Marente de Moor

De paddestoelenjacht is geopend. Bewapend met een aardappelschilmesje struint Marente de Moor op regenlaarzen over de Bussumse hei; haar krullen zwieren over haar leren jack. Ze gaat voor, de drukke autoweg over, en dan staan we in een bos vol boleten. ‘Hier ging ik altijd paddestoelen zoeken met de Russen,’ vertelt de schrijfster over haar Russische migrantenvrienden uit Amsterdam. ‘Ik raakte direct verslingerd aan dit Russische tijdverdrijf. Je ontwikkelt een dierenblik van scherpe concentratie die je normaal niet hebt omdat je in gedachten verzonken wandelt. Ineens zie je ze overal, alsof je een andere bril opzet; een hallucinogene ervaring.’ Een gemoedelijk uitje? ‘Welnee, goudkoorts is het, competitie! Je wordt gedreven door een instinctief materialisme: hebben! Komt iemand met een vol mandje uit de andere richting, dan denk je: daar wilde ik ook heen, dus eigenlijk zijn het míjn paddestoelen. En god, daar heb je Pasja weer met een volle mand, maar die is ook zo ongezellig. Je voelt het borrelen onder de oppervlakte, er kan zo ruzie in de groep ontstaan terwijl je de paddestoelen daarna toch samen opeet.’

Russische ziel

In haar nieuwe roman Roundhay, tuinscène zijn het geen paddestoelen die voor je neus kunnen worden weggekaapt, maar ideeën in je hoofd. Uitvinder Valéry Barre stapt op 16 september 1890 in Frankrijk op de trein met een tas vol ideeën om die te patenteren in de Nieuwe Wereld. Zijn meesterproef: Roundhay, tuinscène, de eerste film ooit. Het strijdtoneel is de industriële revolutie aan het eind van de negentiende eeuw, door De Moor vervormd tot een uitvindersparadijs waarin doldwaze en fantasierijke ideeën (een olfactorische loep, een Charismateur) over elkaar buitelen, maar constant het gevaar lopen door de concurrent gestolen te worden. Er woedt een ware patentenoorlog.

Romantiek en strijd zijn terugkerende thema’s in het werk van De Moor. ‘Een Russische ziel in een Nederlands lichaam’ omschreef een recensent haar, gezien haar voorliefde voor grote gebaren en groot lijden. Ze studeerde slavistiek en woonde tussen haar achttiende en dertigste met tussenpozen in Sint-Petersburg, waar ze voor de Russische televisie op pad ging. Over die tijd schreef ze tragikomische columns voor Nederlandse opiniebladen, gebundeld in Petersburgse vertellingen (1999). Later was ze jaren vaste columnist voor Vrij Nederland.

In 2007 brak ze door als romanschrijfster en trad zo in de voetsporen van haar bekende moeder, schrijfster Margriet de Moor. In haar debuutroman De overtreder schetste ze de krankzinnige microkosmos van de illegale Russen met wie ze in Amsterdam optrok en ving ze de zwaarmoedige Russische ziel die zich verschuilt achter hun van drank doordrenkte gekkigheid.

In haar tweede roman De Nederlandse maagd (2010) verplaatste het strijdtoneel zich naar de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. De jonge schermster Janna reist in 1936 per trein van Maastricht naar Aken om in de leer te gaan bij Egon von Bötticher en wordt verliefd op haar tolstojaanse held, maar gaandeweg dringt de buitenwereld binnen. Het boek werd in 2011 bekroond met de AKO Literatuurprijs.

Roundhay, tuinscène is eveneens goed ontvangen: ‘een ingenieus ideeënbouwwerk waarin zij bij vlagen briljant speelt met tijd en vergankelijkheid’ (NRC Handelsblad), ‘virtuoos’ (Vrij Nederland). Het is een weemoedige roman over het groeiende verlangen om in deze haastige tijd herinneringen vast te leggen en te conserveren. Maar alles, van een zeldzame bloem tot een vader, is door de tijd gedoemd te verdwijnen voor je het kunt aanraken. Valéry Barre besluit spoorloos te raken. Meesterdief Alva Edison, ‘de Grote Verduisteraar’, gaat er met zijn uitvinding vandoor. Valéry’s zoon, tot slot, gaat op zoek naar zijn verdwenen vader in de hoop nog een goede indruk op hem te maken.

Hebzuchtig

‘De bezitsdrang van die uitvinders is mij niet vreemd,’ zegt De Moor (41) terwijl ze hurkt bij een fikse boleet. Ze houdt de paddestoel vast onder zijn hoed en snijdt het steeltje vlak boven de grond door. Hij verdwijnt in de stoffen tas onder haar arm. Een mandje is te opvallend, vertelt ze terwijl ze een tweede boleet afsnijdt. ‘Dan houdt de boswachter je aan, want het is verboden om deze dure, risottowaardige paddestoelen – porcini of eekhoorntjesbrood – te plukken.’ Ze kijkt triomfantelijk naar het exemplaar in haar hand: dat ontneemt niemand haar. ‘Ik ben behoorlijk hebzuchtig,’ vervolgt ze. ‘Toen ik met mijn boek bezig was, werd ik compleet paranoïde. Een idee is vluchtig en kan tegelijkertijd in meer hoofden ontstaan. En degene die ermee vandoor gaat, is vaak niet degene die het oorspronkelijk heeft bedacht. Tijdens het schrijven overkwam me steeds die paniek van Barre. Ik dacht: ik kan er niet over praten met anderen want straks pakken ze het idee van me af. Wat ik zo goed ken van de hoofdpersoon is hoezeer hij gebukt gaat onder zijn idee; het neemt bezit van je tot het verzilverd is. Ik scherm mijn werk af tot het klaar is. Tot die tijd spreek ik er met niemand over.’

Ook het beeld dat van haar en haar werk circuleert na de verschijning van een roman bewaakt ze als een leeuwin. Ze stelde de paddestoelenzoektocht zelf voor, als we dan toch iets buitenshuis gingen doen, maar het moest zeker geen autobiotour door Het Gooi van haar jeugd worden, quelle horreur! En ze huiverde bij de gedachte op ‘de psychologische pijnbank’ te moeten: ‘Ik heb net als mijn hoofdpersoon Valéry een enorme controlezucht om mijn eigen beeltenis te beschermen. Al weet ik dat het een loos streven is. Als mijn boek al een boodschap heeft, is het deze: je hebt er geen vat op hoe mensen je zien en hoe je later herinnerd wordt.’

Grachtengordel

Roundhay, tuinscène is De Moors eerste roman na het winnen van de AKO Literatuurprijs, ‘een heel zware dobber’. Ze heeft veel moeten overwinnen. De schrijfster die de wereld zo graag buitensluit om zich met de laptop onder haar dekbed terug te trekken en zich een volstrekt eigen universum toe te eigenen, werd ineens publiek bezit. Het was een schok. ‘Ik kreeg een latrine aan bagger over me heen toen ik tot ieders ontzetting de AKO won die volgens velen naar Peter Buwalda had moeten gaan,’ vertelt ze. ‘Op tweets en blogberichten, die ik kreeg doorgestuurd, las ik: Marente heeft een rare hazelip, of: Marente wil gewoon door haar eigen personages geneukt worden. Het was heel persoonlijk en heel seksistisch. Sindsdien zit ik ook vast in dat beeld van lyrisch bloemenkind in de Limburgse heuvels, waar ik woon. Het is een vorm van karaktermoord. Laatst zei een journalist na het lezen van mijn boek verbaasd: “Hé, je werk heeft ballen!” Alsof ik alleen maar in mijn moestuin heb lopen wroeten! Nee, ik heb niet zo’n dankbaar imago. Semihippe jongemannen met beginnende baardjes worden door het journaille omarmd, maar als vrouw met blonde krullen schrijf je “bakvissenproza”, daar kan geen AKO – hoe fantastisch ook – tegenop.’

Ze onderbreekt haar tirade en wijst met het puntje van haar regenlaars een groepje boleten aan. Ja, ze had ook in schrijverscafé De Pels kunnen afspreken in plaats van in een paddestoelenbos. ‘Maar ik ga niet krampachtig rock-’n-roll doen om te worden geaccepteerd door die mannetjes.’

Ze voelt zich niet thuis in de Amsterdamse grachtengordel waar het cynische ‘journaille’ zetelt en waar ze lang heeft gewerkt. ‘Als ik er kom, overvalt me een claustrofobisch ons-kent-ons-gevoel. En op het Boekenbal vroeg een schrijver me meteen: en, hoe ver ben je met je boek? Alsof je de marathon moet rennen.’

Na de AKO-uitreiking raasde er een storm van media-aandacht over haar heen. Ze kreeg verzoeken voor interviews en spelprogramma’s, maar haar wereld is het niet. ‘Ik ben niet gevat en gedij niet in die soundbitecultuur waarin je in twee zinnen de essentie van je werk moet duiden. Ik schrijf graag associatief. Het is interessanter als je het als lezer zelf mag uitvogelen. Laatst kreeg ik in een radioprogramma vier minuten de tijd om mijn boek waaraan ik drie jaar had gewerkt te duiden, heel vervreemdend. Je moet een show neerzetten en jezelf als enorme autoriteit presenteren, maar ik ben geen wandelende boekenkast die jonge schrijvers even vertelt wat voor hen verplichte literatuur is. Ik koop graag antiquarisch. Zo’n zoölogisch boek uit 1880 vol belachelijke anekdotes die als wetenschap worden gepresenteerd, dat vind ik heerlijk. Maar moet ik dat dan een ander voorschrijven? Ik kom zelf net kijken.’

Mokkend loopt de prijswinnares door het bos, haar blik tussen de bomen. Bijna stapt ze op een paddestoel. Zag ze die wel? ‘Die is niet eetbaar, dus kijk ik er overheen.’ Ze schiet in de lach. ‘Ik ben wat misantropisch aangelegd, dat zul je wel gemerkt hebben. Dit vak versterkt het.’

Claustrofobisch

In elke roman bevechten haar personages hun plaats in de wereld en beschermen ze hun zelf opgeworpen grenzen tegen de buitenwereld. De Russische migranten bakenen hun gemeenschap af. Janna trekt zich met haar leraar terug op zijn landgoed waar ze haar fysieke ruimte in de schermlessen leert bevechten. Valéry is veilig zolang hij in de trein over zijn tas met gedachten waakt: zijn intellectuele eigendom.

Dus wat deed de schrijfster toen de buitenwereld na de AKO binnendrong? Ze trok een grens en sloot de poort. ‘Ik heb resoluut twee kunstgrepen toegepast. Ik ben met alle publiciteit gestopt en heb me teruggetrokken in mijn huis op een berg in Zuid-Limburg. Ik wist dat ik anders nooit meer zou schrijven. Ik lag wakker van die mediaoptredens en voelde de torenhoge verwachtingen van anderen ineens branden. Ik wil een zo oorspronkelijk mogelijk leven leiden, publiciteit vervreemdt je van je werk. Om te schrijven moet je al die ogen en oren verdringen. Limburg is ideaal voor een claustrofobische persoon zoals ik. Het is er weids en je bent er zo het land uit. Ik heb er met niemand iets te maken, niemand kent mij er. Limburgers laten je van nature met rust en zo niet, dan kun je doen alsof je ze niet verstaat. Die afzijdigheid is fijn. Het lukt me er in de waan te verkeren dat ik ongezien aan het werk ben, alsof ik nog dat kleine kind ben dat lekker in haar kamertje aan het rommelen is.’

Daar nestelt ze zich in haar eigen verhaal. Dat gaat niet ‘tikkerdetik’ vanzelf, ze zit veel ‘wezenloos’ voor zich uit te staren, onderbroken door lange wandelingen met haar golden retriever Ljoeba.

Ze mag zich graag aan de waan van de dag onttrekken, maar een ‘complete kluizenaar’ is ze niet, haast ze zich te zeggen. In de nieuwe roman neemt ze moderne verschijnselen op de hak. Treinreizigers blikken voortdurend op horloges zoals nu op smartphones, iedereen is bezig met vastleggen in plaats van leven en overal in het boek duiken Tel Sell-achtige commercials op in een nostalgisch jasje.

‘Het was een heel leuke maar ook onzekere tijd van enorme omwentelingen,’ zegt De Moor. Ze vond het ‘heerlijk’ om er in rond te waren. ‘Met mijn verhalen wil ik mensen in een waanzinnige nieuwe wereld sleuren. Ik wil me niet in een boek herkennen, zoals veel mensen, dat verveelt me. Herkenbaarheid wordt zo overschat. Vertel me liever iets nieuws.’

Haar personages verdiept ze weinig, is soms de kritiek. ‘Ik leg ze inderdaad niet op de psychologische pijnbank: ik voel te veel ongeduld om mijn anekdotes en verhalen te vertellen, als een kind dat zo veel wil vertellen maar steeds door zijn ouders onderbroken wordt: hou jij nou eens je kop! Dan stapelen die verhalen zich op en áls dat kind dan eindelijk kan praten… het levert volle columns en boeken op. Als je je dan als recensent met een deadline in je nek door zo’n rijk gevulde fruittaart van mij moet vreten, dan lukt dat niet. Het toverwoord van de Nederlandse recensent is “ingetogen”, of: “klein juweel”. Je moet dicht bij huis blijven, relativerend, luchtig schrijven. In Nederland doet men geringschattend over het grote gebaar. Ik heet dan barok, en dat is synoniem voor kitsch.’

