<div class="lead">
Wie zich mengt in een strijd die niet de zijne of de hare is, wordt al snel gezien als een &#8216;gekkie&#8217;. Een mijnenveld voor de wereldverbeteraar: een overkill aan do-gooden is not done.
</div>
In het huis waar ik een paar dagen logeerde, ontstond ineens ruzie. Geen klucht met slaande deuren, maar een ijzig zwijgen. De ene huisgenoot had iets ontdekt over de andere huisgenoot. Iets niet zo ergs, tot je er heel lang over liegt en dan de plotse zichtbaarheid van de waarheid als verraad ervaart, omdat je zo lang moeite hebt gedaan om die te verhullen.
De ruzie zette mij uit huis. Ik zwierf door New York City, op zoek naar een bank om te slapen, en ontmoette geweldige vreemden.
De ene huisgenoot die de ander was gaan haten belde op. Ik probeerde wat voorzichtige adviezen te formuleren, hoe ze in plaats van woedend misschien beter behulpzaam kon zijn. Zij heeft zeker last van hem, maar hij heeft vooral last van zichzelf. Anderen moedigden haar juist aan om zich terug te trekken als vriend. Ze zeggen: ‘Don’t get too involved.’ Die zin hoor je vaak. Evenals: in de kern is elk mens egocentrisch. Wat ook maar een beetje op altruïsme lijkt, wordt als verholen eigenbelang uitgelegd. Met dank aan Freud en consorten is al ons handelen aan het ego gekoppeld.
Eind vorig jaar schreef Beatrijs Ritsema voor Vrij Nederland een essay over ‘goed doen’, waarin ze het boek Strangers Drowning van Larissa MacFarquhar aanhaalt. De Nederlandse vertaling, Wereldverbeteraars, verscheen vorige maand. De centrale vraag luidt: waarom vinden we ‘do-gooders’ freaks? Weldoeners die geneigd zijn om hun hele leven in te richten om vreemden te helpen, worden algauw gewantrouwd. We vinden het vrij normaal dat mensen zich inzetten voor hun naasten en familie, maar zodra ze hun eigen familie benadelen om zich voor anderen in te zetten, wordt dit raar, verdacht ‘en zelfs monsterlijk’ gevonden.
<q class="pull-right">Wie betrokken raakt bij een strijd die niet ‘echt’ de zijne is, confronteert anderen met een ‘teveel’ aan moraal en wordt daarom als gekkie weggezet. </q>
In 1963 schreef socioloog Erving Goffman over het ‘courtesy stigma’. Wie zich het lijden van anderen aantrekt en betrokken raakt bij een strijd die niet ‘echt’ de zijne is, confronteert anderen met een ‘teveel’ aan moraal en wordt daarom als gekkie weggezet. Goffman formuleerde overigens het stigma dat zijn dochter jaren later zou treffen. De jonge sociologe Alice Goffman leefde jarenlang in een zwarte wijk van Philadelphia, tussen de onderwerpen van haar onderzoek. Haar boek On the Run (2014) werd goed ontvangen, maar collega’s waarschuwden dat ze te betrokken was geraakt.
Wie zich overigens aan een strijd verbindt die ogenschijnlijk wél de zijne is, treft evengoed een stigma. Ik denk aan bevriende journalisten met een naam die blijkbaar opwekt: ‘Nee maar waar kom je écht vandaan?’ Zodra zij over de problemen van een zogeheten minderheidsgroep schrijven, wordt hun persoonlijke, bedrieglijke betrokkenheid verweten.
In Strangers Drowning beschrijft MacFarquhar het begrip ‘co-dependency’ in de psychologie, bedoeld om (vaak romantische) relaties te beschrijven waarbij de hulpbehoevende hulpbehoevend wordt gehouden omdat de zorgende partner verslaafd raakt aan het geven van hulp en de bevestiging die daarmee gepaard gaat. Er was ineens een ziektebeeld voor iets wat je ook wederkerig contact zou kunnen noemen. De term bleef hangen, terwijl partners werden weggestuurd uit angst voor afhankelijkheid.
Onlangs las ik een publicatie over liefde en vriendschap in het werk van filosoof Jacques Derrida. Ware, respectvolle liefde zou een liefde zijn die geen wederkerigheid verlangt. Een dode kan niets teruggeven, dus wie van een dode houdt, heeft echt lief. Wanneer Derrida over moeders schrijft die hun kinderen afstaan, ziet hij dat als daad van ultieme liefde. In plaats van de baby’s bij zich te houden, vraagt en verlangt die moeder niets terug.
MacFarquhar vond één gemene deler bij de weldoeners die zij interviewde voor haar boek: ze kwamen allemaal uit gebroken gezinnen, hadden zich ontworsteld aan een moeilijke thuissituatie en trokken juist daarom de wereld in, vastbesloten om het een en ander te fixen. Huiselijke problemen drijven je naar buiten. Voor het welzijn van de wereld is dat best gewenst.

Simon(e) van Saarloos

Het wantrouwen jegens de weldoener

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips