Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

Analyse

<p>Ben je een hardwerkende Nederlander? Vind je dat werken moet lonen? Geloof je dat de overheid wel wat zuiniger aan kan doen? Zoek je een huis? Tijdens de campagne beloven partijen je de wereld. Maar kloppen de aannames die ze doen ook?</p>
<p>Het korte antwoord: vaak niet. Neem de aftrap van de campagne. Op 12 oktober beweerde Yeşilgöz tijdens het<em> RTL Premiersdebat</em> (<a href="https://www.rtl.nl/nieuws/politiek/video/e0aa13eb-cb7d-4503-a23a-2658e52806d3/huizenbezitters-verwarring-scheelt-0" target="_blank" rel="noopener">foutief</a>) dat Henri Bontenbal huizenbezitters vierhonderd euro wil afpakken, autorijders een boete geeft om in de file te staan en niets doet voor de hardwerkende mensen.</p>
<p>Er klopte weinig van, maar het klonk overtuigend. Dergelijke onjuiste beweringen zouden zomaar je keuze in het stemhokje kunnen bepalen. Daarom zetten we de vijf grootste mythes uit deze campagne voor je op een rij.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>#1 Bedrijven verdrinken in de vele regels</h5>
<p>Op 14 oktober was Rob Jetten te gast in het programma <em>Nieuws van de Dag</em>. Jetten beklaagde zich over het aantal regels in Nederland en herhaalde zijn eerdere stelling dat er voor elke nieuwe regel twee weg moeten. Tafelgenoot Wierd Duk liet zich ontvallen dat hij ‘heel veel ondernemers kent die weg willen uit Nederland’.</p>
<p>Jetten en Duk zijn niet de enigen die Nederland presenteren als een logge bureaucratie. Henri Bontenbal merkte gekscherend op dat je al ‘vijftien vergunningen nodig hebt om een biertje te tappen’. JA21-leider Joost Eerdmans stelde dat bedrijven gek worden en dat er sprake is van een ‘stille exodus’ en Vincent Karremans is als minister van Economische Zaken voornemens zo snel mogelijk vijfhonderd regels te schrappen.</p>
<p>Het beeld is helder: het Nederlandse bedrijfsleven bezwijkt zogenaamd onder nodeloze regeldruk. Zo effenen politici de weg voor een grote dereguleringsoperatie.</p>
<p>Maar klopt het ook?</p>
<p>Uit onderzoek van de Europese Investeringsbank blijkt dat de Nederlandse regeldruk juist veel lager is dan in andere Europese landen. Ook scoren we beter dan de Verenigde Staten. De winsten zijn daarnaast de laatste jaren historisch hoog en het aantal faillissementen is juist zeer laag. Het is dus niet zo slecht ondernemen in Nederland. Er is dan ook geen exodus gaande, zoals Duk suggereert. Sterker, het tegenovergestelde is het geval, we hebben hier een influx van bedrijvigheid. Per inwoner heeft Nederland steeds meer ondernemingen.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-890794" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2025/10/B-1280x1707.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2025/10/B-640x854.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2025/10/B-1280x1707.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="1707" /></p>
<h5>#2 Nederlanders (lees: vrouwen) zouden meer moeten werken</h5>
<p>Al geruime tijd verspreiden politici en columnisten het beeld dat Nederland een land vol werkschuwe deeltijdwerkers is. Onze gemiddelde werkweek is, in vergelijking met andere landen, laag. Met name vrouwen moeten het als ‘<a href="https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/onze-deeltijddecadentie-is-het-ultieme-nederlandse-taboe~bdab8e3d/" target="_blank" rel="noopener">deeltijdprinsessen</a>’ ontgelden. Met regelmaat krijgen zij het tekort aan personeel in de schoenen geschoven: als zij nou eens wat meer gingen werken was dat wel opgelost, toch?</p>
<p>CDA, VVD en D66 stellen deze verkiezingen daarom regelingen voor die het belonen om meer te gaan werken.</p>
<p>Helaas houdt ook het frame dat Nederlanders weinig werken geen stand. Tenminste, niet als je verder kijkt dan de werkweek lang is. Nederlandse werknemers werken gemiddeld weliswaar iets minder uren per week dan het Europese gemiddelde, maar het aantal mensen met een baan is hier dan weer veel hoger. Bovendien gaan we in Nederland veel later met pensioen dan de meeste andere West-Europeanen.</p>
