<div class="lead">Tuurlijk, het is best handig om wat soldaten en raketten achter de hand te hebben. Maar in de geopolitiek draait het tegenwoordig vooral om iets anders: connectiveness.</div>
Zijn soldaten en raketten in de 21ste eeuw de beslissende factoren in de internationale politiek? De populaire kreet ‘geopolitics is back’ doet dat natuurlijk wel vermoeden. En niemand ontkent ook dat figuren als Poetin , Assad en Kim Jong-un zichzelf op de wereldagenda terugvechten. Ook niet dat het toch best handig is om wat kracht achter de hand te hebben: speak softly, carry a big stick, zei Theodore Roosevelt al een eeuw geleden, dat onderhandelt een stuk gemakkelijker.
De Amerikaanse hoogleraar Anne-Marie Slaughter kijkt nog een beetje verder. De soft sticks kloppen aan de deur. Kon je in de Koude Oorlog de zaken nog naar je hand zetten met legers en economische macht, in de 21ste eeuw heb je daar niet veel meer aan zegt ze, want je wint er geen oorlogen meer mee. De landen waar het om draait, zijn onderling te afhankelijk van elkaar geworden en zouden elkaar alleen maar in de oorlogsellende meeslepen. De beslissende factor is connectiveness. De mate waarin je als land met de rest van de wereld bent verbonden door handel, financiën, dataverkeer, investeringen en kennis bepaalt je afhankelijkheid, maar ook je kracht. Je belangrijkheid in de wereld hangt niet meer af van het aantal tankdivisies, maar van de schakelfunctie die je in het globale verkeer inneemt. Vooral het mondiale dataverkeer is zo belangrijk geworden dat het afsnijden ervan landen gevoelig kan treffen: informatie, handel, en communicatie zouden via slimme digitale sancties spoedig de sticks van de toekomst kunnen worden.
Kleine landen zijn en blijven wel kwetsbaar, maar die kwetsbaarheid is betrekkelijk als je als klein land ook een vitaal knooppunt voor de rest bent. De ‘rest’ is door de onderlinge verbondenheid dusdanig een systeem geworden dat een land zichzelf te veel pijn doet als het zich denkt te kunnen isoleren (waarschuwing tegen Brexit!) of een concurrent denkt te kunnen verslaan.
Slaughter wijst op de connectiveness-index van McKinsey om aan te tonen dat de meeste landen geen landen meer landen zijn, maar een spaghetti van interdependentie die de globaliseringsdip van 2008 alweer heeft overwonnen. In 1990 werd een kwart van de wereldproductie verhandeld. Dat steeg tot vlak voor de financiële crisis in 2007 tot 54 procent, belandde toen in een dip, maar is nu op de weg terug en alweer 40 procent. Nu reizen ruim 1 miljard toeristen over de wereld per jaar, bijna drie keer zoveel als in 1990.
De explosie in het digitale verkeer is nog spectaculairder. Van de wereldhandel gaat nu 12 procent via platforms zoals Alibaba, Amazon en eBay. Van de handel in diensten gaat zelfs de helft digitaal. Bijna 1 miljard mensen hebben via sociale media mondiale contacten. Een kwart miljard mensen werkt in het buitenland, 5 miljoen studenten studeren aan buitenlandse universiteiten, 13 miljoen studenten volgen online buitenlandse curricula, 44 miljoen personen werken digitaal over de grens. Behalve handel, kennis en ideeën verbindt ook cultuur, entertainment en ‘gewoon nieuws’ tientallen landen, al is het soms tegen de verdrukking (internetblokkades) in. In 2015 werden meer dan tienduizend filmpjes op YouTube etc. geplaatst die elk meer dan een miljard keer wereldwijd werden bekeken. Van het een komt het ander.
Er is geen clash of civilizations, schrijven Kishore Mahbubani en Larry Summers in het laatste nummer van Foreign Affairs. Integendeel, ze spreken optimistisch van een versmelting. Bach en Händel voorkomen misschien niet direct oorlog, maar zou het niet helpen dat nu al 86 miljoen Chinese kinderen op piano- of vioolles zitten en westerse klassieke muziek leren spelen?
En qua connectiveness is Nederland een supermacht: tweede achter hyperknooppunt Singapore, en we laten de oude grootmachten glansrijk achter ons.