Hoe digitale droomvrouwen de werkelijkheid in de weg zitten

Vraag een jongen of hij weleens meisjes kijkt op Instagram, en de kans is groot dat hij zich direct een beetje ongemakkelijk zal voelen. Meisjes? Wat voor meisjes? Bedoel je vriendinnetjes? Meisjes van school of werk? Of, nou ja, meisjes-meisjes? Die superdunne meiden met bizar grote tieten die je van onderaf aanstaren zodra je je telefoon aanzet? Die ene chick met enorme billen waar hij laatst tien minuten naar heeft zitten kijken tijdens het wachten op de tram? Die op die ene foto in alleen een string voorovergebogen geleund stond tegen het keukenblad, en op de volgende champagne over zichzelf goot in een bikini? Dat meisje waarvan hij hoopt dat zijn vriendin niet weet dat hij haar nog altijd volgt? Bedoel je dat meisje?

Vraag een jongen waarom hij meermaals per dag, soms wel een uur of langer, naar dat soort meisjes kijkt, en hij kan je vermoedelijk geen antwoord geven. Het is een hypnose, zegt een van de twaalf jongens, in leeftijd variërend van 19 tot 34, die ik naar aanleiding van een online oproep anoniem sprak voor dit artikel. ‘Je wordt erin gezogen. Je doet je telefoon aan, en voor je het weet zit je heel diep in het profiel van een of andere Russische meid met niks aan.’

‘Je ligt in bed, opent Instagram, klikt op één meisje, en vervolgens blijven ze maar op je af komen,’ legt een ander uit. Steeds knapper, steeds minder kleren. ‘Dan denk je na een half uur: wat heb ik in godsnaam met mijn tijd gedaan?’

‘En vervolgens voel je je weer een debiel,’ zegt een volgende. ‘Denk je: waarom heb ik weer zo veel tijd verkloot aan een of ander inwisselbare chick met dikke tieten die ik toch nooit ga ontmoeten?’

En dan leg je je telefoon even weg, tot je die hypnose weer vergeten bent, Instagram weer opent, en het weer opnieuw begint.

De mooiste vrouw die er is

Instagram werd in 2010 gelanceerd als creatief platform om foto’s te delen, maar veranderde de laatste jaren – gelijktijdig aan de opkomst van influencermarketing en de handel in data – vooral in een digitale markt voor kliks en persoonlijke gegevens. De app – sinds 2012 eigendom van sociale-mediagigant Facebook – wil boven alles mensen aan het scrollen houden. En hoe hou je jongens aan het scrollen? Met porno, en alles wat daarop lijkt.

‘Modellen, influencers. Anna Nooshin, Kate Upton, Emily Ratajkowsky,’ somt een jongen van 26 op als hij door zijn ‘lijstje’ gaat.

Hoewel Instagram een strikte no nudity-policy heeft, zijn er op het platform ontelbaar veel pagina’s te vinden met foto’s die qua geilheid niet onderdoen voor de beelden op een pornosite. Scrol door de accounts die een jongen van in de twintig volgt, en het is tieten, tieten, tieten, billen, billen, billen. ‘Modellen, influencers. Anna Nooshin, Kate Upton, Emily Ratajkowski,’ somt een jongen van 26 op als hij door zijn ‘lijstje’ gaat. Die laatste – Emily, beter bekend onder haar Instagramnaam @emrata – volgt bijna elke jongen die ik gesproken heb. ‘De mooiste vrouw die er is,’ vindt een jongen van 23. ‘Onwijs grote tieten,’ zegt een ander. ‘Mega sexy.’ ‘Droomvrouw.’ Haar volgersteller staat op dit moment op een kleine 28 miljoen.

Emily is het prototype vrouw dat het goed doet op Instagram: de combinatie tussen Cup Z en een buik die je doet afvragen waar al haar organen dan zitten. Om haar heen ontstaan steeds meer accounts van vrouwen die op haar lijken: ze kijken je zwoel aan vanaf het strand, vanaf de rand van een zwembad, vanuit hun bed, in bikini’s, in lingerie, of gewoon in helemaal niks. Veel tieten, veel halfopen monden, en vooral heel veel billen. ‘Tot een paar jaar geleden zag je die enorme konten, zo naar achter gestoken, echt alleen op pornosites,’ observeert een jongen van 30. Maar de laatste tijd ziet hij dat soort poses steeds meer terug op Instagram. En ja, daar klikt hij dan wel op. ‘Als ik zoiets zie, dat triggert me. Dan wil ik meer.’

