Lieten de sociaaldemocraten zich ompraten over TTIP?

Woensdag 10 juni 2015, iets voor achten in de ochtend. De leden van het Europese Parlement druppelen de blauw gestoffeerde plenaire zaal in Straatsburg binnen om te stemmen over vrijhandelsverdrag TTIP. In de maanden daarvoor is na veel politiek handwerk een resolutie op papier gezet waarmee het parlement een standpunt zal innemen over het inmiddels hoogst controversiële verdrag. Maar de langverwachte stemming blijkt door parlementsvoorzitter Martin Schulz van de agenda te zijn geschrapt. Schulz zelf is onvindbaar, tot ergernis van velen. Er staat immers flink wat op het spel: het aannemen van een parlementaire resolutie is de enige manier waarop de volksvertegenwoordigers de Europese Commissie kunnen bijsturen op TTIP, het omvangrijkste vrijhandelsverdrag uit de geschiedenis.

Op dat moment voeren de EU en de VS al bijna twee jaar gesprekken over het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP): een megaverdrag dat handelsbarrières tussen beide economische grootmachten moet slechten en de trans-Atlantische banden stevig moet aanhalen. Dat is goed voor de export en dus voor de economieën aan beide kanten van de Atlantische Oceaan, is de gedachte. Maar er zit ook een geopolitiek randje aan het vrijhandelsverdrag. Hoog op het verlanglijstje van Europa staat toegang tot Amerikaanse olie en schaliegas om de afhankelijkheid van Russische energie te verkleinen. Weinig verhuld doel van Washington en Europa is ook om afspraken te maken over de veiligheid van cosmetica, medicijnen en auto’s om zo opkomende landen als China de loef af te steken en de westerse economieën stevig in de driver’s seat te houden bij het stellen van normen voor het internationaal handelsverkeer. Kortom: TTIP is volgens de Commissie ook realpolitieke noodzaak. Maar tegen welke prijs? Critici zien in het verdrag een regelrechte machtsoverdracht van democratie naar grootkapitaal. In Berlijn en Amsterdam gingen daarom in oktober honderdduizenden mensen de straat op.

Een parallel rechtssysteem voor bedrijven is voor veel parlementariërs op de linkerflank onacceptabel.

Vooral de voorgestelde investeringsbescherming ISDS, onderdeel van TTIP, voedt de scepsis. ISDS staat voor investor-state dispute settlement en voorziet in een apart arbitragetribunaal voor het bedrijfsleven om overheden aan te klagen wanneer nationaal beleid afspraken in het vrijhandelsverdrag zou schenden. Zo’n parallel rechtssysteem voor bedrijven is voor veel parlementariërs op de Europese linkerflank onacceptabel. In de aanloop naar de stemming maakt de speciale rechtsbescherming wél deel uit van het pakket onderwerpen waarover de TTIP-partners achter gesloten deuren in gesprek zijn. In een parlementsresolutie moet er dan ook een heldere positie ingenomen worden over dit investeringsbeschermingsmechanisme. Grote vraag is alleen: welke positie? Het Europese Parlement is tot op het bot verdeeld. Grosso modo zijn de kaarten in Brussel wat betreft internationale vrijhandel geschud langs de lijnen die ook op nationaal niveau te zien zijn. De liberalen (ALDE) zijn voor meer vrijhandel en ook voor een robuuste bescherming voor investeerders. De links-populisten en de Groenen zijn tegen TTIP en dus ook tegen ISDS, net als nationalistisch rechts. De beslissende macht in Brussel ligt bij wat wel de ‘Grote Coalitie’ heet: een verbond tussen de christendemocraten van de Europese Volkspartij (EVP), waar voor Nederland het CDA deel van uitmaakt, en de sociaaldemocratische coalitie van socialisten en democraten (S&D), met onder meer de PvdA, het Britse Labour en de Duitse SPD. In principe steunen beide partijen TTIP. Het aparte arbitragetribunaal is echter een grote splijtzwam: de EVP is voor; de S&D is vurig tegen. Omdat de sociaaldemocraten nodig zijn voor een meerderheid, lijkt het er in het voorjaar van 2015 dan ook op dat het tribunaal verworpen gaat worden in de voorgenomen resolutie over TTIP.

