Claudia de Breij, Cabaretier, liedschrijver, televisiemaker en radio-dj

‘Het antwoord op die vraag is, en ik zeg dit met tegenzin: nee. Natuurlijk kun je door het dolle verliefd zijn, of net een kind hebben gekregen, of anderszins onontkoombaar geluk hebben, ook tijdens een wereldcrisis. Maar ongecompliceerd gelukkig? Nee. Het is zoals dat gevoel wanneer je als kind jarig was, dan werd je wakker en dacht: “Wat was er ook alweer zo leuk? O ja! Ik ben jarig!” Dat gevoel kun je ook andersom hebben, en dat effect heeft de ellende buiten je kleine kring. Natuurlijk, je houdt de moed erin en maakt er het beste van. De Britse koning George zei over prins Bernhard: “Hij is de enige die heeft genoten van de Tweede Wereldoorlog.” Maar ik zal zeker niet de geschiedenis ingaan als die ene die genoot van 2020.’

Ruut Veenhoven, Emeritus-professor sociologie en directeur van de World Database of Happiness

‘Ja, en dat blijkt uit de cijfers. Nederlanders beoordelen hun geluk gemiddeld met een 7,9, Denen zelfs met 8,3 − dicht bij het gemiddelde dat maximaal mogelijk is in een land, wat ik schat op 8,5. Een gemiddelde van 10 zit er niet in omdat het leven nu eenmaal niet alleen maar leuk is en een samenleving niet iedereen evengoed kan bedienen. Mensen zijn niet overal zo gelukkig, zie bijvoorbeeld de 3,4 van Togo. Maar met zijn allen leven we langer en gelukkiger dan ooit. Mensen blijken beter te gedijen in moderne dan in traditionele samenlevingen, onder meer vanwege de ruimte om een levenswijze te vinden die bij je past. Het effect van rampen op geluk is meestal beperkt en tijdelijk.’

Maarten van Rossem Historicus, presentator en schrijver van Wat is geluk?

‘Ik schiet een beetje in de lach: wat een achterlijke vraag. Het wekt de suggestie dat er alleen ellende is in de wereld. Zijn uw ouders vorige week overleden? Uw kinderen ziek? De wereld is helemaal niet vol van ellende. Ik adviseer bezorgde mensen: volg eens drie maanden geen nieuws. De kans dat je wordt doodgeschoten in je eigen straat of dat er een bom op je valt, is heel klein. Zelfs in coronatijden valt het mee. En zélfs in de achterstandswijken van Calcutta zijn mensen best tevreden. Vergeet niet dat geluk een relatieve zaak is. Zet een Nederlander neer in Calcutta en goede kans dat-ie wél ongelukkig is, in elk geval een tijd. En het is natuurlijk een contrast-emotie. Je danst niet de hele tijd.

‘Wie zich inzet voor een betere wereld, kan niet anders dan toegeven dat er ruimte is voor hoop.’

Wereldwijd is het de afgelopen vijftig jaar ontzettend veel beter geworden, sla de statistieken er maar op na. Nederland is nummer 6 of 7 van de meest aantrekkelijke landen om te wonen. En ook hier zijn er mensen ongelukkig, maar vooral vanwege dingen in het persoonlijk leven. Ik zou nu niet half-dement in een verpleeghuis willen zitten.’

Kim Hahn, Redacteur bij omroep Human

‘Ik ben veel bezig met wat er speelt in de wereld, zowel privé als in mijn werk. Maar mijn individuele geluk laat ik niet verzieken door kapitalisme, racisme of ongelijke machtsverhoudingen. Ik ben Surinaams-Nederlands en heb een witte Nederlandse man, dus racisme is een veelbesproken onderwerp bij ons thuis. We vinden het belangrijk dat onze twee kinderen zich van jongs af aan bewust worden van de obstakels die zij gaan tegenkomen in het leven. Je zou je kunnen afvragen waarom je nog kinderen op deze verrotte wereld wil zetten, maar ik blijf optimistisch. Ik heb vertrouwen in een nieuwe revolutie, en meer empathie door beter te luisteren en de verbinding met elkaar aan te gaan. Ook mijn kinderen zijn de toekomst en ik hoop dat zij het verschil gaan maken.’

