Ook de ChristenUnie wil een verbod op het salafisme laten onderzoeken, terwijl juist die partij zich altijd heeft ingezet voor de godsdienstvrijheid. Kiest Gert-Jan Segers, de nieuwe leider, voor een hardere lijn?

In grote meerderheid stemde de Tweede Kamer vorige week in met een motie van PvdA en VVD die het kabinet oproept onderzoek te laten doen naar een verbod op het salafisme, de radicaal-islamitische stroming. Ook de christelijke partijen deden mee.

Dat het CDA onder Sybrand Buma kiest voor de harde lijn was te verwachten: vorige zomer al sloeg de fractievoorzitter van de christendemocraten krijgshaftige taal uit over het verdedigen van de westerse cultuur. We zouden – vrij naar Samuel Huntington – verwikkeld zijn in een ‘botsing van beschavingen’ tussen christendom en islam. En sinds zijn pleidooi voor de inzet van grondtroepen tegen IS eerder dit jaar wordt de CDA-leider niet voor niets ‘generaal Buma’ genoemd.

Ook kan het niet als verrassing komen dat de SGP het salafisme wil aanpakken. Enige jaren geleden al – ruim voor de aanslagen in Parijs – vond tweederde van de christelijk-orthodoxe kiezers dat er geen enkele moskee bijgebouwd mocht worden, en bleek dat maar liefst veertien procent van de SGP-jongeren op Geert Wilders zou stemmen en niet op de eigen partij. In de rechtervleugel van de SGP, geschraagd door de Landelijke Stichting ter Bevordering van de Staatkundig Gereformeerde Beginselen, heerst nog altijd de opvatting dat de islam de antichrist is. In die kring houdt men nog steeds artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis in ere, inclusief de passage die zegt dat het de taak van de overheid is ‘om te weren en uit te roeien alle afgoderij en valsen godsdienst, om het rijk van den antichrist te gronde te werpen.’

Maar dat ook de ChristenUnie onderzoek wil laten doen naar een verbod op het salafisme is moeilijker te vatten. Juist die partij heeft de afgelopen jaren onder de opeenvolgende partijleiders André Rouvoet en Arie Slob regelmatig stelling genomen voor verdrukte religieuze minderheden, niet alleen christelijke maar ook islamitische. Zo zette de partij zich in vóór legerimams en tegen een verbod op de rituele slacht, dat Joodse én islamitische gelovigen zou treffen, onder verwijzing naar het oude adagium dat de kwaliteit van de rechtsstaat is af te meten aan de omgang met minderheden.

Onder de kersverse partijleider Gert-Jan Segers, voorheen zendeling in Egypte, lijkt de partij met haar anti-salafisme opeens voor de harde lijn te kiezen, terwijl dezelfde ChristenUnie uitdraagt dat godsdienstvrijheid een ‘speerpunt’ zou moeten zijn tijdens het Europees voorzitterschap van Nederland. Hoe is dat met elkaar te rijmen?

In juni was het Gert Jan Segers die – met VVD-collega Ockje Tellegen – brede steun kreeg voor een motie om de inlichtingendiensten onderzoek te laten doen naar de financiering van het salafisme. Van het onderzoek naar de geldstromen is nog niet veel gekomen, maar in september presenteerden de AIVD en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid wel het rapport ‘Salafisme in Nederland: diversiteit en dynamiek’.

De strekking: binnen het salafisme bestaan grote verschillen, een deel van de aanhangers is potentieel gewelddadig, maar een ander deel juist vreedzaam. Volgens het rapport zou het dan ook onwenselijk zijn om het ‘gehele salafistische spectrum’ als een probleem te brandmerken: ‘Onder een grote groep van moslims kan dit juist leiden tot onbegrip en weerstand, omdat het de perceptie zou kunnen voeden dat moslims in generieke zin worden gezien als probleem.’ Kortom: een algeheel verbod op het salafisme kan polarisatie juist in de hand werken.

Reactie Christenunie

De Tweede Kamer – en ook Gert Jan Segers – zou dus beter kunnen weten. Maar zelf vindt Segers dat pleiten voor een onderzoek iets anders is dan pleiten voor een verbod. ‘Het lijkt me verre van zeker dat er uiteindelijk een verbod uit komt,’ zegt hij. ‘Maar er moet wel grondig onderzoek worden gedaan. De essentie van tolerantie is dat je ook de ruimte moet geven aan denkbeelden die haaks staan op de jouwe. Daarom hebben we vorige week ook tegen een motie van het CDA gestemd om categorisch alle salafisten in het leger te ontslaan. Maar vrijheid is nooit onbegrensd. De vrijheid houdt op waar hij misbruikt wordt om de vrijheid en de fundamentele waarden van onze democratische rechtsstaat om zeep te helpen. En uit rapporten van onder andere de AIVD lijkt dat de grens tussen salafisme en jihadisme steeds vager wordt. Dan is alertheid geboden.’

Segers ontkent ook dat hij kiest voor een hardere lijn dan zijn voorgangers. ‘Toen ik voorzitter was van het wetenschappelijke bureau van de ChristenUnie heb ik, met instemming van de partij, ook al onderzoek gedaan naar de grenzen van de vrijheid, juist in onze omgang met de islam. We zoeken steeds de vrede, maar vrede en vrijheid moet je wel bewaken.’

Op de achtergrond spelen de ervaringen mee die Segers opdeed als zendeling in Egypte, waar hij van 2000 tot 2007 werkte voor de Gereformeerde Zendingsbond. ‘De verhoudingen tussen de verschillende godsdiensten in Egypte waren altijd vrij ontspannen, maar in die jaren heb ik gezien hoe in Egypte de radicalisering om zich heen greep door het salafisme, gefinancierd vanuit de Golfstaten. Die ontwikkeling heeft zich sindsdien alleen maar doorgezet, ook in Europa. Ik wil geen enkele groep categorisch uitsluiten, maar we moeten ons wel binnen de grenzen van de rechtsstaat wapenen tegen degenen die onze vrijheid bedreigen. Dat is de zoektocht. En daar zijn we nu mee bezig.’