Het zit Hugo de Jonge niet mee met zijn gedroomde politieke zegetocht

Tijdens zijn persconferentie van 6 augustus deed Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een paar opmerkelijke uitspraken. ‘Als we onze gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen,’ sprak de bewindsman, ‘ja, dan kunnen de GGD’s het wel degelijk aan. Want ze schalen waanzinnig op. Op alle mogelijke manieren. Op de teststraten, op het bron-en contactonderzoek. Allerlei vormen van IT-ondersteuning. Dus we zitten er echt vol bovenop.’ En: ‘We gaan ervoor zorgen dat de guidance zo is dat áls je uit oranje gebied komt, je je moet laten testen. Zo van: joh, daar even testen!’

Dat je je moet laten testen, noteerden wij.

Drie weken later is in geheel Spanje Code Oranje afgekondigd, geldt inmiddels in 21 Franse departementen Code Rood, komen iedere avond en nacht meer dan dertig vluchten uit oranje gebieden binnen op Schiphol, vol bezorgde Nederlandse vakantiegangers, maar kunnen de passagiers zich op de luchthaven na zes uur ‘s avonds niet laten testen op corona, want dan is de teststraat al dicht.

te weinig capaciteit

Op Eindhoven Airport, waar dagelijks vakantiecharters van Transavia uit oranje gebieden binnenkomen, wordt zelfs helemaal niet getest, want de GGD heeft nooit een verzoek van het ministerie gekregen daar een teststraat op te zetten.

In de talkshow Op1 zat Sjaak de Gouw, directeur politieke gezondheid en portefeuillehouder infectieziekten bij de GGD, van de week uit te leggen dat de teststraat op Schiphol helemaal niet bedoeld was om zo veel mogelijk mensen te testen ter bestrijding van de pandemie, maar als proef. Zo was het met het Outbreak Management afgesproken. Er is de GGD’s zelfs gevraagd, stelde De Gouw, om voorlopig níét op te schalen of de openingstijden van de teststraten te verruimen.

Reden daarvoor is, volgens De Gouw, dat de afgelopen dagen veel te veel mensen zonder echte klachten zich testen, zodat er te weinig capaciteit in de laboratoria zou zijn om al die tests te verwerken. Waarbij hij impliciet verwees naar een persbericht dat het ministerie – niet geheel toevallig – een paar uur voor de uitzending van Op1 naar buiten had gebracht. Dit alles dus nadat de minister al weken tegenover de Tweede Kamer had beweerd dat de testcapaciteit op orde was, en nadat hij de Nederlanders herhaaldelijk had opgeroepen zich in groten getale te laten testen.

Je begint je langzamerhand af te vragen wie er eigenlijk de leiding heeft op het ministerie van Volksgezondheid. Beter gezegd: óf er wel iemand de leiding heeft op het departement.

het zoveelste hoofdpijndossier

Geen wonder dat het van de week kritische vragen aan de minister hagelde vanuit de Tweede Kamer: of de minister onder deze omstandigheden aanleiding ziet te teststraat op Schiphol op te schalen, wanneer hij de openingstijden gaat verruimen, en of hij bereid is ervoor te zorgen dat alle reizigers uit Code Oranje-gebieden getest kunnen worden – en zo nee: waarom niet?

De Telegraaf ruikt al weken bloed.

Zo diende zich met de teststraat op Schiphol het zoveelste hoofdpijndossier aan voor de geprangde minister. Daarbij wordt hem geen gebrek aan ijver verweten – de bewindsman werkt zich het schompes, Geert Wilders meldde zelfs onlangs in de Tweede Kamer dat hij er bleek van zag – als wel het schrijnende contrast tussen De Jonge’s grote woorden en de weerbarstige praktijk. De Telegraaf ruikt al weken bloed. Politiek commentator Wouter de Winther bijvoorbeeld adviseerde de minister – met in vitriool gedoopte pen – om zijn ‘bloemrijke zelfoverschatting’ zo spoedig mogelijk overboord te zetten.

Nu moet ook gezegd dat Hugo de Jonge te kampen heeft met een ministerie dat totaal niet op de crisis was ingericht. Op andere ministeries, zoals dat van Justitie en Veiligheid, bestaan crisisstructuren die ingezet kunnen worden zodra de omstandigheden daarom vragen. Zo niet op VWS, waar men vanwege het karakter van de zorg gewend is aan zorgvuldige besluiten, uitgebreide protocollen, trage procedures en ingesleten patronen.

In het begin van de coronacrisis, valt te horen in ambtelijke kring, kwam het voor dat ambtenaren op VWS over hun ‘papadag’ begonnen als er om snelle actie werd gevraagd. Niet voor niets eiste oud-DSM-topman Feike Sijbesma bij zijn aanstelling als coronagezant dat hij zelf een team van slimme externe consultants mocht samenstellen, om niet in de stroperigheid van het ministerie gevangen te raken.

Wie als bewindsman zo’n traag departement in beweging wil krijgen, móet af en toe wel stevige beloften doen en grote woorden gebruiken. Probleem is alleen: als er dan nog steeds te weinig gebeurt, is de politieke schade extra groot.

Daar komt nog bij dat de GGD, die een cruciale rol vervult in de coronabestrijding – ook niet uitmunt in doortastendheid. Zo liet de zojuist genoemde Sjaak de Gouw zich laatst ontvallen dat er op Eindhoven Airport nog steeds geen teststraat is omdat de GGD daar niet om is gevraagd – alsof de GGD daar zelf niet op kan aandringen – en stelde hij pas behoefte te hebben aan de door Defensie aangeboden militaire ondersteuning bij het testen als zich een ‘noodsituatie’ zou aandienen. Een wereldwijde pandemie, duizenden reizigers die per dag terugkomen uit rode en oranje gebieden, hoeveel aanwijzingen voor een noodsituatie zijn er nog nodig?

En dan is er komend najaar nog het parlementaire onderzoek naar de Corona-aanpak van het kabinet, compleet met hoorzittingen, waarbij Hugo de Jonge, al jaren verantwoordelijk voor de ouderenzorg, mag gaan uitleggen hoe het heeft kunnen gebeuren dat duizenden mensen in de verpleeghuizen aan het dodelijke virus zijn bezweken.

In die dynamiek zit Hugo de Jonge gevangen. En zo dreigt zijn gedroomde politieke zegetocht langzamerhand vast te lopen in het moeras.