Roos van Tongerloo, Journalist en redacteur bij Milieudefensie’s Down to Earth

‘Als mijn zusje me belt, staat er: “Roos is Boos” op haar scherm. Ik ben altijd boos geweest, als kleuter, en nu nog steeds. Op klimaatontkenners, seksisten, racisten, kapitalisme, en mijn ex. Waar de woede me vroeger deed uitbarsten, nestelt ze zich sinds ik volwassen ben in mijn hoofd en in mijn buik. Ze houdt me wakker, maakt me somber. Woede is, zoals mijn moeder het vroeger zei, “nu eenmaal vaak de bodyguard van verdriet”.

Woede wordt ook vaak misbruikt. Iemand die boos is, kun je gemakkelijk buitenspel zetten door de vorm af te keuren en de inhoud voor het gemak te parkeren waar niemand hem zal zoeken als de storm is gaan liggen. Zie Black Lives Matter. Wat ik heb ontdekt toen ik leerde leven met depressies, is dat woede een plek verdient. Om me niet te laten verlammen, zet ik haar om in strijdbaarheid. Want wie zich inzet voor een betere wereld, kan niet anders dan toegeven dat er ruimte is voor hoop. Geluk is een begrip waar ik weinig mee kan, maar ik ben af en toe tevreden. Zeker na even heel boos te zijn geweest.’

‘De kunst is om het evenwicht te vinden tussen controle en overgave.’

Huub Oosterhuis, Theoloog, dichter en priester

‘We leven in een vreselijk ingewikkelde wereld op een prachtige aarde. Het is onmogelijk om buiten de stroom van het ongeluk te blijven, ik word alleen al ongelukkig als ik denk aan de tweedeling tussen arm en rijk die langzaam steeds erger wordt. Ik zou bijna zeggen dat het een nieuwe wereldoorlog is, een nieuwe apartheid.

Tegelijkertijd is het leven vol van verrassingen en gelukkige momenten. Je bent gelukkig als je een weg hebt, een vooruitzicht. Maar dat universele ongeluk van de tegenstellingen tussen arm en rijk is er ook. Geluk en ongeluk bestaan tegelijkertijd. Sommige mensen hebben meer talent voor het vinden van evenwicht hierin dan anderen, en op allerlei plekken op de wereld is het natuurlijk anders. Bovenal heb je vrienden nodig, een gemeenschap waar je bij hoort. Eenzaamheid is het ergste wat er is.’

Eveline Helmink, Hoofdredacteur van Happinez

‘Ik hoop toch van wel, want tegenslag, weerstand en rouw zijn nu eenmaal inbegrepen bij het leven. Langzaam maar zeker is het idee van de maakbaarheid van geluk groter en groter geworden. En dus jagen we op geluk, bouwen spiegelpaleizen van perfectie en beheersing, en schrikken vervolgens van vlekjes en barstjes. Maar geluk is niet de afwezigheid van ellendige gebeurtenissen in je leven. Geluk vind je eerder tussen en zelfs ín de ellende: momenten van veerkracht, troost en betekenis. Juist wanneer het tegenzit, worden we uitgedaagd om te verbeteren, te verlangen, te veranderen en te bevechten. Wanneer je op die manier naar ellende kijkt, kan het brandstof zijn voor creativiteit, innovatie en zingeving.

Als het je echt niet meezit in het leven kunnen ze moeilijk te vinden zijn, maar er zijn ontelbare sleutels tot geluk. In kunst, literatuur, spiritualiteit en misschien wel simpelweg in een bloeiende stokroos naast je voordeur als je een zaterdagkrant vol ellende naar de papierbak hebt gebracht. De kunst is om het evenwicht te vinden tussen controle en overgave.’

Marli Huijer, Hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus School of Philosophy

‘Geluk is een bijproduct, denk ik altijd, je kunt het niet nastreven. Je hebt geluk als je gelukkig bent, en je moet vooral zorgen dat je je leven de moeite waard vindt. Als dat niet lukt, kun je je ongelukkig voelen. Maar je kunt ook denken: het lukt nú niet, maar dat komt wel weer. Ik vraag me af of er een relatie is tussen je gelukkig voelen en “ellende” in de wereld. Zelfs iemand in een ernstige oorlogssituatie kan zeggen: “Ja, ik voel me gelukkig, want ik ben net getrouwd.”

Als je het gevoel wilt hebben dat je ertoe doet, is het belangrijk om, zoals bioloog en filosoof Donna Haraway het zei: “to stay with the trouble”. Onderzoek de dingen die niet goed gaan, én je eigen perspectief erop. Vervolgens merk je dat als je kleine dingen doet, het gevoel van betekenis toeneemt. Zie het als een spinnenweb: til ergens een draadje op en wie weet wat het in gang zet. Zeker in de wereld van nu, waarin alles zo verweven is met elkaar.’