Bij het verschijnen van zijn twaalfde roman begint Oscar van den Boogaard in te zien dat hij niet langer in zijn verhalen kan vluchten

Onder de brandende zon slenterden de schrijver en de octopusvisser naar de oceaan in de kom van Napels, met hun harpoen en zwemvliezen in de hand. Het was de perfecte dag om op octopussen te jagen.

Met een geoefend oog kon je een oogje of armpje tussen de gaten in de rotsen ontwaren. De visser gaf zijn vreemdeling aanwijzingen voor de vangst. ‘Je lokt de octopus met je witte handpalm,’ vertelt Oscar van den Boogaard hem geestdriftig na. ‘Als hij tevoorschijn komt, steek je een mes tussen de ogen in een zwarte wolk van inkt. Daarna keer je boven water zijn kop binnenstebuiten en snijd je zijn ingewanden eruit.’

De eerste octopusjacht was een belevenis. Drie vingen ze er. In de hitte liepen ze naar huis – met in een schoudertas de lillende buit – voor een feestmaal van spaghetti en een toost op hun kameraadschap. ‘Ik kreeg zo’n kick van deze Italiaan,’ vervolgt de schrijver. ‘Hij was zo blijmoedig en mannelijk, hij was mijn gids. We deden alles samen en onze vriendschap was volmaakt, heel fysiek en daarmee anders dan de meeste mannenvriendschappen.’

Dat de octopusvisser, die hij in Berlijn had leren kennen, zo zijn eigenaardigheden had – het doden van dieren wond hem welhaast op – nam hij op de koop toe. Elke maand verbleef hij een week met zijn nieuwe boezemvriend in diens appartement in het centrum van Napels. Hij wilde een roman wijden aan deze bijzondere vriendschap, en die is onlangs verschenen: De tedere onverschilligen.

Oscar van den Boogaard (48) glimlacht bij zijn herinnering aan het Napolitaanse paradijs. Zijn blauwe ogen schitteren jongensachtig. ‘Ik ben een probeermens,’ zegt hij terwijl hij de kussens in zijn chaise longue verschikt. ‘Ik stap steeds weer een nieuw leven in en zoek het avontuur op tijdens mijn reizen en ontmoetingen. Daar schrijf ik dan over.’ Hij neemt een slok van zijn espresso. De manchet van zijn linkermouw kruipt even omhoog als hij het kopje optilt en onthult het begin van een fiks litteken aan zijn pols. Hij slaat er geen acht op. ‘Ik ben voortdurend in beweging, gespitst op nieuwe prikkels,’ vervolgt de schrijver met zijn blik naar buiten, richting de pijnbomen die het huis omringen. In deze modernistische villa in het chique dorpje Sint-Martens-Latem nabij Gent woont hij met zijn man, de acteur Steven Van Watermeulen. ‘Doe eens een paar stappen terug in het gras,’ had de schrijver nog in de deuropening gezegd, nadat we elkaar de hand hadden geschud. ‘Zie je dat het huis de vorm van een schip heeft?’ Inderdaad leek het wonderlijke bouwwerk elk moment – trossen los! – weg te kunnen varen door de groene zee van bladeren, of langs de boomtoppen op te kunnen stijgen, de ruimte in.

Voor Oscar van den Boogaard is een gevoel van vrijheid van levensbelang, zal hij later zeggen. Aanvankelijk bouwt hij ook in dit gesprek vluchtwegen en nooduitgangen in. Hij vertelt met smaak over zijn idylle met de octopusman en lijkt te koketteren met zijn rusteloosheid. Maar vraag hem niet hoe het gaat. Dan hult hij zich in een wollige wolk van woorden die pas na een uur voorbijdrijft en ontglipt hij zijn gesprekspartner als een octopus.

