Muziek

Geen groter contrast denkbaar dan tussen de saxofoon en de Japanse shakuhachi. De sax, die binnen de westerse jazztraditie symbool is geworden van de allerindividueelste expressie. De shakuhachi, waarvan de bespeling een vorm van meditatie is en zo uitdrukking geeft aan een bewustzijnsstaat die het louter individuele juist overstijgt.

Ab Baars, die als saxofonist en klarinettist in de Instant Composers Pool van Misha Mengelberg en met zijn eigen trio al jaren een stempel drukt op de Nederlandse geïmproviseerde muziek, studeert sinds een paar jaar shakuhachi bij Kees Kort, de belangrijkste specialist in ons land. Vorige week zondag maakte Baars tijdens een cd-presentatie in de Amsterdamse Zaal 100 zijn debuut op deze Japanse bamboefluit – in Baars’ geval een plastic exemplaar omdat de originele instrumenten onbetaalbaar schijnen te zijn.

Uit het feit dat Baars tijdens dit concert met altvioliste Ig Henneman per stuk wisselde van instrument – van tenorsax naar klarinet naar shakuhachi naar nohkan (een Japanse piccolo) – blijkt al meteen dat hij de Japanse fluiten op de eerste plaats als een uitbreiding van zijn palet beschouwt. Voor een meditatieve manier van spelen is immers een zorgvuldig opgebouwde, diepe concentratie nodig die moeilijk te verenigen is met rusteloos instrument-hoppen.

Overigens is er niets op tegen de shakuhachi puur vanuit esthetisch oogpunt te benaderen; ook in Japan vindt de vermenging met westerse instrumenten steeds vaker plaats. En mooi is-ie zeker. Omdat de bamboestengel aan de bovenkant open is, wordt er veel lucht meegeblazen, wat de klank een tochtig karakter geeft. De toonhoogte is niet strak, zodat de klank niet alleen wat aarzelend en onvast zijn weg zoekt, maar ook een grote rijkdom aan timbres in zich bergt. Bovendien blijkt de shakuhachi uitstekend met de altviool te mengen dan wel te contrasteren.

Baars en Henneman speelden voornamelijk improvisaties en na afloop drong zich dan ook de vraag op: hoe groot is in wezen het verschil tussen een echte improvisatie en een meditatieve speelhouding? Gaat het in beide gevallen niet om het streven volledig open te staan voor wat zich aandient?

Duo Baars-Henneman, ‘Stof’, Cd verschenen op het label Wig 13