Moordzaak Theo van Gogh nu definitief gesloten. Of toch niet?

Haast geruisloos werd het nachtkaarsje vorige week uitgeblazen. De kans dat ooit nog een medeplichtige voor de moord op Theo van Gogh voor de rechter verschijnt, lijkt definitief verkeken. Minister Plasterk zei woensdag in een commissiezaaltje van de Tweede Kamer dat het Openbaar Ministerie in Amsterdam de nieuwste AIVD-informatie over de moord heeft bestudeerd, maar dat die geen nieuwe aanknopingspunten heeft opgeleverd. Hij zei het echter zo zacht dat zelfs de altijd wakkere parlementaire redactie van Vrij Nederland het nieuws mistte.

Zoals iedereen weet, zit Mohammed Bouyeri voor de moord op de cineast en opiniemaker een levenslange gevangenisstraf uit. Maar het OM en tal van betrokkenen hebben nooit geloofd dat de Marokkaanse Nederlander helemaal in zijn eentje opereerde. Dat leidt al meer dan elf jaar tot allerlei meer of minder geloofwaardige complottheorieën. Lees daarover het stuk: Wie vermoordde Theo van Gogh.

Natuurlijk speelt de geheime dienst AIVD in die complotten altijd een vooraanstaande rol. Onder druk van de Tweede Kamer onderzocht toezichthouder CTIVD pas onlangs wat de inlichtingendiensten ná de moord op 2 november 2004 aan informatie binnenkregen over mogelijke mededaders. Over de periode daarvóór oordeelde diezelfde toezichthouder al eerder dat de AIVD grote steken had laten vallen.

Uit het nieuwste onderzoek blijkt dat de AIVD zeker nog tien tips over de moord heeft gekregen. Op één na waren die allemaal ‘van horen zeggen’. Toch vond de CTIVD dat de dienst ze had moeten doorspelen aan het Openbaar Ministerie, wat inmiddels is gebeurd. De AIVD deed dat niet eerder om haar bronnen te beschermen of omdat ze de informatie onvoldoende betrouwbaar vond.

In het rapport dat in november verscheen, identificeert de toezichthouder op basis van de tips vier niet met name genoemde potentiële medeplichtigen van Bouyeri. Voor kenners van het strafdossier is het niet zo moeilijk om de belangrijkste verdachten daar uit te halen. De omschrijving van ‘persoon 1’ doet sterk denken aan Nouredine el F. Vier tipgevers spreken over een vriend van Bouyeri die op de hoogte was van diens moordplannen, in de buurt was, of zelfs de opdracht zou hebben gegeven. Vergelijkbare verklaringen speelden al een rol in het strafproces tegen Nouredine, maar bleken onvoldoende hard om als bewijs voor medeplichtigheid te gelden. De AIVD-tips hebben daar blijkbaar weinig aan kunnen toevoegen.

Interessanter nog is ‘persoon 2’. Daarbij doelt de toezichthouder vrijwel zeker op de Syrische prediker Abu Khaled, die jongens als Bouyeri en Nouredine inwijdde in het radicale jihadisme. Volgens diverse tipgevers van de dienst zou hij als opdrachtgever op de hoogte zijn geweest van de moordplannen. Opmerkelijk is daarbij dat de AIVD-informanten meldden dat Bouyeri zich bij de moord niet aan de specifieke opdracht van ‘Abu Khaled’ zou hebben gehouden. Sterker nog, de enige bron die zijn informatie uit eigen waarneming had, zei tegen de geheime dienst dat ‘Abu Khaled’ aanvankelijk iemand anders de opdracht had gegeven Van Gogh te vermoorden. Informatie die bovendien nog eens bevestigd wordt door de heimelijke geluidsopnamen die de dienst maakte in de Haagse woning waar Jason W. en andere vrienden van Bouyeri zich na de moord een week lang schuilhielden. De AIVD luisterde die banden vorig jaar opnieuw af en bleek deze uitspraken te hebben gemist.

Maar ook met deze nieuwe informatie kon het OM weinig beginnen. Van meet af aan stond het vast dat Abu Khaled een kwalijke rol moet hebben gespeeld in de Hofstadgroep. Voor zijn betrokkenheid bij de moord pleitte bovendien al dat hij diezelfde ochtend in Brussel op het vliegtuig naar Turkije stapte en vermoedelijk naar Syrië vertrok. Voor de Nederlandse opsporingsinstanties bleek het een hopeloos geval: Abu Khaled verdween spoorloos.

Voor Ronald van Raak is de moordzaak nu gesloten. ‘We hebben gedaan wat we konden,’ zegt het SP-Kamerlid dat telkens aandrong op nadere onderzoeken om de onderste steen boven te krijgen. ‘We hebben de CTIVD en het OM er allebei twee keer naar laten kijken. Nu houdt het op.’ Om daar aan toe te voegen: ‘Maar ik ben er nog steeds niet van overtuigd dat Bouyeri in zijn eentje heeft gehandeld.’