<div class="lead">
Niet alleen koopt Nederland maar één Rembrandtportret, maar als we niet oppassen zitten we ook nog met het slechtste van de twee.
</div>
Zuinigheid deed Nederland de das om. Als het kabinet niet had geaarzeld de vraagprijs van 160 miljoen euro vrij te maken, hadden de twee portretten van Rembrandt al in het Rijksmuseum gehangen. Aan die indruk ontkom je niet bij het lezen van de reconstructie van de koop die NRC Handelsblad afgelopen weekend publiceerde.
Met hulp van D66-voorman Alexander Pechtold, kunsthistoricus en oud-veilingmeester, waren het parlement en de betrokken ministers om. De aankoop van de eeuw kon doorgaan. Maar het kabinet aarzelde. Het liet weten 80 miljoen euro voor de portretten van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit over te hebben. De resterende 80 miljoen zou directeur van het Rijksmuseum Wim Pijbes bij sponsors en rijke particulieren moeten ophalen.
Toen werd de aankoop een klucht. De Franse regering, die eerder een exportvergunning had afgegeven, rook haar kans. Wat Nederland kan, kunnen wij ook! De Banque de France maakte 80 miljoen euro vrij. Om geen diplomatieke rel te veroorzaken zag Pijbes onder druk van het kabinet vervolgens af van juridische stappen. Hij had immers een voorlopig koopcontract op zak. Zo bleef Nederland met een van de twee portretten.
De vraag is: welke? Volgens de reconstructie in NRC wil Frankrijk het portret van Maerten Soolmans kopen. Dat is de juiste keuze, want het best geconserveerde doek van de twee. Volgens het Corpus van het Rembrandt Research Project is het schilderij van Maerten ‘a very well preserved, authentic work, reliably signed and dated 1634’. Het portret van Oopjen ‘an authentic work that has suffered from overcleaning in the head and collar, and, to a lesser extent, in the hands’. Aldus hoogleraar kunstgeschiedenis Josua Bruyn en directeur van het Rijksmuseum Simon Levie, die ‘in poor light and in the frame, under conditions that made a thorough investigation impossible’ de schilderijen bij de familie Rothschild in Parijs op 23 april 1971 inspecteerden.
Maarten is door zijn uitdossing als een praalhans niet alleen de meest aantrekkelijke van het stel, hij blijkt ook het beste bewaard te zijn gebleven. Als Nederland niet voor de keuze van Frankrijk gaat liggen of een gezamenlijke eigendomsvorm verzint, blijft het met het slechtste portret zitten. Benieuwd hoe dit akkefietje wordt opgelost.