Zuigend effect

En dat is natuurlijk ook precies wat Instagram wil: dat je meer wil, altijd meer, steeds doorklikken. ‘Ik weet dat ik er niks mee kan, dat ik er niets aan heb, en toch blijf ik kijken,’ zegt een jongen van 26. Instagram heeft het zuigende effect van een pornosite – een overdaad aan foto’s en video’s, het idee dat er altijd iets geilers te vinden is – zonder de natuurlijke stop van een orgasme. ‘Als ik porno kijk, doe ik dat tenminste nog met een doel,’ gaat de jongen verder. ‘Dit gaat eeuwig door.’

‘Je kan echt veel beter porno kijken dan Instagram,’ beaamt een jongen van 29. Dat doe je afgezonderd, in je eentje, op een daarvoor gereserveerd moment. ‘Je zoekt iets op, kijkt ernaar, en dat is het dan.’ Instagram staat altijd aan op je telefoon, zit altijd in je zak, lonkt tijdens elke minuut die je op de bus wacht of in de rij staat bij de supermarkt. ‘Ik kan in de trein uit mijn neus gaan zitten vreten of naar meiden kijken op m’n telefoon,’ zegt een jongen van 19. ‘Dan kijk ik liever naar meiden.’

Bizar knap

Op zich niets mis mee natuurlijk: meiden kijken in de trein. Maar het lastige is dat de beelden die jongens te zien krijgen op Instagram – soms bewust, doorgaans onbewust – de manier waarop ze naar echte meisjes kijken beïnvloedt. ‘In theorie wil ik vooral een meisje met een leuk innerlijk,’ zegt een jongen van 26. ‘Maar doordat je op je telefoon constant maar ziet hoe bizar knap mensen eruit kunnen zien, neem je dat toch mee op een date.’

‘Je denkt: waarom zou ik settelen voor jou, als ik alleen maar mijn mobiel hoef aan te zetten om te zien dat er een oneindig aanbod is aan nog veel knappere chicks?’

Ze willen het niet, hun verwachtingen aanpassen aan wat ze online te zien krijgen. Maar toch: je gaat kritischer kijken. ‘Je denkt: waarom zou ik settelen voor jou, als ik alleen maar mijn mobiel hoef aan te zetten om te zien dat er een oneindig aanbod is aan nog veel knappere chicks?’

‘Door Instagram krijg je constant het gevoel dat de keuze werkelijk reuze is als het gaat om extreem lekkere wijven,’ beaamt een jongen van 28. ‘Je gaat daardoor gewoon strenger selecteren. Iemand moet er verzorgd uitzien maar ook niet te verzorgd; strak maar ook weer niet overdreven fitgirl.’

Hoewel het natuurlijk helemaal niet zo is dat de meisjes die je volgt ook daadwerkelijk de meisjes zijn met wie je kan afspreken, vormt het toch je blik. ‘Je ziet gewoon wat er allemaal mogelijk is,’ zegt de 26-jarige jongen. ‘Hoe iemand eruit zou kunnen zien.’ En dat beeld is moeilijk los te laten, als je om je heen kijkt op het strand of in de sportschool.

Waarom zien ze er bij jou niet zo uit?

De manier waarop jongens hun gedrag tegenover meisjes aanpassen door wat ze zien op sociale media is een praktijkvoorbeeld van wat de priming-theorie wordt genoemd: het vormen van je gedachten en gedrag door informatie die je bewust of onbewust tot je genomen hebt. In het eerder dit jaar verschenen Boys & Sex beschrijft Peggy Orenstein hoe jongens niet alleen door porno, maar zeker ook en misschien meer nog door videospelletjes, games en tv geconditioneerd worden om op een bepaalde manier naar vrouwen te kijken. Porno is de laatste jaren bliksemafleider geworden als het gaat om het seksualiseren en objectiveren van vrouwen. Maar, schrijft Orenstein, eigenlijk is porno eerder een symptoom te noemen dan de ziekte zelf. Die ‘ziekte’ wordt volgens haar gevormd door de constante afbeelding van vrouwen als ‘dingen’.