‘Acceptatie van het arbitragetribunaal zou de deur openzetten voor grote bedrijven om hun belangen door te drukken ten koste van Europese wetgeving,’ zegt Bernd Lange, voorzitter van het voor TTIP verantwoordelijke handelscomité INTA van het Europese Parlement, op 21 januari 2015 namens de S&D-fractie. Hervorming van het systeem, geopperd door voorstanders om critici tegemoet te komen, is volgens de sociaaldemocraten geen optie: ‘Wij willen niet dat de Commissie de investeerder-staatarbitrage in TTIP verbetert, maar wij vragen dat het binnen de onderhandelingen volledig van tafel verdwijnt.’ Het is een positie die Lange nog eens onderstreept in de aanloop naar de bewuste stemming in juni: ‘Mijn partij en ikzelf hebben continu ons uitgangspunt verdedigd dat wij geen enkele vorm van private arbitrage zullen accepteren,’ zegt Lange nog maar eens op 5 juni. ‘Zowel de VS als de EU hebben betrouwbare nationale rechtbanken en elk geschil zou via deze reguliere procedure moeten worden beslecht.’

Maar achter de schermen blijkt de Duitser, die door zijn partij is aangesteld om met de christendemocraten over de resolutie te onderhandelen, ondertussen al iets anders te bepleiten. Dat toont een op 28 mei verzonden e-mail, waarin Lange aan zijn collega-partijgenoten voorstelt om wél in te stemmen met de speciale rechtsbescherming voor het bedrijfsleven. Het arbitragesysteem moet hervormd worden, schrijft Lange, en ook een andere naam krijgen, maar in de kern mag het niet meer door de S&D-fractie verworpen worden.

Die nieuwe fractielijn stuit op weerstand. Zoveel wordt duidelijk wanneer op 3 juni een groep dissidente S&D’ers samen met de Groenen een eigen tekst opstelt over het onderwerp. Dit ‘amendement 27’ verwerpt elke vorm van speciale arbitrage. Het wordt in korte tijd ondertekend door bijna een derde van alle S&D-leden, een signaal dat het amendement tijdens de aanstaande stemming op grote steun kan rekenen. Niemand van de partijleiding ondertekent de tekst.

‘In aanloop naar de stemming op 10 juni was er een parlementaire meerderheid ontstaan voor verwerping van het systeem,’ zegt Jude Kirton-Darling, leider van de Britse Labourfractie, die vanuit de S&D-groep het initiatief nam tot het amendement. Er dreigde muiterij binnen de S&D, waardoor de hele resolutie bij de stemming op 10 juni in de prullenbak had kunnen verdwijnen, benadrukt ze. ‘De partijleiding was zich daarvan bewust.’

Wat volgt is volgens betrokkenen een unieke truc in de Europese parlementaire geschiedenis: parlementsvoorzitter Martin Schulz besluit een dag van tevoren, op 9 juni, de stemming uit te stellen op procedurele gronden. Volgens de Duitse sociaaldemocraat bestaat de TTIP-resolutie uit te veel amendementen voor een overzichtelijke procedure.

Een maand later, op 8 juli 2015, presenteert Schulz een gloednieuwe resolutie. Daarin een, volgens bronnen binnen de S&D, door hemzelf geschreven compromis over het arbitragesysteem. Dit keer wordt er wél gestemd en blijkt de tegenstand binnen de fractie binnen een maand tijd grotendeels verdwenen. De resolutie wordt aangenomen, waarmee het parlement groen licht geeft aan TTIP-met-ISDS. Wat gebeurde er in de 28 dagen daarvoor?