Voelt ze zich miskend, haar werk wordt doorgaans toch goed ontvangen? ‘Ach, het zal mijn gevoeligheid zijn. Zo schrijf ik nu eenmaal. Maar mooischrijverij is het niet. Elk woord weeg ik op een goudschaaltje, het staat in dienst van de sfeer die ik wil scheppen. De beelden dragen mijn verhalen, dat is de essentie van mijn schrijven. Overigens heb ik niet zo’n grote woordenschat als ik spreek. Pas als ik schrijf, drijven de woorden boven.’ Met een lachje: ‘Ik ben dommer dan ik schrijf. Het is ook keihard werken. Mensen hebben het altijd maar over talent, maar schrijven is voor negentig procent discipline.’ Ineens fel: ‘Ik heb mezelf echt gegeseld voor dit boek. Drie jaar lang geen vakantie, nauwelijks een sociaal leven, amper inkomsten. Ik heb me echt de tyfus gewerkt voor dit boek!’

Ze wijst naar een stuk hei in de verte. Daar jogde ze vroeger tijdens de gymles terwijl haar klasgenoten er honkbalden. ‘Ik kon natuurlijk geen bal vangen en werd nooit gekozen,’ zegt ze. Ze is de gymleraar nog steeds dankbaar dat hij haar niet ‘dwong’ met de groep mee te doen.

Even later staan we achter station Bussum-Zuid en bekijken de buit: vijf boleten. ‘Ik denk dat het een omeletje wordt,’ lacht ze.

Vier verschillende stemmetjes

Ze was ‘een wezenloos kind’, vertelt ze na de wandeling bij een schaaltje bitterballen in een Bussums etablissement nabij de villawijk waar ze opgroeide. ‘Ik was altijd in een wazig bewustzijn aan het rommelen.’ Dat ze gepest werd, drong dus ook maar half tot haar door. Marente en haar zus waren buitenbeentjes in het conservatieve Bussum. Vader was beeldend kunstenaar, moeder gaf pianoles. Haar jeugdherinneringen zijn ‘wazig’, ze herinnert zich vooral de oeverloze tijd alleen. ‘Mijn ouders waren kunstenaars, dus nogal met zichzelf bezig. Dat neem ik ze niet kwalijk: ik deed eigenlijk niets liever dan een beetje met vier verschillende stemmetjes tegen mezelf praten. Nu zou je als kind meteen naar de ambulante psychiatrische hulpdienst worden gebracht, toen kon dat. Je was toen ook meer een accessoire van je ouders, ik werd meegenomen naar concerten en kunstopeningen van bevriende artiesten waar ik mezelf zoet hield. Onze kinderdroedels kwamen echt niet aan de muur te hangen zoals nu. Mijn vader was een serieuze kunstenaar. Hij legde de lat hoog, voor ons allemaal. Mijn zus en ik kregen mee dat het geen pas geeft om over jezelf te praten en op de voorgrond te treden. Bescheidenheid werd er bij ons thuis ingestampt.’

Op haar dertiende vatte ze een grote liefde op voor de Russische literatuur. Ze schreef toen al in haar dagboek dat ze later in Moskou zou wonen met Wanja. Het werd Sint-Petersburg met Tolik, nu haar ex-man. Op haar negentiende verhuisde ze ernaartoe.

Haar vader, toen al drie jaar ziek, vroeg haar vlak voor haar vertrek op zijn sterfbed om niet naar Rusland te gaan maar thuis voor haar moeder te zorgen als hij er niet meer was. Ze ging toch. ‘Ik moest. Ik voelde die zorgzaamheid niet en dacht dat mijn moeder zich wel redde zonder mij. Ze moedigde me zelfs aan om te gaan en is me later nog komen opzoeken. Leuk, maar ook een schok. Zaten we ineens te ontbijten in het vijfsterrenhotel waar zij verbleef, in míjn stad.’ Marente kende die van een heel andere kant. ‘De Russen leefden in diepe armoede, de winkels waren leeg. Iedereen was bezig om te overleven en toch wisten ze een knus leven te maken. Er was geen bewijsdrang, de statuslat lag laag. Het was al heel wat als je ’s avonds lekker had gekookt. Ik kon lekker klooien en voelde me senang. De Russen hebben me heropgevoed. Ik leerde wat echt belangrijk is.’