‘Als ik een paar dagen niet op Instagram zou zitten, zou ik van iedereen kunnen houden,’ denkt de jongen van 19 die door de app scrolt in de trein. ‘Dan zou ik iedereen mooi kunnen vinden.’ Maar nu, als hij over straat loopt en hij kijkt naar de kont van een meisje, denkt hij ondertussen aan die billen die hij net op zijn telefoon heeft gezien. ‘Je weet dat het een onrealistisch beeld is, maar toch denk je dat het in het echt ook zo kan.’

Alle jongens die ik gesproken heb weten dat wat ze te zien krijgen doorgaans bewerkt is – door filters of fillers, of allebei. ‘Maar toch,’ zegt een jongen van 30, ‘merk ik dat als ik een paar minuten naar van die grote tieten gekeken heb, ik als ik naar de borsten van mijn vriendin kijk denk: waarom zien ze er bij jou niet zo uit?’

Niet chill

Dat geïnternaliseerde ideaalbeeld is zorgelijk, vindt Marianne Cense, onderzoeker bij het Rutgers kenniscentrum rond seksualiteit, en past bij een trend die zij al langer waarneemt. ‘Door de overdaad aan beelden die jongeren online te zien krijgen, ontstaat er een collectief idee van: als jij niet perfect bent, swipe ik door.’ Cense merkt in haar onderzoek dat met name tienermeisjes onzeker worden van het idee dat jongens constant kijken naar perfecte lichamen. Binnen de afgelopen vijf jaar steeg de gemiddelde leeftijd waarop jongeren aan seks beginnen van 17 naar 18. Een van de redenen daarvoor, zegt Cense, is dat meisjes bang zijn om naakt te zijn bij een ander – en dat ze dan niet perfect genoeg zijn. ‘Ze denken dat ze niet aantrekkelijk zijn omdat ze geen wespentaille hebben,’ zegt Cense. ‘En niet de billen en borsten die online de norm vormen.’

Maar het zijn niet alleen tienermeisjes die zich gaan meten aan wat er online te zien is. ‘Mijn ex werd heel onzeker van de meisjes die ik volgde,’ vertelt een jongen van 26. ‘Ze zag dat ik foto’s van een of ander model likete, en vroeg dan: waarom doe je dat? Waarom kijk je daarnaar? Ben ik niet goed genoeg?’

Rutgers ontwikkelt lesmateriaal voor middelbare scholen waarin leerlingen krijgen uitgelegd dat wat ze online te zien krijgen niet realistisch is. Maar het lastige met voorlichting over de onlinewereld: je komt eigenlijk altijd te laat.

De vriendin van een jongen van 30 vond het ook ‘niet chill’ dat hij tijdens hun relatie altijd naar Instagrammodellen bleef kijken. ‘Dan had ik er weer eentje gevolgd, en kreeg ik het meteen te horen,’ zegt hij – af en toe vergat hij dat zijn vriendin via Instagram ook zijn activiteiten kon zien. ‘Dan werd zij meteen onzeker. Was het van: waarom heb je die 0,2 seconden in haar gestoken, in plaats van in mij?

Rutgers ontwikkelt lesmateriaal voor middelbare scholen waarin leerlingen krijgen uitgelegd dat wat ze online te zien krijgen niet realistisch is. Maar het lastige met voorlichting over de onlinewereld: je komt eigenlijk altijd te laat. De generaties ouder dan de huidige middelbare scholieren hebben voor het overgrote deel geen voorlichting gehad over sociale media en zichzelf wegwijs gemaakt op een medium als Instagram.

Gevolg is dat de huidige generatie twintigers en dertigers in hun seksuele ontwikkeling voor een deel bewust of onbewust is beïnvloed door wat daar allemaal te zien is – doorgaans zonder daar verder stil bij te staan.

