Nieuwe muziek

Aan alle voorwaarden voor een historische gebeurtenis was vol­daan. De presentatie van het voor Nederland unieke luidsprekersysteem Wave Field Syn­thesis (tijdens het festival November Music in Den Bosch) ging vergezeld van de première van drie nieuwe stukken speciaal gemaakt voor dit uit 192 luidsprekers bestaande speakersysteem, in aanwezigheid van de crème de la crème van de elektronische muziekwereld.

Sinds de opkomst van de elektronische muziek worstelt dit genre met twee hardnekkige problemen. Ten eerste is het voor het publiek dodelijk saai om naar twee luidsprekers te kijken en luisteren. Ten tweede is het een grote beperking dat de muziek uit slechts twee of eventueel vier luidsprekers klinkt. Immers, in het dagelijks leven worden we letterlijk omringd door geluiden.

Het eerste bezwaar wordt door Wave Field Synthesis (WFS) genegeerd. Sterker nog, tijdens de eerste concertuitvoering waarbij de 192 luidsprekers in slagorde rond het publiek stonden opgesteld, ging het licht uit. WFS probeert daarentegen antwoord te geven op de vraag hoe geluid op een natuurlijke manier door de ruimte kan worden gestuurd. Het interessante is dat het systeem niet op psycho-akoestische principes is gebaseerd zoals bij stereoweergave of Dolby surround, waarbij de hersenen het geluid ervaren als rondom bewegend. WFS stoelt op een principe zoals dat door Christiaan Huygens in de zeventiende eeuw werd geformuleerd: geluidsgolven bewegen zich vanaf de bron als een bolvormig golffront voort, met als gevolg dat de plaats van de golven in de ruimte goed is te berekenen.

Met andere woorden: bij dit 192 speakersysteem kunnen 192 geluiden afzonderlijk in de ruimte worden gelokaliseerd zodat er niet langer sprake is van suggestie, maar van daadwerkelijke beweging. Niet alleen technisch een revolutionaire stap, maar ook een spectaculaire luisterervaring.

Althans dat hoopte het toegestroomde publiek. Want The 192 Loudspeaker Experience ontpopte zich als een behoorlijk fiasco. Hoewel het geluid soms als een centrifuge om het publiek heen tolde, was van een beweging dwars door de ruimte nauwelijks sprake. Minstens even teleurstellend was de kwaliteit van de stukken. Yannis Kyriakides deed in Music in a Foreign Language een paar interessante aanzetten, maar de werken van Barbara Ellison en Wouter Snoei waren saai en ouderwets van idioom. In plaats van een levendige demonstratie van de potentie van het systeem – bij wijze van spreken een servies dat aan diggelen gaat – klonken er vooral brave abstrac­te klankjes.

Welke componist neemt de handschoen op?

Wave Field Synthesis, Festival November Music, Den Bosch. Internationaal festival voor experimentele muziek 16 t/m 19 november