Na een stilte: ‘Ik wilde heel graag iets van mezelf. Als je twee getalenteerde ouders hebt die veel in de melk te brokkelen hebben, dan wil je je eigen dingetje hebben. Ik was op zoek naar mijn eigen terrein. In Rusland vond ik mijn plek.’

Moeder en dochter

Jarenlang schreef ze journalistieke stukken onder haar eigen naam. Door net als haar moeder romans te schrijven, ontstaan soms bizarre situaties – niet altijd even leuk:

‘Het jaar dat ik de AKO won, was er een extra feestelijke jubileumuitreiking. Alle vorige winnaars, onder wie mijn moeder, waren uitgenodigd. Dus zaten we samen aan tafel. Toen ik mijn naam hoorde, schrok ik me rot: ik had het niet verwacht en ook niets voorbereid. Ik trok wit weg terwijl de pers als een zwarte kever langzaam op me af kwam, steeds dichterbij. Help!, dacht ik, ik kan niet weg. Ik omhelsde mijn moeder en gaf haar een zoen. Dat moment dat ik mijn moeder op haar bek pak, is door iedereen vastgelegd, bevroren. Op elke foto sta ik zoenend met mijn moeder! Ik schrijf al zo lang, maar ik werd als veertigjarige weer teruggeworpen in de moederschoot. Iemand suggereerde zelfs dat zij mijn boek had geschreven. Dat we hetzelfde doen, is vooral voor mij problematisch. We worden steeds aan elkaar gelinkt. Mijn moeder heeft mijn schrijven niet beïnvloed, ze is pas met schrijven begonnen toen ik al bijna uit huis was. We praten ook nooit over werk, het gaat altijd over koetjes en kalfjes. We zijn heel andere auteurs.’

In Roundhay, tuinscène ‘ontnaamt’ Edison zijn zoon vanwege diens broddelwerk, zoals het ook in het echt ging. Maar dat thema speelt bij haar niet, zegt De Moor. ‘We zijn onvergelijkbaar. Mijn moeder heeft een gigantische carrière, niet te vergelijken met de mijne. Ze heeft een enorme staat van dienst en reist de hele wereld over. Zo goed is zij gewoon.’

Met de wijsheid van nu had ze wel voor een andere auteursnaam gekozen, zegt ze. ‘Ik dacht maar één roman te zullen schrijven, dus hield ik mijn eigen naam aan, waaronder ik altijd had gepubliceerd. Stom! In Duitsland, waar we allebei zijn vertaald, halen ze ons vaak door elkaar. Op bol.com staan mijn boeken ondergebracht onder mijn moeders naam. En de bibliotheek heeft jarenlang royalty’s aan mijn moeder uitgekeerd, want in de computer staat M. de Moor en dat is mijn moeder. Toen ze daar achter kwam, heeft ze haar beursje getrokken en me tachtig euro gegeven. We moesten ontzettend lachen. Zit je hier een beetje te parasiteren op mijn boekuitleen!, zei ik. Het is geestig, maar ook uitermate verwarrend. Er zijn maar vijf vrouwen die de AKO hebben gewonnen, en twee daarvan zijn moeder en dochter; tamelijk bizar.’

Een recensent schreef eens over haar dat het begrijpelijk is dat iemand met een bekende schrijvende moeder niet autobiografisch schrijft. ‘Dat is natuurlijk waar. Het is echt een probleem, ook in dit interview. Wat ik vertel, betreft ook mijn moeder en daar probeer ik rekening mee te houden. Maar het is ook míjn leven, en míjn literatuur.’

Een ontzettend leuke vader

In het slot van Roundhay, tuinscène gaat Barres zoon op zoek naar zijn verdwenen vader die hij op latere leeftijd mist, om de slechte indruk die hij op hem denkt te hebben achtergelaten te corrigeren. Tijdens het schrijven besefte De Moor ineens dat het over haar en haar vader ging. Ze heeft het boek dan ook aan hem opgedragen. Voor het eerst, zegt ze, heeft ze dan toch autobiografisch geschreven.