‘”Was u onder invloed van drank en drugs,” vroeg de arts die mijn arm hechtte’

Verlangen

Het ‘oceanische verlangen’ staat centraal in het werk van de lyrische schrijver: het intense verlangen naar geborgenheid en eenwording. Dat heeft hij als kind node gemist. Hij bracht zijn eerste vijf levensjaren gelukzalig door in Suriname, waar zijn vader als beroepsmilitair gestationeerd was. Daarna volgde een duistere tijd in de villa bij Deventer waar hij en zijn twee zussen opgroeiden met hun alcoholverslaafde moeder. Na zijn vlucht uit huis studeerde Van den Boogaard rechten en Franse taal- en letterkunde in Montpellier, Brussel en Amsterdam. Op zijn vijfentwintigste maakte hij een drastische carrièreswitch: hij stopte als advocaat en werd schrijver. In zijn autobiografische debuutroman Dentz (1990) schrijft hij over de strijd die een weduwe en haar zoon voeren om los van elkaar te komen, doordrenkt van drank en depressie. Kort na het verschijnen overleed zijn moeder aan kanker. In zijn tweede roman Fremdkörper – ‘mijn Europa-roman’ – vluchten twee mannen en een vrouw voor hun verleden naar Brussel waar ze innig verstrengeld raken, met de eenwording van Europa op de achtergrond. Het boek verscheen onlangs met de nieuwe titel &ME, naar de gelijknamige boekverfilming die nu in de bioscopen draait.

In 1993 verscheen Bruno’s optimisme, maar Van den Boogaard brak pas echt door met zijn vierde boek, De heerlijkheid van Julia (1995). Daarin wrikt Julia, moeder en echtgenote, zich los van haar verstikkende omgeving en gaat op zoek naar extatische liefde. De lyrische roman met zijn sprankelende stijl werd alom bejubeld en drie keer genomineerd voor literaire prijzen. Zijn roman Liefdesdood (1999) was een nog groter succes. ‘De stem van zijn generatie’ noemde De Standaard hem.

Sindsdien is het stiller geworden rond Oscar van den Boogaard, hoewel hij er – naast zijn partime baan als artistiek directeur van het Hoger Instituut voor de Schone Kunsten in Gent – nog steeds lustig op los schrijft: toneelstukken, zijn wekelijkse column in De Standaard, nog een aantal romans onder zijn eigen naam en twee met zijn man onder de pseudoniemen Emmanuel Lipp en Pearl Sweetlife. De NRC schreef in 2010 nog dat hij na een paar mindere boeken met Meer dan een minnaar weer helemaal terug was aan het literaire front, al is de literaire kritiek nog altijd verdeeld. De oordelen lopen uiteen van ‘stilistische virtuositeit’ tot ‘pretentieuze pathetiek’. Het grote gebaar schuwt hij – zeer on-Hollands – niet. Van den Boogaard is een verdwaalde romanticus in de polder.

'Ik heb mijn leven in het teken gezet van het grote verhaal.' Foto: Jimmy Kets — ‘Ik heb mijn leven in het teken gezet van het grote verhaal.’ Foto: Jimmy Kets

Beatrix

‘In dit leven moet je al je verlangens waarmaken,’ verwoordt Julia zijn credo. Al zijn personages zoeken naar een geestelijke bevrijding van beklemmende structuren – familie, gezin, relatie – om zich volledig in een nieuwe verbintenis te verliezen. In De tedere onverschilligen raakt hoofdpersoon Albert in korte tijd alles kwijt nadat hij gezoend heeft met de schoolgaande dochter van zijn minnares: zijn baan als leraar Frans, zijn vrouw en de minnares. Zijn moeder, die zelfmoord pleegde, blijft hem achtervolgen, evenals zijn vader die hij moet begraven. Albert probeert radicaal met zijn verleden te breken en werpt zich in een nieuw leven, dat van zijn vriend Dario, de octopusvisser. Een extatische periode van intense vriendschap breekt aan, met de oceaan als bron van troost: de superexistentie. Van den Boogaard introduceerde het begrip in Het verticale strand (2005) en schreef er nadien vaak over. Hij leeft er ook naar. Met een flinke dosis verbeeldingskracht en ondernemingszin kun je de karige realiteit ontstijgen. Al is het verleden ontvluchten misschien een betere omschrijving.

‘Ik heb mijn leven in het teken gezet van het grote verhaal,’ zegt Oscar van den Boogaard terwijl hij door de vacht van de poes kroelt die op zijn schoot geklommen is. ‘In mijn verbeelding en in het echt. Toen ik Majesteit (2010) schreef, zat ik tot een uur of twaalf in het hoofd van koningin Beatrix, want over haar gaat deze roman, en daarna ging ik tot zonsopgang dansen in een nachtclub in Berlijn, waar ik een appartement heb. De roes van de uitputting is heerlijk. Opgaan in het avontuur bevrijdt me van mijn twijfels.’

Van welke twijfels?

