Vijf gister gehouden verkiezingen en wat ze betekenen

Polen

Sinds Polen ruim elf jaar geleden toetrad tot de Europese Unie, gaat het er voor de wind. Nog steeds groeit de economie astronomisch. Dat weerhield de Polen er niet van gisteren redelijk massaal op het oerconservatieve en eurosceptische PiS (Recht en Rechtvaardigheid) te stemmen. Door de behaalde 39,9 procent van de stemmen levert de PiS de nieuwe premier en hoeft ze niet te onderhandelen over een coalitie – ze kan namelijk alleen reageren.
Motor achter de verkiezingsoverwinning was oud-premier Jaroslaw Kaczynski, die eerder waarschuwde voor de parasieten en ziektes die vluchtelingen meebrengen en een wetsontwerp online zette waarin geen enkele ruimte was voor het homohuwelijk of andere homorechten. Jammer, want het ging ook op dit soort vlakken in Polen juist zo goed – zo is er sinds kort zelfs een eerste homoseksuele burgemeester. Socioloog Radoslaw Markowski somberde over de verkiezingen zaterdag al in Trouw: ‘Democratie werkt niet zonder verantwoordelijke burgers. Zestig procent van de Polen leest nooit een boek en heeft niet de intellectuele capaciteit om te verifiëren wat politici beweren.‘
De overwinning van PiS betekent overigens ook dat Polen zich niet snel meer tot een door de EU opgelegde verdeelsleutel voor de opvang van vluchtelingen zal laten verleiden. Het land trekt naar rechts, en wendt zich daarmee af van Europa.

Guatemala

Een tv-komiek die bijna moeiteloos de verkiezingen wint – het klinkt als een sprookje, maar in Guatemala is het gisteren werkelijkheid geworden. De onvrede met het politieke etablissement was dan ook groot. Na een omvangrijk corruptieschandaal protesteerde het volk net zo lang tot de regering geen keuze meer had en weg moest. Jimmy Morales, een geliefde grappenmaker met een conservatieve insteek, sprong in het gat. Zijn campagneslogan was kort maar krachtig: ‘niet corrupt, geen dief’ – genoeg om in Guatemala de verkiezingen mee te winnen. Een van zijn voornaamste verkiezingsbeloftes: miljoenen gratis mobieltjes voor arme kinderen. Het klinkt allemaal erg mooi, maar in The Washington Post werd zijn populistische, schreeuwerige stijl al eens vergeleken met die van Donald Trump. Niet geheel onterecht, lijkt ons.

Ivoorkust

Zo’n drieduizend Ivorianen sneuvelden in de burgeroorlog van 2010, toen president Laurent Gbagbo de verkiezingen had verloren en niet weg wilde. Veel Ivorianen vluchtten in deze bloederige periode – naar schatting leven er nog steeds zo’n 70.000 in het buitenland. Frankrijk greep uiteindelijk in en Gbagbo werd gearresteerd, hij hij staat  inmiddels terecht voor het Internationaal Strafhof in Den Haag. In 2011 kwam de winnaar van de verkiezingen, Alassane Dramane Ouattara, econoom en voorheen leidinggevende bij het IMF, aan de macht. Onder hem is de rust hersteld en kent het land jaarlijks een economische groei van rond de 9 procent. De eerste tellingen wijzen dan ook op een tweede termijn voor Ouattara.

Tanzania

Trivia-weetje: sinds Tanzania in 1961 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië, is de revolutionaire staatspartij Chama Cha Mapinduzi eigenlijk onafgebroken aan de macht geweest. Dat wil zeggen: in al zijn incarnaties, want in 1961 bestond de CCM nog niet. De partij ontstond in 1977 uit een fusie van partijen en de belangrijkste poppetjes daarvan hadden in de zestien voorafgaande jaren het land al bestuurd. De laatste tien jaar brokkelt de steun voor de CCM echter langzaam af. Jonge Tanzanianen zijn de armoede beu en een aaneenschakeling van omvangrijke corruptieschandalen heeft het vertrouwen in de regeringspartij doen dalen. Tegen die corruptie werd in de aanloop naar de verkiezingen van gisteren fel geageerd door de oppositie. Die corruptie is echter ook precies haar zwakke plek: de leider van de oppositie is Edward Lowassa, een politicus die eerder lange tijd de CCM diende en – jawel – herhaaldelijk van corruptie is beschuldigd. Ook als Lowassa en de zijnen de verkiezingen zouden winnen, leeft het gedachtegoed van de CCM kortom voort. Misschien dat de verschillen tussen oppositie en de regeringspartij niet groot genoeg waren, want uit de eerste resultaten blijkt dat de CCM weer gewonnen heeft. Volgens de oppositie zijn de verkiezingen echter niet eerlijk verlopen. Alles lijkt kortom bij het oude te blijven.

Argentinië

In Argentinië waren de kaarten eigenlijk al geschud. De afgelopen 12 jaar was het Kirchner-echtpaar er aan de macht: eerst was de inmiddels overleden Néstor Kirchner president, daarna 8 jaar lang zijn vrouw Cristina Fernández de Kirchner. Beiden zetten ze in op een sterke verzorgingsstaat, veel nationalisaties en een gecentraliseerde macht. Lange tijd ging dat heel erg goed, en dus was de door Cristina naar voren geschoven kandidaat Daniel Scioli de favoriet om president te worden. Maar Scioli en diens conservatief-liberale uitdager Mauricio Macri kregen gisteren onverwacht allebei ongeveer 35% van de stemmen, zo blijkt uit de eerste tellingen. Men is klaar met het linkse beleid, en er wordt geroezemoesd over corruptie. Het resultaat is dat ze in november op herhaling moeten als Argentinië voor de tweede ronde naar de stembus gaat.