Aanleiding voor haar boek was haar fascinatie met Barres ‘sinistere’ filmpje uit 1880, waarin vrouwen in hoepeljurken met hoeden ‘griezelig schokkend’ bewegen door de techniek van toen. De essentie van zijn uitvinding: het leven in beweging vastleggen. ‘Iedereen dacht toen echt dat je je geliefde na de dood kon terugzien,’ zegt De Moor. ‘Nu weten we dat het alleen maar pijnlijk is omdat reproducties de werkelijkheid geen recht doen. In die tijd raakte onze obsessie om alles te willen vastleggen in een stroomversnelling, en met het internet neemt dat nu een nog grotere vlucht. Maniakaal proberen we elk moment te vangen en te vereeuwigen. We zijn meer bezig met ons nabeeld dan met leven. Door te schrijven doe ik precies hetzelfde, tot mijn spijt. Ondanks mijn twee kunstgrepen – met alle publiciteit stoppen, me terugtrekken in Zuid-Limburg – ben ik er helemaal niet goed in, leven in het nu. Ik ben altijd maar bezig sporen te zoeken en te bewaren.’

En terwijl ze daar ook voor dit boek weer mee bezig was, besefte ze ineens wie ze op het spoor was: haar vader. ‘Hij was de motor achter ons gezin, het creatieve brein met het grootste talent van ons vier, een workaholic. Hij gaf onze levens vorm.’ Hij maakte monumentaal werk. ‘Als daarmee iets misging, was de spanning om te snijden. Ik zie nu pas in dat hij onder grote druk stond om zijn gezin te onderhouden. Hij was eigenlijk een ontzettend leuke vader, speels en enthousiast. Maar toen hij ziek werd, was ik zestien en vreselijk recalcitrant. Ik zette me af tegen mijn cultureel correcte milieu, tegen mijn vader als serieuze kunstenaar. Pas nu besef ik dat ik enorm op hem lijk en zie ik hoe hij mij gevormd heeft.’

Tijdens het schrijven dook een filmpje op waarin haar vader, even oud als zij nu, werd geïnterviewd. ‘Ik zag hoe moeilijk hij het vond om zijn werk voor een draaiende camera te duiden, het was alsof ik mezelf zag. Zoals mijn vader zich uitdrukte, beeldend en plastisch, zo schrijf ik! Hij verzon niet bestaande woorden, zoals een “spochtig” keldertje, die ik overnam.’

Laatst dook hij op in de herinnering van een klasgenoot. ‘Ze herinnerde zich hoe hij een meterslang doek kriskras door de bomen in het bos had gespannen en alle kinderen daarop mochten kliederen met verf. Populairder werd ik er niet door, maar het heeft kennelijk een blijvende indruk achtergelaten en dat greep me aan.’ Met dit soort sporen van hem moet ze het doen en de moderne techniek helpt daar niet echt bij. ‘Als je een filmpje van een persoon een miljoen keer afspeelt, wordt het een krakkemikkig poppentheater dat je niet kunt verbinden aan de oorspronkelijke beeltenis.’

Verkassen

‘In mijn roman is iedereen bezig met nalatenschap,’ zegt ze terwijl ze haar leren jasje aantrekt. ‘Kinderen – ik heb ze zelf nooit gewild, vind ze niet zo leuk – zijn het ultieme nabeeld. Nu pas zie ik dat ik een nabeeld van mijn vader ben. Maar met dat inzicht kan ik niets meer doen. Op mijn zestiende kon ik geen gesprek met hem voeren zoals ik het nu zou doen en dat betreur ik erg. Ik voel de onmacht van Barres zoon omdat hij de dialoog met zijn vader niet meer kan aangaan. Je ontdekt de sporen die je ouders bij je hebben achtergelaten pas als je volwassen bent en dan is het vaak te laat om hun vragen te stellen. Er zijn cruciale momenten waarop je als volwassene een ouder mist, zoals tijdens mijn lange wandelingen. Die had ik graag met hem gemaakt. Dan zouden we mijn romans bespreken en gekke woorden verzinnen.’

Ze staat op. Vanavond zal ze een huis in Maastricht bezichtigen. Het is tijd om de kussens weer op te schudden en te verkassen, vindt ze. Door de AKO-prijs werd het op haar berg ineens ‘een kwestie van mensen begroeten’. Daarom verhuisde ze anderhalf jaar geleden naar een naburig dorp, maar daar kent men haar inmiddels ook. Laatst las ze een mooi citaat van haar Luikse held Simenon: ‘Hij zei: “Het moment dat ik me verplicht voel om mijn buren te groeten, pak ik mijn koffer en ben ik weg.” Zo doe ik het ook. Om de paar jaar verdwijn ik. Dan zoek ik mij een nieuwe plek en stap ik in een nieuw verhaal.’

Nee