‘Nou, de twijfels die iedereen heeft. Maar als schrijver kan ik mijn eigen leven vormgeven. Als ik wil kan ik elke dag in een nieuw leven stappen. Dan trek ik mijn ene identiteit uit en de andere aan. Als een jas.’

Waarom gaat u die twijfels uit de weg? Er is toch niets mis met twijfelen?

Ontwijkend, met zijn blik naar de poes: ‘Het zijn niet alleen twijfels maar ook angsten. Maar ik geloof in de ultieme maakbaarheid van het leven en sta de angsten niet toe.’

Dan begint hij in een duizelingwekkend tempo te praten. Het klinkt als een riedeltje dat hij voor de zoveelste keer afsteekt, zichtbaar vermoeid. ‘Weet je, ik heb geen enkele behoefte om me te definiëren, ik ben geen politicus die een partijprogramma moet naleven. Ik ben paradoxaal. Ik zoek vanuit de duisternis naar het licht in mijn werk en leven. En ik compenseer mijn verlangen om me te binden met fantasieën over onthechting. Dat is niet erg. Ik leef in volstrekte harmonie met mijn paradoxen.’

Dan moet u zielsgelukkig zijn.

‘Nou, zo zou ik het niet willen verwoorden.’

Er volgt een lange stilte. Van den Boogaard neemt een slok wijn en ontspant. Dan stroopt hij zijn linkermouw op en laat het enorme litteken zien dat van zijn pols tot zijn elleboog loopt. Het stamt uit 2003, toen hij in Berlijn was op uitnodiging van de Deutscher Akademischer Austauschdienst. ‘Ik werd op een nacht wakker van een kloppende pijn,’ vertelt hij, ‘badend in het bloed. Ik ben in paniek naar het café onder mijn appartement gerend en vanaf daar per ambulance naar het ziekenhuis vervoerd. Het bleek een slagaderlijke bloeding. “Was u onder invloed van drank en drugs,” vroeg de arts die mijn arm hechtte, “of is er sprake van huiselijk geweld?” Nee, antwoordde ik, ik had weer eens een angstdroom.’

Zo lang de schrijver zich kan herinneren, heeft hij die ene nachtmerrie. Meestal wordt hij dan alleen schreeuwend wakker, maar dit keer had hij in zijn slaap met zijn arm door het raam gebeukt. Eenmaal thuis trof hij een ravage van glasscherven en bloed aan. ‘Gewoon doorgaan, dacht ik. Nee, ik heb niemand gebeld. Het was een te grote gebeurtenis om mijn man Steven in Nederland voor te bellen. Wat had ik hem moeten zeggen? “Luister eens naar wat ik nu heb meegemaakt?”’ De schrijver sleepte zijn matras naar het midden van de woonkamer en plaatste de bankstellen er in een cirkel omheen. ‘Als een veilig eiland, zodat ik niet nog een keer in mijn slaap kon vechten.’

Hij heeft het eerder in interviews verteld, zegt hij, maar het vervelende is: hij komt maar niet van die nachtmerrie af. Een paar dagen geleden was het weer zover. Hij weet inmiddels best wie zich ’s nachts in zijn dromen dreigend over hem heen buigt: zijn drankverslaafde moeder. ‘Ik heb lang gedacht dat het wel oké is om met een beetje verlangen en een beetje angst in het leven te staan, maar de angsten beginnen de overhand te krijgen. In het daglicht heb ik mijn leven in de hand, maar ’s nachts is de wereld dreigend. Mijn angst slijt niet, zoals ik dacht. Ik begin langzamerhand in te zien dat ik niet langer in mijn verhalen kan vluchten. Mijn moeders verhaal houdt nooit op.’

‘Ik heb lang gedacht dat het wel oké is om met een beetje angst in het leven te staan’

Horrorfilm

Hij omschrijft zijn puberjaren thuis als een horrorfilm. Toen zijn zussen uit huis waren, was hij helemaal overgeleverd aan de grillen van zijn moeder. Zijn vader woonde nog in Suriname. ‘’s Nachts hoorde ik het geluid van haar hakken – tiktiktik – op het parket, voetstappen die dichterbij kwamen. Zo’n vrouw in je huis, in je kamer… Ze kon elk moment in mijn slaapkamer staan en in mijn leven binnen breken.’ Het tijdstip waarop ze haar eerste glas nam vervroegde naar de middag. Dan lag ze op haar buik in het hoogpolige tapijt met haar zonnebril op naar de televisie te kijken in een wolk van nicotine. Niemand van haar vrienden greep in. ‘Misschien onderschatten ze het probleem,’ zegt Van den Boogaard, ‘want mijn moeder was welbespraakt en zag er goed uit. Ze had een enorme verzameling laarzen opgesteld in kasten in haar slaap- en logeerkamer. Ik ontdekte dat in die laarzen flessen whisky verstopt zaten, maar toen ik daar wat van zei, antwoordde ze: “Zo blijven mijn laarzen mooi recht.” Ik vond dat aannemelijk, wilde niet inzien hoe erg ze er eigenlijk aan toe was.’

