Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

Lief Nederland

<p><em>Rio de Janeiro, maart 2025</em><br />
Lief Nederland,</p>
<p>Wat zou ik Nederlanders de vrolijkheid toewensen waar iedereen in Brazilië bij de geboorte mee wordt ingeënt. <em>Alegría</em> heet dat stofje. Het is lachen, glunderen, elkaar op de schouders slaan en omhelzen. Uitmondend in samen dansen en complexe liederen zingen waarvan iedereen altijd alle woorden kent. Het gebeurt binnen, in groepen, van oma in de rolstoel tot achterkleinkind, en alles ertussen. En buiten. Zittend op stoepen en plastic stoeltjes. Of staand. In uitdijende groepen. Biertje erbij. Luidkeels verhalen vertellen. Brullen van de lach. Daar tussendoor kruipen, rennen, springen altijd kinderen.</p>
<p>Elke groep brengt ook zijn eigen muziek mee. Samba, bossa nova, funk en pop knetteren tegen elkaar op in een laaiende symfonie. Niemand ergert zich. Geen bestraffende vingertjes of ‘doe normaal’. De rijdende rechter zou hier simpelweg werkloos zijn.</p>
<p>Carnaval is elk jaar het orgasme van de <em>alegría</em>. Miljoenen uitgedoste mensen, twee weken lang dansend en zingend op straat. Mannen gaan schaamteloos als vrouw verkleed. Arme zwarten uit de sloppenwijk als koninginnen en prinsen. Zonder onderscheid dansend naast de witte dame uit het chique Ipanema die dit jaar maar eens als hoer besloot te gaan.</p>
<p><em>Alegría</em> is het antigif tegen de zware <em>tristeza</em>, de ellendige erfenis van de Portugese veroveraar van diep machismo en onuitroeibaar racisme. Brazilië is nog altijd één van meest ongelijke landen ter wereld, waar de zweep van de slavenmeester nog vlak om de hoek staat. Meer dan 45 duizend moorden telt het land per jaar. Elke dag drieduizend verkrachtingen en vijf femicides. Nog steeds vermoordt de politie in Brazilië dagelijks zeventien vooral zwarte jonge mannen. Tegenover twee in de Verenigde Staten.</p>
<p>Het is bijna niet te rijmen met de warme vriendelijkheid van de Brazilianen. ‘Ga maar zitten, tante’, zegt de slungelige zwarte tienerjongen in de overvolle bus ongevraagd. Zittende mensen nemen de kinderen en de boodschappen van de mensen die staan op hun schoot. Het is sowieso een eeuwig gebabbel tussen mensen die elkaar niet kennen. En als de scheurende buschauffeur weer eens plat op zijn rem staat, klinkt er honend en lachend: ‘Hij denkt weer eens dat hij de zoon is van Ayrton Senna!’</p>
<p>Op straat gaat het niet anders. In het immer drukke centrum slalommen drommen voetgangers glimlachend om elkaar heen. Als je onverhoeds toch tegen iemand aanbotst, is daar gelijk een hand op je schouder. ‘Alles ok? Sorry. Het spijt me voor alles.’ Ook als je het zelf was die de botsing veroorzaakte.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<p>Pas toen ik meer over het Braziliaanse verleden leerde, begreep ik dat die immer <em>simpático</em> Braziliaan ook een vorm van zelfverdediging is. Je weet maar nooit met wie je te maken hebt. Dus ben je te allen tijde vriendelijk. Aan 322 jaar Portugees kolonialisme en 388 jaar slavernij, hield Brazilië een extreem gewelddadige, hiërarchische en personalistische samenleving over. Het enige wat helpt, is als je mensen ‘kent’. Zonder ‘kennen’ geen baan, geen vergunning, geen rechtsbescherming. Omgekeerd hebben de ‘te kennen’ mensen extreem veel macht. Ze kunnen je breken en – je weet maar nooit – soms zelfs doden.</p>
<p>Ik gun Nederland absoluut geen vriendelijkheid uit angst. Maar jee. Een beetje meer <em>simpático</em> en een klein spuitje <em>alegría</em>? Soms, als ik even terug ben in Amsterdam, vergeet ik het. Sta ik bij de tramhalte te lullen tegen onbekende mensen. Ze kijken me ijzig aan alsof ik iets van hen aan heb. Of, als ik me klungelend op mijn fiets door de drukte begeef, roept een man: ‘Stomme teef!’ Ik schrik me rot. Het blijkt nog eens uit de mond van een professorachtig type met geruststellende sokken in sandalen te komen ook.</p>
<div class="info-box">
<p>Marjon van Royen (1957) is Nederlands journalist, correspondent en schrijver in Rio de Janeiro. In 2025 won zij een tegel voor de reportage <em>Een coup in zes huilbuien – de Braziliaanse politie ontmaskert militaire samenzweerders</em>.</p>
</div>


Vrolijkheid op z’n Braziliaans