‘Kill Thom’ heette het artikel dat Vrij Nederland in april 2005 publiceerde over de smadelijke nederlaag van D66-minister Thom de Graaf in de Eerste Kamer.
De senatoren hadden net zijn voorstel afgestemd om de benoeming van burgemeesters te ‘deconstitutionaliseren’. Als je die wet van Meden en Perzen schrapte, kon de benoeming van de burgemeester worden gedemocratiseerd.
De politieke partijen waren het niet eens over de vraag hoe: VVD en D66 wilden een direct door de bevolking gekozen burgemeester, PvdA, GroenLinks en SP maakten bezwaar: zo’n Nederlandse Rudolph Giuliani zou veel te veel macht krijgen, vonden zij. De gemeenteraad moest de eerste burger aanwijzen, dan hield ze de controle. Dat de benoeming van de burgemeester uit de grondwet moest, daarover leek iedereen het eens. Helaas liep het debat in de senaat totaal uit de hand.
PvdA’ers als Ed van Thijn en Erik Jurgens waren beledigd dat de minister niet eerst met hen had overlegd. Als de grondwet werd gewijzigd, kon De Graaf zijn plan voor een direct gekozen burgemeester doordrammen en dat wilden ze niet. Vanuit de Tweede Kamer probeerde PvdA-leider Bos, die zich als vernieuwer wilde profileren, zijn partijgenoten aan de overkant bij te sturen. Invloedrijke organisaties als de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en de Vereniging van Gemeentesecretarissen lobbyden achter de schermen juist tegen Thom de Graaf. Met hartelijke steun van Klaas de Vries, die hoofddirecteur van de VNG was geweest en in 2005 in de Tweede Kamer zat. De Vries moest niets hebben van de ‘modieuze fratsen’ die zijn fractieleider Bos juist omhelsde.
‘Op den duur kan het CDA alleen nog rekenen op de burgemeestersposten van Tubbergen en Valkenburg aan de Geul’
Op 22 maart kwam het tot een showdown in de Eerste Kamer. Het voorstel van De Graaf haalde het niet. Tot grote woede van de Democraten, die de PvdA-senatoren voor ‘conservatieve regenten’ uitmaakten. Maar ook Bos beklaagde zich over de ‘dierentuin vol dinosaurussen en mastodonten’ in de senaat. De Graaf trad de volgende dag af. Zijn opvolger Alexander Pechtold liet de gekozen burgemeester lopen.
Acht jaar na de val van Thom de Graaf moet Nederland het – anders dan Zwitserland, Duitsland, Oostenrijk en Italië – nog steeds zonder rechtstreekse burgemeestersverkiezingen stellen. Maar de discussie erover lijkt verstomd. Alleen D66-Kamerlid Gerard Schouw begint er soms over. De vraag is waarom. Want in de praktijk is de burgemeestersbenoeming wel degelijk gedemocratiseerd.
Grote klacht van partijen als D66 was altijd dat het CDA een onevenredig groot aantal burgermeesterposten wist te bemachtigen. Dat kon doordat zulke functies in de Haagse achterkamertjes werden verdeeld.
‘De bestuurlijke banencarrousel wordt niet meer gedirigeerd vanuit Den Haag’
De drie grote volkspartijen – CDA, PvdA en VVD – beslisten wie commissaris in Brussel werd, wie president van de Algemene Rekenkamer en vicepresident van de Raad van State. Als een van de drie zich onderbedeeld voelde, kon dat worden gecompenseerd met het burgemeesterschap van Utrecht, Eindhoven of Groningen. Omdat het CDA bijna altijd regeerde, kwam die partij het meest aan haar trekken. Goede uitslag bij de gemeenteraadsverkiezingen of niet.
Maar aan die tête-a-têtes in de koffiekamer van het Binnenhof of bij Restaurant Saur kwam een eind onder het tweede Paarse kabinet. Bij een naderende vacature op het stadhuis wordt nu een vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad ingesteld. Die draagt kandidaten voor waaruit de voltallige raad een keus mag maken. Alleen bij heel zwaarwegende bezwaren kunnen de commissaris van de Koning en de minister van Binnenlandse Zaken hun goedkeuring weigeren. Dat gebeurt zelden tot nooit. Rotterdam kreeg Ahmed Aboutaleb, Maastricht Onno Hoes en Utrecht Jan van Zanen, omdat de gemeenteraad het wilde.
De bestuurlijke banencarrousel draait nog volop maar wordt niet meer gedirigeerd vanuit Den Haag. Grootste slachtoffer is het CDA, dat zelfs in de grote steden in het Zuiden de verkiezingen verloor. Op den duur kan die partij alleen nog rekenen op de burgemeestersposten van Tubbergen en Valkenburg aan de Geul.
D66 mag Nederland bestuurlijk net zo achterlijk als Georgië noemen, maar Van Thijn en De Vries hebben hun zin gekregen: de gemeenteraad beslist.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.