Sommige schrijvers kijken hun demonen in de ogen en keren ze binnenstebuiten als een octopuskop, maar Van den Boogaard koos voor een andere tactiek: de vlucht. Hij onderzocht in zijn oeuvre allerlei thema’s, maar niet zijn diepste angsten. In 1999 zei hij in Humo: ‘Ik wil niet proberen te begrijpen waar mijn boeken vandaan komen. Ik voel me een black box.’

Hij zocht het licht. In zijn romans herbeleeft Van den Boogaard elke keer het bevrijdende gevoel van de vlucht, die hij na zijn eindexamen inzette. Hij is altijd blijven rennen. Zijn personages zijn doorgaans geen karakterstudies, maar dragers van zijn onvervulbare verlangens. Die stuwt hij op tot ze de hemel raken. Door te verlangen kan hij de afgrond die hij te vaak heeft ingekeken ontstijgen. ‘Ik kreeg van mijn moeder mee dat het leven niets was en probeer het tegenovergestelde te voelen. Licht door het leven gaan is heel hard werken.’

Maar hij heeft zijn verbeelding niet in de hand. Midden in het schrijfproces van De tedere onverschilligen dook zijn moeder weer eens op. ‘Ineens begreep ik waarom Albert naar Napels ging. Om zijn zelfmoordmoeder los te laten.’

Of hem dat lukt wordt in het boek niet helder. Maar het is wel duidelijk dat zij een gat in hem heeft geslagen dat alleen met een symbiotische vriendschap gevuld kan worden. Zonder zichzelf voortdurend in hem gespiegeld te zien, is Albert niemand, een huls.

Dat verlangen naar symbiose is de schrijver niet vreemd. ‘Pas sinds mijn relatie met Steven ben ik van dat streven naar volledige overgave afgestapt. Het bemoeilijkte mijn relaties zeer. Het komt voort uit de wens je eigen leegte met iemand anders te voeden.

Als kind werd ik bekeken door ogen die mij niet zagen, afgeschermd door een zonnebril. Mijn moeder maakte me tot haar slaaf, stelde me verantwoordelijk voor haar geluk en ongeluk. Ik wilde alles doen om haar van het leven te laten houden en om haar verlangens te bevredigen moest ik mezelf onzichtbaar maken. Maar een kind dat zo gericht is op het geluk van een ander ontwikkelt geen duidelijke persoonlijkheid. De mens vindt zichzelf niet in afzondering, maar via de ander.’

Het schrijverschap gaf hem in elk geval een identiteit, met elk boek werd hij meer Oscar. ‘Maar de eenzaamheid blijft en die boezemt me angst in. Ik ben de hele dag bezig om alles maar op te pompen, om de leegte te vullen met mijn verlangens en mijn vele levens.’ Hij neemt een slok wijn en zegt dan peinzend: ‘Ik werp mezelf altijd graag op als onderzoeker van mijn eigen leven. Nu ik achtenveertig ben, ontkom ik er niet aan ook de donkere kant te leren begrijpen.’ Hij had ooit therapie, maar kapte die voortijdig af, ook omdat hij niet zat te wachten op een psychiatrisch etiket. ‘Psychiatrie is de kern van literatuur, en je kunt er een leven lang omheen schrijven. Maar nu is het tijd om mijn angst onder ogen te komen en te gaan praten. Literatuur vermag veel, maar leert je niet om te leven.’

