<div class="lead">
Abortus is in Ierland nog altijd illegaal en wordt doorgaans omringd door een drukkende stilte. Maar nu vrouwen een boekje opendoen over hun ervaringen, lijkt het tij te keren.
</div>
Kan de groeiende beweging van vrouwen die over hun abortus praten ook in Ierland het debat aanzwengelen? #shoutyourabortion werd afgelopen week wereldwijd trending topic op Twitter &#8211; ook in Ierland, dat een bijzonder strenge abortuswetgeving kent. Zo staat op het plegen van abortus veertien jaar cel – zowel voor de vrouw in kwestie als de mensen die haar erbij helpen. Zelfs in het geval van verkrachting en incest, en als de zwangerschap een gezondheidsrisico vormt, blijft abortus illegaal. Tegelijkertijd is wél grondwettelijk vastgelegd dat vrouwen het recht hebben voor een abortusbehandeling naar het buitenland te reizen. Een typisch staaltje not in my backyard dus, en bovendien discriminerend: alleen vrouwen met genoeg geld, lef, contacten en een geldig paspoort kunnen hun ongewenste zwangerschap beëindigen.
<a href="https://www.amnesty.ie/news/government-must-accept-un-call-constitutional-referendum-abortion-%E2%80%93-amnesty-international" target="_blank">Dit kan zo niet langer</a>, vinden het VN-comité voor Economische, Sociale en Culturele Rechten en Amnesty International: zij vinden dat Ierland de grondwet moet aanpassen. Punt van aandacht is vooral het ‘achtste amendement’ van de grondwet, dat stelt dat het leven van de ongeborene even zwaar weegt als dat van de zwangere vrouw, zonder dat duidelijk is wanneer hier een uitzondering op gemaakt moet worden. Die uitzondering had er moeten zijn in het geval van ‘<a href="http://www.irishtimes.com/news/social-affairs/ms-y-to-sue-11-respondents-over-abortion-refusal-1.2357456" target="_blank">mevrouw Y</a>’, zoals de zaak bekend staat: een suïcidale asielzoekster die in 2014 haar zwangerschap, opgewekt door een verkrachting, wilde afbreken maar het land niet uit kon en in honger- en dorststaking ging. Terwijl het ministerie van Gezondheidszorg haar via de rechter probeerde te dwingen om weer te drinken, gaf ze uiteindelijk toe – verward, verzwakt – om een keizersnede te ondergaan.
Maar de weg lijkt vrij om de grondwet aan te passen. In mei stemde een ruime meerderheid van het land in een referendum voor legalisering van het homohuwelijk en dat heeft progressief Ierland vleugels gegeven. Zó allesbepalend hoeven traditionele katholieke waarden dus niet te zijn. Bovendien hoeven activisten niet meer bang te zijn dat als zij het over abortus hebben, mensen uit angst voor de teloorgang van de samenleving ook direct het homohuwelijk afweren.
<q class="pull-left">Een regenboogvlag wappert een stuk lekkerder dan een anti-pro-life-poster.</q>Alleen: een regenboogvlag wappert een stuk lekkerder dan een anti-pro-life-poster. Waar de ‘yes-equality-campagne’ het met succes over de mensenrechtenboeg gooide door te hameren op het belang van gelijke rechten voor iedereen, lijkt hier de enige optie om het politieke persoonlijk te maken. Shout your abortion, dus. En niet alleen op Twitter, maar ook op een <a href="http://shareyourabortionstory.tumblr.com/" target="_blank">Tumblr-pagina</a> en in krantencolumns. ‘You don’t talk about your abortion in Ireland, <a href="http://www.irishtimes.com/life-and-style/people/tara-flynn-you-don-t-talk-about-abortion-in-ireland-but-i-have-to-1.2344617">but I have to</a>’ schrijft Tara Flynn in The Irish Times. Zij durfde haar zwangerschap niet aan haar moeder en haar huisarts te vertellen en vloog <a href="http://www.irishtimes.com/news/health/hundreds-of-irish-women-travel-to-netherlands-for-abortions-1.2352862" target="_blank">naar Nederland</a>, net als duizenden andere Ierse vrouwen. In Utrecht zou een veilige, goedkope kliniek zitten. Maar de vlucht gaf haar een klap:
<blockquote>‘Op het moment dat ik landde, werd ik een crimineel. Schuldig. Vol schaamte. Een moordenaar. Het maakte niet uit dat ik wist dat ik geen van deze dingen was. Ik hield mijn mond, als een goede vrouw.’</blockquote>
<h5></h5>
Dat abortussen plaatsvinden, is echt geen geheim, ook niet in Ierland. En toch blijft het thema omringd door een zwaardrukkende stilte, slechts af en toe verbroken door een moment van schok wanneer de ogen sluiten écht niet meer kan. Zoals in het geval van ‘Y’ – het gebruik van een letter om deze zaak aan te duiden spreekt boekdelen. Het unknown known, het <a href="http://www.irishtimes.com/opinion/fintan-o-toole-shining-light-on-abortion-one-of-ireland-s-unknown-knowns-1.2351430" target="_blank">onbekende bekende</a>, noemt Irish Times-columnist Finton O’Toole dit: ‘dingen die we verdomd goed weten maar op de een of andere manier weten te niet-weten.’ Het vermogen om dingen te ontwetenen tekent de Ierse cultuur, stelt O&#8217;Toole, en is misschien wel terug te voeren op de hongersnood in de negentiende eeuw: ‘De noodzaak om al die horror en schaamte op te sluiten zodat de samenleving dóór kon’.
Nu lijkt het momentum van shout your abortion het toch te winnen van de stilte. In Dublin vond zaterdag een massale demonstratie en naast een <a href="http://www.theguardian.com/world/2015/sep/15/irish-stars-call-for-abortion-reform" target="_blank">kunstenaarscollectief</a> staat ook tweederde van de Ierse boeren – doorgaans de meeste conservatieve bevolkingsgroep &#8211; achter een liberalisering van het beleid, blijkt uit de jaarlijkse <a href="http://www.irishexaminer.com/viewpoints/analysis/farming-poll-2015--data-64-of-farmers-support-a-more-liberal-abortion-regime-355097.html" target="_blank">boerensurvey</a>. Eindelijk lijkt de bevolking klaar te zijn met de geïnstitutionaliseerde dubbele standaard van &#8216;abortus is gebeurt, maar abortus is illegaal&#8217;.
Tot nu toe durft premier Enda Kelly (van de centrum-rechtse partij Fine Gael) zijn handen niet te branden aan een referendum om het achtste amendement in te trekken, maar het wordt steeds duidelijker dat hij achter de feiten aanloopt.