<p>Tel je het totale aantal gewerkte uren per Nederlander bij elkaar op, dan laten we andere West-Europese landen juist ver achter ons.</p>
<p>Kunnen we nog meer werken?</p>
<p>Waarschijnlijk niet.</p>
<p>Naast betaald werk moeten er op een dag nog een hoop andere taken worden volbracht. Van mantelzorg en het opvoeden van kinderen tot vrijwilligerswerk en het runnen van verenigingen. Op dit moment wordt een groot deel van dit onbetaalde werk door vrouwen verricht.</p>
<p>Natuurlijk zou het om allerlei redenen wenselijk zijn om het betaalde en onbetaalde werk beter tussen mannen en vrouwen te verdelen. Maar wie eenzijdig stelt dat vrouwen meer betaald werk moeten verzetten, zonder mannen vrij te maken voor onbetaald werk, zal ook de vraag moeten beantwoorden wie straks onze kinderen opvoedt, het verenigingsleven runt of de mantelzorg voor ouderen op zich neemt.</p>
<p>Daar horen we politici dan weer weinig over.</p>
<h5>#3 De overheid is te groot (en moet dus bezuinigen)</h5>
<p>Een van de centrale vragen deze verkiezingscampagne luidt hoe politieke partijen denken te gaan betalen voor de stijgende defensie-uitgaven. Grofweg zijn er twee kampen: kamp-hogere-belastingen en kamp-bezuinigen-op-de-overheid.</p>
<p>Met name VVD en JA21 willen flink het mes in de overheidsuitgaven zetten. Ze presenteren dit als een logische economische keuze. Zo liet Joost Eerdmans (JA21) zich aan tafel bij Eva ontvallen dat de Nederlandse overheid ‘gigantisch is’. Dilan Yeşilgöz benadrukt doorlopend dat het geld ‘eerst verdiend en dan pas verdeeld moet worden’. Daarmee impliceert ze dat bedrijven geld verdienen terwijl de overheid vooral geld kost.</p>
<p>Het beeld dat ontstaat: de overheid is een luxeproduct.</p>
<p>Om te beginnen met die omvang. De &#8216;300 duizend beleidsmedewerkers&#8217; die er volgens Eerdmans zouden werken, zijn in werkelijkheid maar 20 duizend ambtenaren. De overheid is juist zeer klein. Wanneer we kijken naar het aantal ambtenaren (nationaal, provinciaal en gemeente) per inwoner, dan is in Europa <a href="https://www.oecd.org/en/publications/2025/06/government-at-a-glance-2025_70e14c6c.html" target="_blank" rel="noopener">alleen de Duitse overheid kleiner</a>.</p>
<p>Het idee dat geld eerst door bedrijven verdiend moet worden voordat de overheid het kan verdelen is eveneens een waanidee. Investeringen in onderwijs zijn bijvoorbeeld cruciaal voor een economie, net zoals bezuinigingen op kennis en innovatie de economie schaden. Dit hoeft de VVD niet van ons aan te nemen, het Centraal Planbureau (CPB) stelde al vast dat de bezuinigingsplannen van de liberalen de economie zullen schaden. En als ook het CPB niet volstaat kunnen ze misschien <a href="https://www.universiteitenvannederland.nl/actueel/nieuws/bedrijven-in-nederland-uiten-zorgen-over-bezuinigingen-op-onderwijs-onderzoek-en">de brandbrief van 24 ceo’s en vijftien start-ups</a> en scale-ups nog eens herlezen. Samengevat: &#8216;de onderwijsbezuinigingen gaan ons keihard raken.&#8217;</p>
<p>De Nederlandse overheid levert een cruciale economische bijdrage. Wie dat vergeet, wint misschien verkiezingen, maar schaadt de economie.</p>
<h5>#4 Werken moet lonen (en dus verlagen we de bijstand)</h5>
<p>Tip voor overmoedige studentenhuizen: een drankspelletje waarbij iedere keer dat Dilan Yeşilgöz zegt dat ‘werken moet lonen’ een shotje dient te worden genomen. Dan wordt een debat van 2,5 uur een lange zit.</p>
<p>Ook tijdens het <em>RTL</em>-debat van 12 oktober herhaalde de VVD-voorvrouw meermaals haar stokpaardje. Toch komt iedereen die nu denkt meer loon voor zijn of haar werk te krijgen van een koude kermis thuis. De VVD zegt weliswaar dat werken moet lonen, maar bedoelt dat ze de bijstand wil verlagen.</p>
<p>Yeşilgöz wil expliciet dat ‘werkenden er meer op vooruitgaan’ dan uitkeringsgerechtigden. Volgens haar is het anders oneerlijk en – zo impliceert ze – belonen we mensen om niets te doen. Haar plannen hangen helaas van onjuistheden aan elkaar.</p>