Als een astronaut

Even later zitten we tegenover elkaar in restaurant Het Patyntje, een soort groot tuinhuis met veranda’s aan weerszijden. Het is Valentijnsdag. Sint-Martens-Latem is uitgelopen om de liefde te vieren. Stelletjes, dertigers en veertigers, zitten tegenover elkaar te eten. ‘Zitten wij daar, in die batterij van koppels,’ zegt de schrijver spottend terwijl hij een hap wortelsoep naar binnen werkt. Hij was al snipverkouden, maar voelt nu de koude rillingen over zijn rug lopen. Hij zal niet opgeven, want hij heeft zich op een uitgebreid gesprek verheugd. Hoe het hem als schrijver vergaat? ‘Na een paar succesvolle boeken zijn er een paar minder succesvolle van mij verschenen,’ antwoordt hij. ‘Maar toen kwam Maar meer dan een minnaar. Het is eng als een recensent je eerst de hemel in prijst en dan met de grond gelijk maakt, maar daar moet je als schrijver tegen kunnen. En als ik de door mijn uitgever verzamelde quotes achter in mijn nieuwe boek lees, dan mag ik niet klagen. Ik heb een eigen stijl en een plekje tussen de andere schrijvers, en verder moet je je niet vergelijken met anderen. Daar word je ongelukkig van. Ik schrijf ook niet primair voor de erkenning – hoe belangrijk die ook is – ik schrijf om mijn thema’s te onderzoeken. Schrijven is mijn persoonlijke zoektocht. Mijn hoofd zou ontploffen van alle indrukken en ideeën als ik dat niet deed.’

Hij wil als een astronaut naar de wereld kijken, het zorgt voor rust in de chaos. ‘Het is heel prettig om jezelf en je omgeving vanaf een afstand te bezien,’ zegt hij terwijl hij een stukje van zijn ossenhaas snijdt. ‘Als je in de kosmos zweeft, ziet de aarde er heel vredig uit, je schijnt zelfs mooie walsmuziek te horen. Soms zit ik midden in het tumultueuze leven en moet ik heel ver uitzoomen om het te begrijpen.’

Deze ‘astronautenblik’ introduceerde Van den Boogaard in zijn goed ontvangen roman Meer dan een minnaar. De verteller wil naar zijn familiegeschiedenis kijken met de blik van een astronaut. ‘Ik houd van dat spel van perspectiefwisseling,’ vervolgt hij. ‘Ik heb een telescoop en een verrekijker die ik naar alle kanten kan draaien en kan instellen op elke afstand. Zo kan ik in mensen zien wat ik in hen wíl zien, in mijn werk en in mijn leven.’

Hoe is uw band met de octopusvisser nu? Ziet u hem nog vaak?

Aarzelend: ‘Ik zie hem niet meer.’ Na een stilte: ‘Hij begon mythomane trekjes te vertonen. Veel spraken we niet uit. Misschien was het voor hem toch meer dan vriendschap, maar kon hij er niet met me over praten omdat homoseksualiteit in Italië niet mag bestaan. Hij kwam vaak naast me op bed liggen. Misschien had hij daar een boodschap mee, denk ik nu.’

Maar waarom wilde u zo graag die allesoverheersende vriendschap?

‘Vanwege de blijdschap, maar vooral vanwege het fysieke, daar staat een verbod op in de meeste heterovriendschappen. Heb jij dat nooit, dat je wilt wegkruipen in de armen van een vriendin? Het zou toch prachtig zijn om die vriendschappelijke intimiteit, die bijna vaderlijke geborgenheid in een man te vinden. Het klinkt onmogelijk, maar het lijkt me zo fijn.’

Misschien bent u op zoek naar een vaderfiguur?

Na een stilte: ‘Dat zou goed mogelijk zijn. Mijn vader is twee weken geleden overleden, van de ouderdom, en het lijkt wel of ik met dit boek afscheid van hem aan het nemen was.’

'Ik ben de hele dag bezig om de leegte te vullen, met mijn verlangens en mijn vele levens.' Foto: Jimmy Kets — ‘Ik ben de hele dag bezig om de leegte te vullen, met mijn verlangens en mijn vele levens.’ Foto: Jimmy Kets

Een leeg huis

Veel van zijn personages breken radicaal met hun verleden en gaan op zoek naar een surrogaatfamilie. In De tedere onverschilligen zegt Albert: ‘Ik hoop dat de Vesuvius vannacht zal uitbarsten. Dat ik geborgenheid zal vinden onder een dikke laag as.’ Die geborgenheid lijkt hij bij Dario te vinden. ‘Dario heeft de blik van een trotse vader.’ Als hij een stuk zelfgebakken crostata van hem krijgt, zegt hij: ‘Ik denk dat deze man van een hogere orde is.’

