Waar zal de volgende oorlog in Europa over gaan?

Dick Berlijn, voormalig commandant der strijdkrachten:

‘Mogelijk over de bescherming van minderheden in het buitenland, die door een gastland worden gediscrimineerd. De Russische minderheden in de Baltische staten zijn het meest voor de hand liggende voorbeeld. Die “bescherming” is natuurlijk een smoes. Autoritaire regimes als dat van Poetin hebben een vijand nodig om de eigen bevolking achter zich te krijgen en te houden. Een “agressief buitenland” dat het gemunt heeft op het moederland of op landgenoten die daar wonen, is dan een dankbare steen des aanstoots. Die oorlog wordt dus niet gevoerd als gevolg van schaarste of andere motieven, maar als gevolg van bad government.’

Luc de Vos, emeritus-hoogleraar krijgsgeschiedenis en voormalig kolonel Belgische krijgsmacht:

‘De overbevolking van Afrika zal in Europa op langere termijn een groot probleem worden. De productie en voeding groeit daar niet evenredig mee met de explosieve stijging van de bevolking. Het daaruit voortkomende voedselprobleem zal ervoor zorgen dat Afrikanen hun heil gaan zoeken in het relatief rijke en dunner bevolkte Europa. Zoals de Germanen ongeveer tweeduizend jaar geleden ook op zoek moesten naar minder dicht bevolkte leefgebieden en zich uiteindelijk hebben verspreid over het Europese continent. Alleen zal zo’n zelfde volksverhuizing nu tot aanzienlijk grotere conflicten leiden dan in het begin van de Middeleeuwen.’

Liesbeth van der Heide, onderzoeker Institute of Security & Global Affairs (ISGA) Universiteit Leiden en research fellow Clingendael:

‘Verstoring van machtsevenwicht door een kleine belangengroep. Als we terugkijken naar 1914, vlak voor de Eerste Wereldoorlog, zien we een aantal parallellen met vandaag. De great power alliance van toen (Rusland, Duitsland, Frankrijk, VK) wist decennialang de vrede in Europa te bewaren. Die landen waren onderling zo afhankelijk van elkaar dat het niet de grote belangen in die landen waren die leidden tot een oorlog, maar juist de proxy wars over kleine belangen in verder weg gelegen landen, de zogenoemde “mindere machten”. Anno 2017 bestaat de great power alliance uit de VS, China en Rusland en ook deze landen zijn economisch zeer afhankelijk van elkaar. Ik verwacht dat de volgende oorlog in Europa het gevolg zal zijn van een domme of onverwachte actie van een van de lesser powers die gelieerd zijn aan een van de grotere machten, zodat die laatste zich gedwongen voelt in te grijpen om het machtsevenwicht te herstellen.’

Luuk van Middelaar, politiek filosoof en hoogleraar Europees recht in Leiden, auteur van De nieuwe politiek van Europa:

‘Een grensconflict op de Balkan. Dus niet een oorlog over toegang tot cyberspace of drinkwater of andere hippe dingen, maar een ouderwets conflict over een lijn op de kaart in een regio die helaas ontvlambaar blijft. Sinds de laatste Balkanoorlogen (1991-1999) houdt het vooruitzicht van toetreding tot de EU de gemoederen in bedwang. Maar het broeit weer daar. Zoals in de hele geschiedenis stoken ook nu buitenlandse machten vuurtjes op: Turkije, Saoedi-Arabië, Rusland, terwijl Amerika zich terugtrekt en Europa aan aantrekkingskracht inboet.’

Maaike Warnaar, universitair docent international studies en Irandeskundige Universiteit Leiden:

‘Over onze waarheid versus die van de ander. Niet omdat zogenaamde westerse waarden botsen met die van “de islam”. Wel omdat de maatschappelijke discussie wordt gevoerd door twee botsende paradigma’s. Het maakt eigenlijk niet uit of het gaat over de islam, migratie, de toekomst van de Europese Unie of klimaatverandering. De discussie gaat steeds vaker gepaard met wederzijdse irritatie, onbegrip en haat. Zulke vervreemding heeft in het verleden meer dan eens tot grootschalig geweld geleid. Of (en hoe) dit ons in Europa in de toekomst te wachten staat, is nog de vraag. Maar de spreekwoordelijke loopgraven zijn alvast gegraven.’

Adriaan Schout, Clingendael Institute:

‘Naast discussies over verdiepte Europese integratie zien we in de E.U. ook uiteendrijvende krachten waaruit nog de nodige conflicten kunnen voortkomen. We zien die krachten met betrekking tot de EU zelf, zoals in Polen en Hongarije, waar pro-EU-mensen botsen met nationalisten. De verdiepte integratie en politieke unie waar in de eurozone aan gewerkt wordt, kunnen tegenstellingen in de lidstaten verscherpen tussen populisten en minder-bevreesden. Daarnaast zien we de spanningen ook oplopen in lidstaten. België wordt steeds minder één land en de noord-zuidlijn in de EU loopt steeds scherper door België, waar de EU-kritische NVA (Nieuw-Vlaamse Alliantie) de grootste partij is. Ook in Spanje en Italië (om van de Balkan maar te zwijgen) sluimeren conflicten die de Europese integratie juist had moeten wegmasseren. Oorlog op het Oude Continent ligt niet in het verschiet, maar we moeten in Europa wel leren omgaan met diversiteit.