<p>Vooropgesteld: de snelste manier om werk meer te laten lonen, is het doorvoeren van loonsverhogingen. De overheid kan daaraan bijdragen via een hoger minimumloon of hogere lonen in de publieke sector. Het kan ook helpen vakbonden te versterken. Georganiseerde werknemers hebben een sterkere positie om looneisen te stellen. De eerste twee opties wijst de partij echter af. Wat betreft vakbonden vallen ze vooral het stakingsrecht aan.</p>
<p>De VVD wil het verschil tussen werken en niet-werken vooral vergroten door die laatste groep armer te maken. Vooropgesteld, deze groep heeft het al zwaar. Uitkeringsgerechtigden lopen financieel nu al steeds verder achter op werkenden. <a href="https://esb.nu/koopkracht-werkenden-stijgt-vaak-meer-dan-van-uitkeringsgerechtigden/" target="_blank" rel="noopener">Tussen 2011 en 2026 steeg de koopkracht van werkenden bijna 45 procent sterker</a> dan die van uitkeringsgerechtigden. Een staatscommissie concludeerde recent dan ook dat <a href="https://www.divosa.nl/bestaanszekerheid/commissie-sociaal-minimum" target="_blank" rel="noopener">het sociaal minimum in Nederland (veel) te laag is</a>. Toch wil de VVD de levensstandaard van de bijstand de komende jaren naar verwachting met zo’n 5 procent verlagen én niet langer met de minimumlonen laten meestijgen, nog eens een klap van zo’n 7 procent.</p>
<p>Klinkt abstract? In praktijk betekent het dat een alleenstaande ontvanger van de bijstand er jaarlijks tweeduizend euro op achteruit gaat.</p>
<p>Dan het punt dat mensen sneller aan het werk moeten. Het aantal bijstandsgerechtigden als aandeel van de beroepsbevolking is sinds 1990 gehalveerd. Van de mensen die nu een bijstandsuitkering ontvangen, kampt een groot deel met fysieke en/of psychosociale problemen. Tweeduizend euro afpakken van mensen die niet kunnen werken, zal hen niet stimuleren om weer aan het werk te gaan. Het zal slechts hun financiële problemen vergroten.</p>
<h5>#5 Door meer te bouwen lossen we de wooncrisis op</h5>
<p>De woningnood staat bovenaan de prioriteitenlijst van de Nederlandse kiezer. Van links tot rechts is iedereen het erover eens: er moet meer gebouwd worden. Toch is het de vraag of het bouwen van woningen alleen ook zal leiden tot meer betaalbare woningen.</p>
<p>Nederland heeft per huishouden bijna <a href="https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_lvho31__custom_18497122/default/table" target="_blank" rel="noopener">33</a> procent meer woonoppervlakte ter beschikking dan Frankrijk. Door het ruime Nederlandse aanbod aan vierkante meters, zou het logisch zijn als wonen hier goedkoper is. Toch geven Fransen slechts 18 procent van hun inkomen uit aan wonen terwijl dat voor Nederlanders 23 procent is. Ook in vergelijking met het Europees gemiddelde, wonen we hier groot en duur.</p>
<p>Dat komt omdat huizenprijzen niet alleen beïnvloed worden door het aanbod, maar ook door de leenruimte van huishoudens. Simpel gezegd: als mensen meer kunnen lenen, kunnen verkopers ook hogere prijzen vragen omdat ze weten dat mensen het kunnen betalen.</p>
<p>Beleid dat meer financieringsruimte biedt, maakt woningen daarom duurder. En dat is precies wat de Nederlandse politiek heeft gedaan. Via allerlei subsidies – van de jubelton tot het oprekken van leennormen – werd de financieringsruimte de laatste decennia groter. Het gevolg is dat iedereen inmiddels hogere woonlasten heeft dan decennia geleden, waarbij jonge mensen (17 tot 25 jaar) de kroon spannen. Zij zijn nu 40 procent van hun inkomen kwijt aan huur, terwijl ze steeds kleiner wonen. Wie nu kijkt naar programma’s van de PVV, JA21, BBB en VVD, ziet dat partijen er nog een schepje bovenop willen doen.</p>
<p>Als de overheid echt meer betaalbare woningen wil creëren, moeten we óók iets doen aan het doorlopend vergroten van de stapel geld die richting de huizenmarkt rolt.</p>
<div class="info-box">
<p>Vera Vrijmoeth, Tijmen de Vos, Jacob-Jan Koopmans, Felix Kram en Hendrik Noten zijn als onderzoekers werkzaam bij vakbond FNV. Van hun hand verschijnt op 4 november de titel <em>Machtige mythes. Hoe 21 economische sprookjes ons land steeds ongelijker maken</em>. (Uitgeverij van Gennep)</p>
</div>


Deeltijdprinsesjes, de grote overheid en andere politieke mythes ontkracht