Mondiale kluwen

Het investor-state dispute settlement is bedoeld om investeringen in landen met een minder stabiel politiek- of rechtssysteem te beschermen. De allereerste ISDS-clausule is te vinden in het investeringsverdrag dat Duitsland en Pakistan in 1959 sloten. Ondertussen telt de mondiale kluwen van handels- en investeringsverdragen 3.271 overeenkomsten, waarin in de meeste gevallen een vorm van speciale arbitrage is verwerkt. Het gaat om een vorm van geprivatiseerde rechtsspraak waarbij speciale investeringsadvocaten achter gesloten deuren tot een vonnis komen, meestal bij het in Washington gevestigde ICSID, een organisatie die valt onder de Wereldbank. Waar de voorstanders de noodzaak om buitenlandse investeerders te beschermen tegen oneerlijke lokale rechtsspraak en politieke willekeur benadrukken, stellen critici dat het systeem wordt misbruikt door multinationals om overheidsbeleid te ondermijnen. Een voorbeeld is Duitsland, dat momenteel voor een bedrag van 3,7 miljard euro wordt aangeklaagd door de Zweedse energiereus Vattenfall. Reden: het sluiten van kerncentrales na de ramp in Fukushima. Hoewel staten ISDS-arbitrage vaker winnen dan bedrijven zou het risico op zulke torenhoge claims overheden toch lamleggen. Het systeem is daarom niet wenselijk in TTIP, stelt de S&D-fractie in een positiedocument uit februari 2015: ‘Risico op misbruik (overtreft) de kans op discriminatie van Europese investeerders overduidelijk.’

‘Schulz hoort onpartijdig te zijn,’ zegt Labourleider Kirton-Darling. ‘Uitstel was een politieke beslissing.’

Het is dan ook vreemd dat de sociaaldemocratische partijtop in de zomer van 2015 opeens pleit vóór een, weliswaar afgezwakte, variant van ISDS, vindt PvdA-Europarlementariër Agnes Jongerius. Zij schaarde zich daarom achter het initiatief van haar dissidente fractiecollega’s om de speciale arbitrage te verwerpen. ‘We krijgen als parlement maar één keer de kans om de onderhandelaars duidelijk te maken wat wij willen.’ Jongerius was dan ook fel gekant tegen het uitstel van stemming, volgens haar een daad die een politiek doel diende buiten het parlement om: ‘We stemmen wel vaker over zoveel amendementen. Het uitstel was een manier voor Schulz om tijd te kopen en aan eenheid binnen de S&D te werken.’

Jongerius was niet de enige die de wenkbrauwen fronste toen parlementsvoorzitter Schulz de stemming over het arbitragesysteem uitstelde. De Britse Labourfractie deed daags erna een persbericht de deur uit waarin de actie scherp werd veroordeeld. ‘Wij zijn diep teleurgesteld over de beslissing om de stemming over TTIP uit te stellen. Europarlementariërs is zo de kans ontzegd om over onze amendementen te stemmen.’ ‘Schulz hoort onpartijdig te zijn,’ zegt Labourleider Kirton-Darling. ‘Uitstel was een politiek beslissing.’

Martin Schulz zelf ziet dat anders. Het besluit tot uitstel was dienstbaar aan het parlement en niet strijdig met zijn rol. Eenheid creëren onder de partijen maakt deel uit van het takenpakket van de parlementspresident, laat hij bij monde van woordvoerder Armin Machner weten: ‘De regel op basis waarvan de president van het parlement de stemming heeft uitgesteld, is ook een instrument om parlementsleden de gelegenheid te geven om tot overeenstemming te komen en een compromis te vinden waar dat mogelijk is. Hij wilde dat het parlement een tekst zou aannemen die de posities van de politieke families en de meerderheid van de parlementsleden zou reflecteren.’

