Het spleetogendebat

De kliniek van dokter Han bevindt zich aan de Hengshanstraat in de voormalige Franse wijk van Shanghai. Een gietijzeren poort met daarop in gouden karakters de tekst ‘plastische chirurgie’ geeft toegang tot een tuin rondom een statige koloniale villa. Dokter Han is zelf helaas afwezig, maar zijn zoon en assistent neemt alle tijd om uit te wijden over de populairste operatie die zijn vader uitvoert: blepharoplastiek, oftewel ooglidcorrecties.

De operatie verloopt volgens een eenvoudig procédé. Eerst maakt dokter Han een horizontale incisie in het ooglid en haalt hij een beetje huid, vet en spierweefsel weg. Daarna stikt hij het hele zaakje weer dicht alvorens het andere ooglid onder handen te nemen. Binnen een half uur is de operatie voltooid en heeft de patiënt twee ‘westerse’ oogleden. Kosten: vijfduizend yuan (vijfhonderd euro), waarmee de kliniek van dokter Han enigszins aan de dure kant is.

‘Maar we behandelen dan ook filmsterren uit Hongkong en Taiwan,’ zegt zijn zoon trots. ‘Mijn vader is beroemd.’

Het was Arend-Jan Boekestein, historicus, stukjesschrijver, optimist, liberaal Kamerlid en fervent twitteraar, die het onderwerp ‘spleetogen’ deze week onbedoeld aanzwengelde. De VVD’er boog zich over de vraag of China’s Grote Leider Mao Zedong veertig miljoen of toch tweeënzeventig miljoen doden op zijn geweten heeft. ‘Ik zie wel eens een spleetoog over het hoofd,’ kwetterde Boekestijn over het internet. ‘Het zijn er zoveel!’

Het Tweede Kamerlid nam zijn woorden direct terug en bood zijn excuses aan, maar het leed was al geschied. ‘Dat Chinezen spleetogen hebben, daar lijkt mij geen speld tussen te krijgen,’ meende een columnist die een complot ontwaarde van de ‘almachtige antidiscriminatiemaffia’. Hij werd op zijn wenken bediend door het Amsterdamse PvdA-raadslid Jerry Straub, die subiet aangifte deed bij het Meldpunt Antidiscriminatie en zelfs eiste dat Boekestijn zijn Kamerzetel zou opgeven. Of de actie meer oplevert dan naamsbekendheid voor Straub zelf, valt overigens sterk te betwijfelen.

Hoe beoordelen Chinezen zelf hun karakteristieke Aziatische oogopslag? Zien zij de term ‘spleetoog’ ook als scheldwoord? Waarom laten steeds meer Chinese jongeren zich aan hun oogleden opereren? En hoe, tenslotte, kijken de Chinezen op hun beurt eigenlijk naar het uiterlijk van de gemiddelde Nederlander?

Biologiestudente Huan Jie omschrijft het Chinese schoonheidsideaal als volgt: ‘Slank, lichte huidskleur, een grote neus en vooral: grote ogen.’ Wie Chinese reclamecampagnes op televisie of op posters bekijkt, ziet inderdaad dat verreweg de meeste modellen beschikken over een opvallend ‘westerse’ oogopslag. ‘Veel Chinese vrouwen denken dat je meer kans maakt op een baan of een vriend als je grote ogen hebt,’ zegt Huan Jie. ‘Daarom laten ze zich opereren.’ Zelf heeft ze dat overigens niet gedaan. ‘Mijn ouders zouden er ook erg op tegen zijn.’ Cao, een medestudente, ging een jaar geleden wél onder het mes. ‘Ik kende een dokter die het deed, dus het was goedkoop,’ zegt ze. ‘Ik ben er erg blij mee. Ik vind het veel mooier nu.’

Aap

Ooglidcorrecties vormen een groeimarkt in China. Bestonden daar twintig jaar geleden nog nauwelijks plastische chirurgen, inmiddels zijn er meer dan tienduizend gelicentieerde klinieken. Het aantal illegale klinieken dat de ingreep aanbiedt, is zo mogelijk nog groter.

Het is tekenend dat ook de Chinese taal een scheldwoord kent voor ‘spleetoog’: diao jiao yan, wat letterlijk zoiets betekent als ‘vallende ooghoek’. Chinezen gebruiken het voor mensen wiens oogleden extreem weinig oogwit laten zien. In de gangbaarder gevallen hebben ze het liever over dan yan pi (‘enkelvoudige oogleden’), in tegenstelling tot ‘dubbelvoudige oogleden’, zoals de meeste westerlingen hebben.

Overigens heeft iets minder dan de helft van de Chinezen van nature ‘dubbelvoudige oogleden’, veel meer dan in bijvoorbeeld Korea of Japan. In die laatste landen is het aantal ooglidcorrecties nog vele malen hoger dan in China. In Zuid-Korea laat bijvoorbeeld meer dan de helft van de jonge vrouwen zich operatief behandelen aan ‘spleetogen’.

Maar het is natuurlijk niet zo dat Aziaten er allemaal uit willen zien als westerlingen – integendeel. Je hoeft alleen maar te kijken naar de batterij aan scheldwoorden voor ‘buitenlander’ die het Chinees rijk is, zoals chang bizi (langneus) of laomaozi (harige buitenlander). Het meest effectieve scheldwoord dat Chinezen kennen om aan te geven dat westerlingen meer lichaamsbeharing hebben dan zij is houzi, simpelweg ‘aap’. En daar komt geen Meldpunt Antidiscriminatie aan te pas.