Cense zou graag onderzoeken wat voor impact de online wereld heeft op het seksleven en de onderlinge relaties van twintigers. ‘Dat is echt nog een hiaat in onze kennis. Ik denk dat het heel goed zou zijn om die generatie te laten inzien dat ze elkaar echt ongelukkig kunnen maken met irreële verwachtingen.’ Maar voor dat onderzoek is op dit moment geen geld en ruimte.

Overigens is het natuurlijk ook niet zo dat met onderzoek en voorlichting alles meteen is opgelost. De jongen die zegt dat hij van iedereen kan houden als hij een paar dagen niet op Instagram zou zitten, kreeg op zijn vmbo-opleiding weleens filmpjes te zien over de invloed en gevaren van sociale media. ‘Over sexting en zo.’ Daar past hij wel mee op. ‘Dickpics sturen, dat doe ik eigenlijk nooit. Je weet niet wat daarmee gebeurt.’

Maar plaatjes kijken van vrouwen, dat blijft hij altijd doen – ook al merkt hij dat zijn blik erdoor vervormd wordt. ‘Op festivals stap ik sneller op meisjes af die me doen denken aan de meiden die ik online heb gezien. Dan vind ik ze automatisch aantrekkelijker.’

Maar ja, die knappe chicks blijken vaak behoorlijk leeg te zijn, vindt hij. ‘Dan zijn het van de buitenkant leuke, vrolijke meisjes, maar blijken het eigenlijk chagrijnige wijven met een hoop make up op.’ En dan ga je dus alsnog alleen naar huis.

Als het gaat om ‘priming’ is niet zozeer de seks die jongens online te zien krijgen van invloed, schrijft Orenstein, eerder het seksisme. Aan de harde seks van porno kleeft het imago van vies en stiekem – wat je daar bekijkt, bekijk je met een blik gekleurd door afstand en schuldgevoel. Op media die worden aangemerkt als ‘mainstream’ zoals Instagram, juist daar vindt volgens Orenstein de onbewuste sturing richting seksistische denkbeelden plaats.

Als voorbeeld haalt ze een studie van de Universiteit van Massachusetts aan, waarbij erotische filmscènes – een striptease, een vrouw die wordt geblinddoekt – aan een deel van een groep mannelijke studenten werden getoond. Vervolgens las de hele groep hetzelfde verslag van een verkrachting. De studenten die de erotische filmscènes hadden gezien gaven twee keer zo vaak aan dat de verkrachte vrouw stiekem van de verkrachting genoten had en dat ze ‘kreeg wat ze verdiende’.

One night stand

Hoewel het bij de meeste jongens die ik sprak voor dit artikel blijft bij kijken, wordt ook in hun offline omgang met meisjes duidelijk hoe zij zijn ‘geprimed’ door de beelden van vrouwen op sociale media. ‘Als een meisje op Instagram sexy foto’s deelt, en ik zie haar bij uitgaan, ga ik er wel vanuit dat ik met haar naar bed kan die avond,’ geeft een jongen van 28 toe. ‘Als ik zo’n meid tegenkom in de club denk ik meteen: one night stand,’ zegt een jongen van 29. ‘Zeker niet: serieuze relatie.’

‘Rationeel gezien zou ik liever met meisjes gaan die normaal eten. Maar dat hele dunne blijft me toch aantrekken.’

Een jongen van 23 vraagt zich weleens af hoe de meisjes met wie hij date aan die bizar dunne tailles komen. ‘Dan denk ik: eet jij überhaupt wel? Als je niest, breek je.’

Ja, het is best onmenselijk wat voor ideaalbeeld vrouwen tegenwoordig nastreven, vindt hij. ‘En rationeel gezien zou ik liever met meisjes gaan die normaal eten. Maar dat hele dunne blijft me toch aantrekken.’ Wie door zijn Instagrampagina zou scrollen, ziet vermoedelijk direct waar die voorkeur vandaan komt.

Scrolvoer

Vrijwel alle jongens die ik sprak voor dit artikel hebben de gewoonte meisjes die ze knap vinden te delen met hun vrienden: foto’s en profielpagina’s doorsturen, met als doel goedkeuring van de groep – ‘lekker wijf!’ – of anders hulp bij het opsporen van iemands persoonsgegevens. ‘Als ik een knap meisje zie op Instagram, stuur ik die meteen naar mijn vrienden,’ zegt een jongen van 23. ‘Even kijken wat zij ervan vinden. Gewoon mannenpraat.’ ‘Op vrijdagavond gaan we soms met een biertje erbij door onze Insta,’ vertelt een jongen van 19. ‘Zo van: kijk deze, kijk deze, haar ken ik in het echt, nice hè?’