Vertrouwelijke notulen

Het is 20 februari 2015 als in het Justus Lipsiusgebouw in de Brusselse Wetstraat het Trade Policy Comittee (TPC) bij elkaar komt, een overleg waarin de Commissie de lidstaten bijpraat over de TTIP-onderhandelingen. Ter sprake komen publieke aanbestedingen, lucratieve opdrachten van de Amerikaanse overheid waar Europese bedrijven graag naar meedingen. De opening van die Amerikaanse markt van potentieel miljarden euro’s omzet voor het bedrijfsleven is Europese topprioriteit binnen TTIP. De onderhandelingen zitten echter muurvast, staat in de vertrouwelijke notulen: ‘Er is weinig progressie gemaakt op het gebied van publieke aanbestedingen,’ vertelt de Europese Commissie de aanwezige lidstaten. ‘De VS heeft hier gevoeligheden aangegeven. Ze heeft opening van de markt nu gekoppeld aan de toevoeging van ISDS in TTIP.’

De toenemende kritiek op de investeringsbescherming in zowel de publieke arena als het parlement zelf dreigt het hele trans-Atlantische project op de helling te zetten. Er moet iets gebeuren, concluderen de gesprekspartners: ‘Groot-Brittannië en Portugal roepen de andere lidstaten op om met het oog op de naderende TTIP-resolutie van het Europees Parlement de samenwerking met de parlementsleden te zoeken. Het moet voorkomen worden dat er nieuwe “rode lijnen” ontstaan met betrekking tot TTIP.’ De Commissie wil zich ook actief met het debat in het parlement gaan bemoeien, laat ze weten: ‘De discussie over ISDS zal moeten worden “gemanaged”.’

Na het uitstel van de stemming in juni voert de sociaaldemocratische leiding inderdaad de druk op om de fractie ervan te overtuigen het verzet tegen de investeringsbescherming te staken, vertelt Dietmar Köster van de Duitse SPD-delegatie. Köster stemt uiteindelijk tegen het compromis van Schulz; hij heeft zijn achterban in het Duitse industriële hartland beloofd ISDS niet te zullen accepteren. ‘De partijtop stelde dat er eenheid moest komen, omdat we zonder eenheid geen vuist zouden kunnen maken. Mensen die tegen ISDS wilden stemmen, werd verweten dat ze onverantwoordelijk bezig waren.’

Köster werd in de weken tussen beide stemmingen ook persoonlijk benaderd, vertelt hij. ‘Mensen uit de partij kwamen bij mij op kantoor langs met de vraag waarom ik van plan was tegen ISDS te stemmen. Bernd Lange bijvoorbeeld. Er werd in die maand overal over de heikele kwestie gesproken: tijdens etentjes, in de wandelgangen, overal. De top van de partij vreesde dat een meerderheid toch voor verwerping van de investeringsbescherming zou gaan stemmen.’

Waterdrager

In de brede corridors die de verschillende vleugels van het Europese parlementsgebouw aan het Luxemburgplein in Brussel met elkaar verbinden, snellen Roemenen en Italianen van commissievergadering naar plenair overleg. In de met zwartlederen banken en modernistische schilderijen opgesmukte zithoeken fluisteren Fransen en Duitsers met elkaar over allerhande politieke deals. De perfecte Europeaan zoals de oprichters van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) die in de jaren vijftig voor ogen hadden, lijkt binnen de goed beveiligde muren van de Europese instituties in Brussel eindelijk gerealiseerd.

Kritische sociaaldemocraten werden meer dan normaal onder gezet om in te stemmen met Schulz’ ISDS-compromis.

