VN: Eritrea schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid

De Verenigde Naties hadden al in 2012 de Mauritiaanse Sheila Keetharuth benoemd tot speciale rapporteur mensenrechtenschendingen in Eritrea vanwege de aanhoudende stroom meldingen over het land. Geschokt door de bevindingen van mevrouw Keetharuth besloot de VN in 2014 een speciale onderzoekscommissie in het leven te roepen bestaand uit Keetharuth, de Ghanese professor Victor Dangwa en de Australische voormalige ambassadeur Mike Smith. Zij zijn in Eritrea nog altijd niet welkom om hun onderzoek te doen. Toch slaagde de commissie erin om vorig jaar een ruim 500 pagina’s tellende rapport te presenteren dat de wereld schokte. De commissie sprak toen met 550 Eritrese slachtoffers van mensenrechtenschendingen in onder andere vluchtelingenkampen rondom Eritrea en ontving 160 schriftelijke getuigenissen. De commissie constateerde dat ‘systematische, wijdverspreide en grove schendingen van mensenrechten plaatsvonden en nog steeds vinden in Eritrea onder het gezag van de regering.’ En mogelijk zouden sommige van deze mensenrechtenschendingen gezien kunnen worden als ‘misdaden tegen de menselijkheid.’

Volgens de commissie zouden in de afgelopen 25 jaar – zolang Eritrea als onafhankelijk land bestaat – zo’n 400.000 Eritreeërs gedwongen zijn tot slavernij in de vorm van oneindige militaire en nationale dienstplicht. Velen zouden slachtoffer zijn geworden van verkrachtingen, buitenrechtelijke executies, uitzichtloze en inhumane detentie. In Eritrea regeert de angst en niet het recht.

Deskunidgen zeggen dat de Verenigde Naties en vooral de Veiligheidsraad de conclusies van de onderzoekscommissie niet zomaar naast zich neer kunnen leggen. Bij ‘misdaden tegen de menselijkheid’ zijn er twee mogelijke wegen. Enerzijds de doctrine van ‘verantwoordelijkheid tot bescherming’. Wanneer een natiestaat niet in staat is gebleken om de eigen bevolking te beschermen, dan zijn de Verenigde Naties of leden ervan verplicht in te grijpen op grond van ‘verantwoordelijkheid tot bescherming’. De andere weg is dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties het internationaal strafhof in Den Haag de opdracht geeft om de verantwoordelijken te vervolgen.

De Verenigde Naties hebben vorig jaar het mandaat van de driekoppige onderzoekscommissie met een jaar verlengd. De opdracht van de VN was om verder te onderzoeken of inderdaad sprake is van ‘misdaden tegen de menselijkheid’. Nog altijd weigert de Eritrese regering elke medewerking. Zij beschouwt de commissie en de speciale rapporteur als ‘instrumenten in handen van Eritrea-vijandelijke mogendheden’ als Ethiopië en de Verenigde Staten. De commissie is wel naar bijna alle plaatsen geweest waar grote Eritrese vluchtelingenkampen zijn om met slachtoffers te praten. Sheila Keetharuth is ook naar Nederland geweest om met Eritrese vluchtelingen te praten. Volgens de VN vluchten maandelijks nog altijd 3000 tot 5000 Eritrese vluchtelingen uit het Oost-Afrikaanse land, terwijl er maar ongeveer 5 miljoen mensen wonen in een oppervlakte dat vier keer groter is als Nederland. Een behoorlijk aantal van deze vluchtelingen verdrinkt in de Middellandse Zee en vele anderen eindigen in de handen van nietsontziende mensenhandelaren in Soedan, Noord-Afrika of de Sinaï.

De Eritrese regering heeft er alles gedaan om de VN-onderzoekcommissie in diskrediet te brengen. Er zouden ongeveer 45.000 aanhangers van het regime wereldwijd zijn gemobiliseerd om van te voren ingevulde documenten te ondertekenen waarin staat dat er in Eritrea geen mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Al deze handtekeningen zijn naar de VN-onderzoekscommissie gestuurd. Ook Eritreers in Nederland zijn door vertegenwoordigers en handlangers van het regime onder druk gezet om zo’n document te ondertekenen. NRC Handelsblad meldde in februari van dit jaar van zo’n actie door het Eritrese regime in Nederland. Volgens commissievoorzitter Smith blijkt dat een groot aantal van de mensen die de documenten hebben ondertekend niet meer te traceren is. Of hun telefoonnummers werkten niet meer of zij wisten er niets van dat hun handtekening is geplaatst bij een document dat beweert dat er geen mensenrechtenschendingen zijn in Eritrea.

De Eritrese regering heeft verder geprobeerd de persconferentie van vandaag tegen te houden. Daartoe heeft de regering twee persberichten uitgegeven, een in mei en een vorige week waarin de regering de commissie waarschuwt om geen bekendheid te geven aan haar bevindingen voordat de Eritrese regering de mogelijkheid heeft gekregen om te reageren.

In een persbericht net uitgegeven schrijft de Eritrese regering op haar website dat de onderzoekscommissie zeer eenzijdig te werk is gegaan. Het zou geïnteresseerd zijn geweest in verhalen die haar vooringenomen conclusies bevestigen. De commissie baseert haar conclusies op basis van ruim 500 vluchtelingen en asielzoekers met onbekende identiteit; terwijl dezelfde commissie geen gehoor geeft aan getuigenissen van ongeveer 42.000 (volgens de commissie 45.000) Eritrese diaspora die in meer dan 20 landen over de hele wereld wonen. De commissie zou ook verzoeken van 856 Eritreers genegeerd hebben die gevraagd hadden om persoonlijk getuigenissen te geven in Genève dat in Eritrea alles pais en vree is.

De bevindingen van de onderzoekscommissie zetten de nieuwe toenadering tussen de Europese staten en de Eritrese regering op losse schroeven. Ondanks protesten van het Europees Parlement heeft de Europese Commissie begin dit jaar een ontwikkelingsakkoord getekend met Eritrea ter waarde van 200 miljoen euro om de exodus van Eritrese vluchtelingen in te dammen. Ook de Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Bert Koenders heeft dat omstreden akkoord goedgekeurd. Het devies van Europa lijkt: ‘dealen met dictators als zij Europa kunnen helpen om de vluchtelingenstroom te stoppen.’ Velen vragen zich nu af of het te verdedigen is om regimes te steunen die van ‘misdaden tegen menselijkheid’ worden beschuldigd.