‘Het is net Pokémon-kaarten verzamelen,’ zegt een jongen van 29. ‘Kijken wat je nou weer gevangen hebt.’

‘Woensdag is bij ons sowieso lekkere wijven dag,’ vertelt een jongen van 30. ‘Even allemaal sexy chicks doorsturen in de groepsapp, zorgen dat iedereen weer wat te volgen heeft.’

Met de opkomst van sociale media zijn meisjes deelbaar geworden: niet alleen film- of pornosterren zijn online te vinden, maar eigenlijk alle vrouwen wel, doorgaans ook nog in bikini. De jongen van ‘woensdag lekkere wijven dag’ werkt in de media – het komt voor dat de meisjes die in zijn groepsapp worden doorgestuurd bekenden van hem zijn, soms zelfs exen. Vindt hij dat niet raar, om hen zo langs te zien komen als scrollvoer? ‘Niet echt,’ zegt hij. ‘Ik vertel het ze ook weleens, dat mijn vrienden ze lekker vinden. Dat vinden ze wel geinig, geloof ik.’

Denigrerend

Opvallend: zodra een jongen verkering krijgt met een meisje, verliest die meteen haar deelbaarheid. ‘Het voelt toch denigrerend,’ zegt een jongen van 29, ‘om degene met wie je serieuze gesprekken voert en in bed ligt te sharen met je vrienden.’

Sowieso zijn de meeste jongens het erover eens dat het niet per se een statussymbool is voor meisjes om veel volgers te hebben op Instagram: wie zichzelf veel deelt, krijgt eerder het imago van een afgelikte boterham – hoewel jongens dus wel graag blijven kijken. Vermoedelijk is de wetenschap dat andere jongens dat ook doen toch te ongemakkelijk om een Instagrammodel echt leuk te gaan vinden.

‘Ik heb drie keer gedate met meisjes die ik knap vond op Instagram,’ vertelt een jongen van 19, ‘en elke keer viel het enorm tegen.

Sommige jongens proberen weleens via Instagram de stap van online naar offline te maken – van meisjes kijken naar meisjes ontmoeten. Niet zozeer om een relatie te beginnen – daarvoor zijn die sexy meiden niet geschikt, vinden ze – maar gewoon om te kijken of het een keer lukt. ‘Het is schieten met hagel,’ legt een jongen van 29 uit. ‘Je stuurt gewoon tien, twintig berichten naar knappe chicks, kijken wie er hapt.’

Als het gaat om lekkere wijven van Instagram is de vangst inwisselbaar. ‘Ik heb drie keer gedate met meisjes die ik knap vond op Instagram,’ vertelt een jongen van 19, ‘en elke keer viel het enorm tegen.’

‘Je bent er al heel snel klaar mee, zo’n Instagrammeisje’, vindt een jongen van 32. ‘Ze zitten constant met hun telefoon in de hand, moeten steeds iets delen.’

Daten met een influencer lijkt doorgaans meer op een constante fotoshoot, zegt hij. En bovendien: de meisjes van Instagram zijn doorgaans in het echt toch minder perfect. ‘Vaak hebben ze heel veel make-up op,’ weet de jongen van 29. ‘Echt zo’n laag plamuur.’ Dat ziet er misschien goed uit op die foto’s die hij bekeken heeft, maar niet in het echt. ‘Dan wil je toch meer puur natuur.’

Maar het punt is dat het perfecte plaatje en puur natuur nou eenmaal niet zo vaak samengaan.

Dus wat doe je dan, na zo’n teleurstellende date? Je pakt je telefoon weer, en begint te scrollen. Langs Emily, langs Kate, langs die ene chick uit Bali van wie je de naam al niet meer weet. Langs tieten, langs billen. Tot je dat hele idee van puur natuur weer vergeten bent, en weer in dat perfecte plaatje begint te geloven.