Bas Eickhout van GroenLinks komt uit de Petra Kellyzaal in de G-vleugel van het parlement en gaat ontspannen in een van de zetels zitten. Zijn fractie is mordicus tegen TTIP en dus ook tegen de investeringsbescherming. De frictie die afgelopen zomer binnen de sociaaldemocraten ontstond, was voor de Europese Groenen dan ook de ideale gelegenheid om het vuurtje nog eens extra op te stoken, zegt hij. ‘Die “Grote Coalitie” van christendemocraten en sociaaldemocraten die de meerderheid heeft in het parlement, geeft de facto altijd steun aan wat de Europese Commissie doet.’ Toch begint het Europees Parlement steeds meer op een echt parlement te lijken, vertelt Eickhout. Inclusief het wheelen en dealen van coalitiepartijen om hun stokpaardjes binnen te halen. De echte macht in Brussel ligt volgens Eickhout bij een aantal topfiguren binnen de Grote Coalitie: sociaaldemocraten en christendemocraten die binnen zowel het parlement als de Europese Commissie sleutelposities bezetten en er allemaal van overtuigd zijn dat TTIP belangrijk is voor de toekomst van Europa. Eens per maand zit parlementsvoorzitter Schulz op een steenworp afstand van het Europees Parlement in het Stanhope Hotel samen met Commissiepresident Jean-Claude Juncker, de Nederlandse vicepresident Frans Timmermans en de leiders van de Europese sociaaldemocraten en christendemocraten samen aan een luxueus diner om Europees beleid af te kaarten.

Volgens de Brusselse nieuwswebsite Politico noemt het vijftal zich zelfs de G5 en zou Schulz in juni aan zijn tafelgenoten hebben beloofd dat hij hoogstpersoonlijk zou regelen dat de TTIP-resolutie niet zou sneuvelen in het parlement. Iets dat door de woordvoerder van de parlementsvoorzitter met klem wordt ontkend.

Toch heeft Schulz in dit geval eerder als waterdrager van de Commissie gefungeerd dan als neutrale parlementsvoorzitter, denkt Eickhout: ‘Hij en Juncker zijn goede vrienden. Schulz wordt in de wandelgangen soms ook wel de 29ste Eurocommissaris genoemd en hij loodst zaken voor de Commissie door het parlement. Hij disciplineert zijn fractie en geeft mensen straf door ze bijvoorbeeld geen belangrijke rapporten meer te gunnen. Ik begrijp dat hij graag eenheid in het parlement ziet. Maar door een stemming uit te stellen om een meerderheid te kunnen creëren, heeft hij het wel heel bont gemaakt.’

Collega-parlementariër voor De Groenen Bart Staes gaat nog een stapje. ‘Het was een slagveld bij de sociaaldemocraten afgelopen zomer,’ meent de Belg. Waar West-Europese sociaaldemocraten op de linkerflank onmogelijk in konden stemmen met de investeringsbescherming in TTIP, was de top van de fractie mordicus voorstander en er bleken bovendien grote verschillen in opvattingen te bestaan tussen verschillende lidstaten. Waar veel West-Europeanen sceptisch waren over het ISDS-compromis van Schulz, bleken veel Oost-Europese sociaaldemocraten absoluut voor te zijn. Zo stemden de Roemenen unaniem voor de resolutie. Voor het veel dichter bij Rusland liggende Roemenië is het via TTIP aanhalen van de banden met de Amerikanen immers van veel groter geopolitiek belang.

Ondanks herhaalde pogingen geeft de Roemeense delegatie geen commentaar op hun precieze beweegredenen. De invloed die gedurende de zomer zou zijn uitgeoefend op de stemming ging echter tot aan de Commissie toe, zegt Staes te weten. ‘Enkele collega’s die ik niet bij naam kan noemen, vertelden mij in de parlementsbar dat Frans Timmermans op bezoek was geweest. Hij zou geschreeuwd en getierd hebben om de fractie in het gareel te krijgen. Zij kwamen net uit die vergadering gelopen en kookten nog van woede daarover. Timmermans, dat is niet de eerste de beste. Hij is de meest invloedrijke sociaaldemocraat uit de Europese Commissie.’

Zijspoor

PvdA-leider Paul Tang blijft laconiek onder de commentaren van Staes: ‘Volgens mij is Timmermans redelijk relaxed hieronder. Binnen de fractie was het duidelijk dat de pro-Amerikaanse Roemeense collega’s positiever stonden tegenover de investeringsbescherming. Vervolgens ga je elkaar proberen te overtuigen in de politiek. Is dat druk uitoefenen? Ik denk van niet.’

