aangeraden om de Republikeinse Partij binnen te dringen op lokaal niveau, bijvoorbeeld in schoolcommissies. Het bleek een buitengewoon succesvolle manier van politieke infiltratie te zijn, gezien het feit dat tal van staatsparlementen nu gedomineerd worden door christelijke conservatieven. De hedendaagse tactiek van progressieve feministen lijkt erop. ‘Wij raden vrouwen aan om mee te doen waar ze de grootste kans maken,’ zegt Abney, ‘en soms wijzen we erop dat een zeer Republikeins district wellicht geen geschikt terrein is voor een progressieve vrouw. Maar ook daar kan soms een Democratische vrouw winnen. Dus: all bets are off.’

Waar Abney op doelt is de verrassende overwinning van een Democratische vrouw, in een district in Wisconsin dat met een overweldigende meerderheid voor Trump had gestemd. De democraat Patty Schachtner won de verkiezing voor het parlement in Wisconsin verrassend van een Republikeinse man. Het was zo opzienbarend dat de Republikeinse gouverneur van de staat waarschuwde dat haar verkiezingsoverwinning ‘een wake up call’ was voor de Republikeinse partij. (En hij heeft gelijk.) Schachtner heeft diepe wortels in haar rurale district. Ze noemde in haar campagne Trump nooit bij naam, maar benadrukte dat politiek geen rioolpolitiek hoeft te zijn, dat mensen aardig met elkaar om kunnen gaan, dat iedereen betrokken moet zijn met de minder bedeelden. Geen revolutionaire boodschap, maar in een politiek klimaat, met een president, die zelf riooltaal gebruikt, was het een duidelijke boodschap: stem op de vrouw. De vrouw is ‘aardig’. Schachtners winst onderstreept dat organisaties die vrouwen steunen voor een keuze staan: voer je campagne tegen Trump of benadruk je juist dat je vrouwen steunt die lokale issues behartigen?

Zwarte vrouwen in sleutelrol

Voor de organisatie HigherHeights, die Afro-Amerikaanse vrouwen met politieke ambities rekruteert en steunt, is het antwoord duidelijk. ‘Wij benaderen vrouwen die al een belangrijke rol in hun gemeenschappen hebben, en brengen hen de boodschap dat ze die rol in een politieke functie kunnen omzetten’, vertelt Glynda Carr, een van de oprichters. Zwarte vrouwen vormen het meest trouwe kiezersblok in de Democratische Partij. Terwijl tal van witte vrouwen op Trump stemden, stemde 94 procent van de zwarte vrouwen op Clinton. Zwarte organisaties stelden vorig jaar in een open brief eisen aan de Democratische partij: investeer in lokale organisaties die kiezers registreren en ‘get out the vote’-campagnes voeren. Met resultaat: De Democraat Doug Jones won in de extreem Republikeinse staat Alabama de senaatszetel. Meer dan 98 procent van de zwarte vrouwen stemde op Jones, en hun opkomst naar de stembus bleek beslissend.

Virginia, Alabama, en Wisconsin zijn de concrete voorbeelden van de nieuwe politieke macht van vrouwen. Een macht die de Women’s March dit weekend benadrukt. Of er één kwestie is die vrouwen bij uitstek mobiliseert? ‘Er zijn er veel,’ zegt Carr. ‘Gezondheidszorg, economische zekerheid, onderwijs, noem maar op. Maar als ik het moet samenvatten, zou ik zeggen: de aanslag op wat wij in dit land de afgelopen vijftig jaar hebben bereikt om van Amerika een rechtvaardigere samenleving te maken. Al onze rechten staan op het spel. Vrouwen voelen dat dagelijks. Ze vechten om te overleven.’