‘Ik denk inderdaad dat dit boek mijn vaderboek is geworden,’ zegt Van den Boogaard na een tijd. ‘Het bizarre is dat ik in mijn eerste roman Dentz afscheid nam van mijn moeder, mijn moederboek, en dat ze kort daarna overleed. Nu is hetzelfde met mijn vader gebeurd.’

Hij vond zijn vader vroeger maar slap, vertelt hij. ‘Hij was beroepsmilitair en daar schaamde ik me als kind voor, daar werd lacherig over gedaan. Tegelijkertijd had ik een grote fascinatie voor hem. Hij was als zeventienjarige als paracommando per parachute boven Ceylon gedropt om tegen de Jappen te vechten. Voor ons was hij heel streng, maar mijn moeder plaatste hij op een voetstuk. Hij hemelde haar op, zij kleineerde hem. Dat was hun relatie. Man, dacht ik, grijp toch eens in! Toen de politionele acties uitbraken, moest hij voorgoed terug naar Nederland. Mijn moeder wees hem al snel de deur en hij liet zich gewoon wegsturen. Hij heeft nooit ingegrepen in mijn moeders neergang. “Van praten komt ruzie,” zei hij. Hij vond het niet leuk dat ik homoseksueel was. Mijn vriendjes kwamen wel over de vloer, maar op de brief waarin ik mij openbaarde heeft hij nooit gereageerd. Die heeft hij keurig in zijn bijbel gestopt. Wat hij wel altijd tegen me zei, was: “Mijn generatie heeft voor vrijheid gevochten, jij bent alleen maar goed in het uitleven ervan.” Ik heb hem geprobeerd uit te leggen dat ik op mijn manier vecht, tegen een diep gevoel van zinloosheid. Of hij het begrepen heeft, weet ik niet. Mijn vader bezag ik van een grote afstand, hij had een houding van: we praten niet te veel en we raken elkaar ook maar niet aan. Echt contact heb ik gemist.’

Ineens gaan zijn blauwe ogen schitteren. ‘Maar weet je hoe dit verhaal is geëindigd? Beter dan ik had durven verlangen, en beter dan in het boek. Mijn moeder stond altijd tussen ons in met haar kwaadsprekerij. Volgens haar was ik voor de ene helft geweldig omdat ik haar kind was en voor de helft waardeloos omdat ik mijn vaders zoon was. Maar na haar dood heb ik de tijd gehad om mijn vader voor vol te kunnen zien. Ik heb hem weinig bezocht in het bejaardentehuis, maar heb hem leren kennen als een knappe gentleman, een man van respect en fatsoen.’

Vlak voor zijn vaders dood heeft hij zijn zussen gevraagd om samen met hem hun vader in het tehuis te bezoeken. ‘Mijn zussen dachten dat het te vermoeiend zou zijn voor hem, maar ik wilde per se. We zijn gegaan en het bezoek is een van mijn belangrijkste herinneringen. Voor het eerst in jaren vormden we een hecht gezin. Zo bijzonder. Mijn vader zei lieve dingen tegen ons waar ik het leven mee door kan.’

De tedere onverschilligen eindigt met het besluit van Albert om niet naar de crematie van zijn vader te gaan. Het is de perfecte dag om octopussen te vangen. Misschien is het een vlucht, maar hij kiest in elk geval voor zichzelf.

In tegenstelling tot zijn hoofdpersoon is Oscar van den Boogaard vorige maand wél naar zijn vaders begrafenis gegaan. Dat hij nu geen ouders meer heeft, geeft hem een gevoel van ruimte. ‘Ik begrijp nog niet welke, maar ik voel me heel vrij. Of ik los van ze ben betwijfel ik, wat betreft mijn moeder heb ik veel uit te zoeken. Maar ik mis ze niet, hoe cru dat ook is om te zeggen.’ Na de begrafenis zei zijn zus: ik ben zo blij dat ik straks weer bij mijn man en kinderen ben. ‘Ik dacht: zou ik haar kunnen uitleggen hoe zalig het is om in een leeg huis – Steven had een première in Gent – thuis te komen, zonder kinderen die op je wachten? Het gaf mij een heerlijk gevoel van vrijheid. Geen ballast, geen ouders, geen kinderen. Zo van: nu ben ik aan de beurt.’

Oscar van den Boogaard, ‘De tedere onverschilligen’, De Bezige Bij, 240 blz., 17,90 euro