Toch werden kritische sociaaldemocraten wel degelijk meer dan normaal onder druk gezet om in te stemmen met Schulz’ ISDS-compromis, blijkt uit een rondgang onder verschillende dissidente fractieleden. Jude Kirton-Darling en ook Agnes Jongerius bevestigen dat ze persoonlijk zijn aangesproken op hun oppositie. Kirton-Darling: ‘De laatste fractievergadering in de aanloop naar de stemming in juli was verwoestend. Collega’s schreeuwden van de ene kant van de vergadertafel naar de andere. Er vielen harde woorden en er werden werkelijk zeer onaardige dingen gezegd.’ Voor de ex-vakbondsvrouw bleef de investeringsbescherming net als voor Koster en Jongerius echter een no-go, zegt ze: ‘Mij werd verteld dat ik Bernd Lange kapot probeerde te maken. “Nee,” zei ik, “ik probeer hier de democratie te verdedigen!” Het was ontzettend persoonlijk allemaal.’ Een bijeenkomst waar Frans Timmermans tekeer is gegaan, kan ook zij zich echter niet herinneren. ‘Dat is De Groenen een beetje eigen, dat constante stoken,’ zegt ze lachend.

Desondanks is de Labourpolitica net als Tang verbaasd over het grote belang dat de top van de sociaaldemocraten blijkt te hechten aan een controversieel mechanisme als ISDS. Kirton-Darling: ‘Schulz heeft zijn troef nu al uitgespeeld. Je kunt het parlement maar één keer op een zijspoor zetten. Kennelijk was de investeringsbescherming daar belangrijk genoeg voor. Ik word natuurlijk niet uitgenodigd bij al die exclusieve diners waarop de politieke top elkaar onderling fêteert, dus ik weet niet of Schulz aan de Commissie heeft beloofd dat het parlement ISDS zou accepteren. Dat zou wel kloppen met wat er vervolgens is gebeurd, denk je niet?’

Scherpe randjes

Nadat het parlement een hervormd ISDS had goedgekeurd, presenteerde de Europese Commissie op 16 september 2015 het Investment Court System (ICS) als vervanging voor het oude ISDS-systeem. Een aantal hervormingen moet de scherpe randjes van de zo controversiële investeringsbescherming afhalen. Zo zullen de ISDS-arbiters in de toekomst publiek worden aangesteld en is het recht van landen om hun eigen wetten te maken expliciet vastgelegd.

Volgens Bernd Lange, voorzitter van handelscomité INTA van het Europarlement, zijn die hervormingen juist het succesvolle resultaat van de parlementaire resolutie waar zoveel over te doen is geweest: ‘De Europese Commissie is 180 graden gedraaid en heeft ISDS toch hervormd. In het nieuw voorgestelde Investment Court System hebben bedrijven geen grotere rechten meer dan landen. Het private ISDS-systeem zal verdwijnen. De Commissie heeft onze boodschap begrepen.’

Het is weer een voorbeeld van de manier waarop Schulz de regels heeft opgerekt. Het is nogal machiavellistisch allemaal.

Lange vindt dan ook dat hij zijn werk als INTA-voorzitter goed heeft gedaan. Als het parlement moet stemmen over iets belangrijks, is het immers de taak van het verantwoordelijke parlementaire comité om eerst consensus te zoeken tussen alle partijen die proberen hun belangen te verdedigen, deals te sluiten en compromissen overeen te komen. Geen gemakkelijke taak in een omgeving onder hoogspanning. Lange zegt om ‘technische redenen’ nog steeds tegen een speciale rechtsgang voor bedrijven te zijn, maar via de uiteindelijk resolutie zijn de uitwassen van de investeringsbescherming in elk geval de kop ingedrukt. Van een politieke draai is volgens hem dan ook geen sprake: ‘Waar wij tegen waren en tegen zijn, is een privaat systeem dat investeerders te grote rechten zou geven. De resolutie maakt duidelijk dat het oude systeem moet worden vervangen door een nieuw publiek systeem, waarbij het recht van staten om te reguleren stevig is verankerd. Het is dus wel degelijk een verwerping van ISDS.’

Pure semantiek, werpt Jude Kirton-Darling tegen: ‘Dit is een significante draai geweest in de positie van de S&D. Oorspronkelijk was de fractie principieel tegen elke vorm van speciale investeringsbescherming. Amendement 27 dat wij daarover ter stemming wilden brengen, was destijds de exacte positie van de S&D over ISDS: tegen.’ Uiteindelijk werd er op 8 juli echter helemaal niet gestemd over dat amendement, zegt Kirton-Darling verbolgen: ‘Het enige waarover uiteindelijk werd gestemd, was dat compromis van Martin Schulz. Schulz redeneerde dat zijn voorstel overlapte met dat van ons, en dat het parlement er daarom niet meer apart over hoefde te stemmen. Het is weer een voorbeeld van de manier waarop hij als voorzitter van het parlement de regels heeft opgerekt. Het is nogal machiavellistisch allemaal.’

Ook Dietmar Köster laakt de handelswijze van Schulz: ‘Hij was tegen het amendement en bang dat een meerderheid ermee in zou stemmen. Schulz heeft de stemming erover gedwarsboomd waardoor het parlement zich niet kon uitspreken. Een twijfelachtige beslissing vind ik.’

Op basis van principes

Tijdens de elfde onderhandelingsronde van TTIP afgelopen oktober in Miami, Florida, legde Commissaris Cecilia Malmström (Handel) het idee van het Investment Court System aan de Amerikanen voor. Grote vraag was of de VS akkoord kon gaan. Er stond namelijk meer op het spel dan alleen TTIP, meent Eickhout. Hij buigt zich voorover alsof hij op het punt staat een geheim te verklappen: ‘Economisch gezien is TTIP voor de Amerikanen helemaal geen prioriteit. Zij willen zich veel meer op Azië gaan richten, en dan met name op China. De VS aast op een groot vrijhandelsverdrag met China in de nabije toekomst. Dus is het van groot belang dat er investeringsbescherming zit in een Europees verdrag, zodat ze sterker staan in toekomstige onderhandelingen met China.’

‘Ik ben waarschijnlijk niet zo’n goede politicus, maar ik denk dat je politiek moet bedrijven op basis van principes. Ik hoop dat mijn collega’s ook principes hebben om aan vast te houden.’

De woorden van Eickhout vinden weerklank bij Simon Lester van het Cato Institute, een conservatieve denktank in Washington DC. ‘De Amerikaanse overheid heeft ISDS tot gouden standaard verheven en is van mening dat investeringsbescherming in al haar handelsverdragen moet komen. Voor Europa een uitzondering maken zou een slecht precedent scheppen. Het gaat dan vooral om een investeringsverdrag tussen de VS en China, waar momenteel al over wordt onderhandeld. Van China wel investeringsbescherming eisen en van Europa niet zou de Chinezen impliciet de boodschap geven dat hun rechtssysteem minder betrouwbaar is dan dat van Europa. Dat zou beledigend overkomen.’

Ondertussen heeft Commissaris Malmström bekendgemaakt dat het Investment Court System in alle handels- en investeringsverdragen die de EU sluit ISDS zal gaan vervangen. Maar dat betekent niet dat de discussie bij de Europese sociaaldemocraten daarmee voorbij is. Dissidente parlementariërs zullen ook een hervormd ISDS niet accepteren, zegt een strijdvaardige Kirton-Darling. Ook niet als dat nodig is om de Amerikanen te paaien binnen de TTIP-onderhandelingen: ‘Ik ben waarschijnlijk niet zo’n goede politicus, maar ik denk dat je politiek moet bedrijven op basis van principes. Ik hoop dat mijn collega’s ook principes hebben om aan vast te houden.’